Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Саарийярви – көбінесе сол аттас шағын көлмен жабылған соққы құрылымы. Ол Финляндияның Солтүстік Остроботния облысындағы Тайвалькоски қаласынан оңтүстікке қарай шамамен 40 км қашықтықта орналасқан. Құрылымның соққыдан пайда болғаны 1997 жылы расталды, аймақта алмаз іздеу кезінде тау-кен компаниясы құрылымның түбінен алған бұрғылау өзегінің үлгілерінде кварц түйіршіктеріндегі нашар дамыған жазық деформациялық белгілер (ЖДБ) табылды. Кейіннен, әуесқой геолог Ярмо Мойланен соққы құрылымының ішінде сынық конустарды да анықтады. Саарийярви – Архейлік граниттік негіздік кешенде пайда болған Фенноскандия қалқанындағы қазіргі таңда мойындалған жалғыз соққы құрылымы. Соққы құрылымының көп бөлігі шөгінділермен толтырылған, орталық бөлігінде қалыңдығы шамамен 156 метрге жетеді. Оның диаметрі шамамен 1,5 км, бірақ диаметрі 2,2 км болатын аймақта сынық конустар табылды. Құрылымның жасы анықталмаған, бірақ бұрғылау өзегінен алынған ең көне шөгінділер Эдиакар кезеңіне, яғни шамамен 600 миллион жыл бұрын жатсады. Шөгінді кратерлік толтыру тізбегінің жоғарғы бөлігінде кембрийлік микрофоссилдер де кездеседі. Қазіргі уақытта ең төменгі шөгінділердің соққыға дейін пайда болған-болмағаны белгісіз, ал тізбектің жоғарғы бөлігі соққыдан кейін шөгінділенген болуы мүмкін. Дегенмен, соққы құрылымының жасы 1980 миллион жылдан (алғашқы протерозой) кем екені анық, себебі аймақтағы ең жас метадолерит дикелері Саарийярви құрылымымен қиылысқан. Алдын ала палеомагниттік өлшемдер 1,2 немесе 2,1 миллиард жылға (мың миллион жыл) сәйкес келеді, бірақ құрылым тектоникалық процестерге ұшырағандықтан бұл мәндер маңызды емес болуы мүмкін. Құрылымның қимасы асимметриялы, оңтүстік жағы солтүстік жағына қарағанда терең және тік, бұл көлбеу соққының нәтижесі емес, тектоникалық өзгерістерді көрсетеді. Құрылымның ортасындағы сопақша арал соққыдан кейінгі маңызды тектоникалық өзгерістерге ұшырағанын көрсетеді. Электромагниттік аномалиялар Саарийярви құрылымының толық дөңгелек емес, сәл көпбұрышты екенін көрсетеді. Бұл соққы құрылымдары үшін ерекше емес, кратердің қалыптасу кезінде мақсатты тау жынысының бұрыннан бар бағытталған жарылымдарының құрылымдық бақылауын көрсетеді, бірақ соққыдан кейінгі тектоникалық өзгерістер де рөл атқара алады.
Saarijärvi is an impact structure mostly covered by a small lake by the same name. It is located about 40 km south from the town of Taivalkoski, Northern Ostrobothnia, Finland. The impact origin of the structure was confirmed in 1997 when poorly developed planar deformation features (PDFs) in quartz grains were found in drill core samples obtained from the bottom of the structure by a mining company while searching for diamonds in the region. Later an amateur geologist Jarmo Moilanen discovered also shatter cones within the impact structure. Saarijärvi is the only currently accepted impact structure in Fennoscandian Shield formed in Archean granitoid basement complex. Most of the impact structure is filled by a sedimentary deposit, reaching a thickness of about 156 m in the center. It has a diameter of about 1.5 km, but shatter cones have been discovered in an area of about 2.2 km in diameter. The structure's age has not been determined, but the oldest sediments from the drill core are from Ediacaran period, i. e. about 600 Ma (million years) old. The upper part of the sedimentary crater fill sequence includes also Cambrian microfossils. It is currently unclear whether or not at least some of the lowermost sediments are actually pre impact in origin, while the upper part of the sequence may have been deposited after the impact. In any case it seems certain that the impact structure is younger than 1980 Ma (early Proterozoic), which is the age of the youngest metadolerite dikes in the region, apparently truncated by the Saarijärvi structure. Preliminary paleomagnetic measurements suggest an age of 1.2 Ga or 2.1 Ga (thousand million years), but these values are probably insignificant since the structure has been modified by tectonic processes. The cross section of the structure is somewhat asymmetric with a deeper and steeper southern side compared to the northern one, which suggests tectonic modification rather than an oblique impact. An elongated island in the center of the structure also implies significant post impact tectonic modification of the structure. Electromagnetic anomalies show that the Saarijärvi structure is slightly polygonal rather than actually circular. This is not uncommon for impact structures, and implies structural control (by pre existing dominating fracture orientations in the target rock) during crater formation, although post impact tectonic modification may also play a role.