Кіріспе
Вирустар туысы – рабиформды вирус. Лиссавирус (грек тілінен λύσσα lyssa "ашу, құтыру" және латын тілінен vīrus) – РНҚ вирустарының Rhabdoviridae туысына жататын туыс, Mononegavirales орнына кіреді. Сүтқоректілер, адамдарды қоса, табиғи жануарлар ретінде табиғи ортасы болып табылады. Лиссавирус туысына дәстүрлі түрде осы атпен байланысты құтыру вирусы кіреді.
the rabiform virus
Lyssavirus (from the Greek λύσσα lyssa "rage, fury, rabies" and the Latin vīrus) is a genus of RNA viruses in the family Rhabdoviridae, order Mononegavirales. Mammals, including humans, can serve as natural hosts. The genus Lyssavirus includes the rabies virus traditionally associated with the disease of the same name.
Эволюция
Филогенетикалық зерттеулер осы вирустардың бастапқы иелерінің жарғанаттар болғанын көрсетеді. Дегенмен, екімекенділер мен дертілдерден алынған лиссавирус тізбектерінің жақында ғана табылуы лиссавирустардың сүтқоректілерден пайда болғандығына күмәндік тудырады. Африкадан алынған лиссавирустардың жоғары антигендік әртүрлілігі Африканың осы вирустардың тегі болғаны жөніндегі болжамға әкелді. 1956 және 2015 жылдар аралығында әртүрлі географиялық жерлерден жиналған 153 вирусқа жасалған зерттеу олардың палеарктикалық тегінен (85% ықтималдық) туындағанын көрсетті. Ең соңғы ортақ ата-тектің пайда болу мерзімін бағалау (95% ықтималдық) өте кең диапазонды қамтыды – қазіргі уақыттан 3,995 және 166,820 жыл бұрын – бұл осы салада тағы да жұмыс жүргізу қажеттігін көрсетеді. Жарғанаттар палеарктикада эволюциялағанмен, олардың пайда болуы лиссавирустардан миллиондаған жылдар бұрын болған, бұл олардың бірге эволюциялануына қарсы тұрады. Африка 2 кладындағы N генінің эволюциялық жылдамдығы жылына бір позицияға 3.75×10−3 мутацияға тең деп бағаланған. Бұл көрсеткіш басқа РНК вирустарының көрсеткіштерімен салыстырғанда ұқсас.
Өмірлік цикл
Вирустың көбеюі цитоплазмада жүреді. Жасұшаға ену вирустық G гликопротеиндерінің жасұша рецепторларына байланысуы арқылы іске асырылады, бұл клатрин арқылы қабылдауды (эндоцитозды) қамтамасыз етеді. Көбею теріс таспалы РНК вирусының көбею үлгісіне сәйкес келеді. Полимеразаның тоқтап-тоқтап жұмыс істеуін пайдаланатын теріс таспалы РНК вирусының транскрипциясы – транскрипцияның механизмі болып табылады. Вирус жасұшадан бүршіктеп шығу және түтікшелер арқылы бағытталатын қозғалыс арқылы шығады. Жабайы сүтқоректілер, әсіресе, жартастар мен кейбір ет жейтін жануарлар табиғи жасұшалар болып табылады. Жұғу жолдары көбінесе шағылыс жаралар арқылы жүзеге асырылады.
Эпидемиология
Классикалық құтыру вирусы дүние жүзінің көп бөлігінде кең таралған және оны кез келген жылы қанды сүтқоректі жануар тарата алады. Басқа лиссавирустардың тасымалдаушыларының түрлері әлдеқайда шектеулі. Әрбір вирустың түрін тек белгілі бір жануарлар ғана тарата алады. Сонымен қатар, осы басқа түрлер нақты бір географиялық аймаққа ғана тән. Шатырлар Мокола вирусынан басқа барлық анықталған лиссавирустарды тарататын жануарлар екені белгілі.