Фредерик Слей Робертс: Британдық әскери қолбасшының өмірі мен қажырлы еңбегі

Кіріспе

Британдық генерал (1832–1914)

Фельдмаршал Фредерик Слей Робертс, 1-ші граф Робертс (30 қыркүйек 1832 – 14 қараша 1914) – британдық Виктория дәуіріндегі генерал, ол өз заманының ең табысты британдық әскери қолбасшыларының бірі болды. Үндістанда ағылшын-ирландтық отбасында дүниеге келген Робертс Шығыс Үндістан компаниясының армиясына қосылып, Үндістан көтерілісінде жас офицер ретінде қызмет етті, онда батырлығы үшін Виктория кресімен марапатталды. Кейін ол британ армиясына ауыстырылып, Әбіссиния экспедициясы мен Екінші ағылшын-ауған соғысында қатысты, ондағы ерлігі оған кеңінен даңқ әкелді. Робертс Екінші Бур соғысында бір жыл бойы британдық күштерге басшылық еткенге дейін Үндістанның Бас қолбасшысы қызметін атқарды. 1904 жылы лауазым жойылғанға дейін ол соңғы Бас қолбасшы болды. Кішкентай бойлы Робертс әскерлері мен британдық жұртшылық арасында «Бобс» деп лақап атып, Ұлыбритания империясы өркендеген шақта Ұлыбританияның көрнекті әскери тұлғаларының бірі ретінде құрметке ие болды. Ол британ армиясының символына айналды және кейінірек Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Германия империясының Ұлыбританияға төнген қауіп-қатеріне жауап ретінде күшті қорғанысты қолдаушы болды.

1857 жылғы үнді көтерілісі

Робертс 1857 жылғы Үндістан көтерілісінде шайқасты, ол Делиді қоршау және басып алу кезінде әрекет жасап, жеңіл жараланды және шайқастың қақтығысында өліп бара жатқан Джон Николсонды тапты. Ол Лакхнауды құтқару кезінде болды, онда ол генерал-квартирмейстердің орынбасары ретінде Үндістанның бас қолбасшысы сэр Колин Кэмпбелл штабында болды. 1858 жылы наурыз айында Лакхнаудағы қызметі үшін оның есімі де патша жарлығында жазылған. Сол жылы басқа офицерлермен бірге ол Шығыс Үндістан компаниясы әскерінен Үндістан армиясына ауысты. 1860 жылы 13 қарашада майор дәрежесіне өрлеген Робертс 1861 жылы Британ армиясына ауысты және 1863 және 1867–1868 жылдардағы Умбейла және Абиссиния науқандарында қызмет етті. 1868 жылы 18 қарашада капитандық дәрежесіне көтерілген Робертс 1871–1872 жылдардағы Лушай жорығында да шайқасты. 1872 жылы 10 қыркүйекте Бат орденінің серігі (CB) болып тағайындалды және 1875 жылы 30 қаңтарда полковник дәрежесіне өрледі. Сол жылы ол Бенгал армиясының генерал-квартирмейстері болды. 1879 жылы 25 шілдеде Бат орденінің командирі (KCB) атағына ие болды. 1879 жылы мамыр айында Гандамак шарты арқылы Ауғанстанмен бейбітшілік орнады. Алайда, 1879 жылы қыркүйекте Кабулдағы британдық елшісі сэр Луис Кавангаридің қазасынан кейін соғыстың екінші кезеңі басталды. 1879 жылы желтоқсанда Робертстің жасағы Кабулдан тыс Шерпур гарнизонында қоршауға алынды, бірақ 23 желтоқсанда ол үлкен шабуылды тойтарды және қаланы қайта басып алды. 1880 жылы 27 шілдеде Кандагар маңындағы Майвандта британдық бригада жеңілгеннен кейін Робертс Кабул және Кандагар далалық әскерлерінің қолбасшысы болып тағайындалды. Ол өзінің 10 000 әскерін 300 мильді қиын жермен жүріп өтіп, Кандаһарды құтқарып, 1880 жылы 1 қыркүйекте Кандагар шайқасында Әйүп ханнан жеңіске жетті. 1880 жылы Үнді империясы орденінің серігі (CIE) болып тағайындалды. Өте қысқа ғана уақыт Натал губернаторы, Трансваль провинциясының губернаторы және бас қолбасшысы, сондай-ақ Оңтүстік-Шығыс Африканың жоғары комиссары болғаннан кейін (1881 жылдың 7 наурызынан бастап), Робертс (1881 жылдың 11 маусымында баронет атағын алған) 1881 жылдың 16 қарашасында Мадрас армиясының бас қолбасшысы болып тағайындалды. 1883 жылдың 26 шілдесінде генерал-лейтенант дәрежесіне көтеріліп, 1885 жылдың 28 қарашасында Үндістанның бас қолбасшысы болды. 1887 жылдың 15 ақпанында Үнді империясы орденінің командирі (KCIE) және 1887 жылдың 21 маусымында орденді қайта ұйымдастыру кезінде Үнді империясы орденінің үлкен командирі (GCIE) болды. Одан кейін ол 1890 жылдың 28 қарашасында генерал-лейтенант, ал 1891 жылдың 31 желтоқсанында генерал дәрежесіне көтерілді. 1892 жылдың 23 ақпанында ол Ауғанстандағы Кандагардың және Уотерфорд қаласының бароны Робертс болып жарияланды.

Roberts fought in the Indian Rebellion of 1857, seeing action during the siege and capture of Delhi where he was slightly wounded, and found a dying John Nicholson amidst the chaos of the battle. He was then present at the relief of Lucknow where, as Deputy Assistant Quartermaster General, he was attached to the staff of Sir Colin Campbell, Commander in Chief, India. He was also mentioned in despatches for his service at Lucknow in March 1858. In common with other officers, he transferred from the East India Company Army to the Indian Army that year. and to brevet major on 13 November 1860, Roberts transferred to the British Army in 1861 and served in the Umbeyla and Abyssinian campaigns of 1863 and 1867–1868 respectively. and to the substantive rank of captain on 18 November 1868, Roberts also fought in the Lushai campaign of 1871–1872. appointed Companion of the Order of the Bath (CB) on 10 September 1872 and promoted to brevet colonel on 30 January 1875. That year he became Quartermaster General of the Bengal Army. and was advanced to Knight Commander of the Order of the Bath (KCB) on 25 July 1879. The Treaty of Gandamak of May 1879 brought peace with Afghanistan. However, after the murder of Sir Louis Cavagnari, the British envoy in Kabul, in September 1879, the second phase of the war began. In December 1879, Roberts' force was besieged in the Sherpur Cantonment outside Kabul until, on 23 December, he repulsed a mass attack and reoccupied the city. After the defeat of a British brigade at Maiwand near Kandahar on 27 July 1880, Roberts was appointed commander of the Kabul and Kandahar Field Force. He led his 10,000 troops across 300 miles of rough terrain to relieve Kandahar and defeat Ayub Khan at the Battle of Kandahar on 1 September 1880. and appointed Companion of the Order of the Indian Empire (CIE) during 1880. After a very brief interval as Governor of Natal and Governor and Commander in Chief of the Transvaal Province and High Commissioner for South Eastern Africa with effect from 7 March 1881, Roberts (having become a baronet on 11 June 1881) was appointed Commander in Chief of the Madras Army on 16 November 1881. Promoted to the substantive rank of lieutenant general on 26 July 1883, he became Commander in Chief, India on 28 November 1885 and was advanced to Knight Commander of the Order of the Indian Empire (KCIE) on 15 February 1887 and to Knight Grand Commander of the Order of the Indian Empire (GCIE) on reorganisation of the Order on 21 June 1887. This was followed by his promotion to a supernumerary general on 28 November 1890 and to the substantive rank of general on 31 December 1891. On 23 February 1892 he was created Baron Roberts, of Kandahar in Afghanistan and of the City of Waterford.

Ирландия

1893 жылы 3 маусымда Үндістан әскерін басқарудан бас тартып, Үндістан жұлдызы орденінің үлкен командирі (GCSI) болғаннан кейін Робертс 1895 жылы 1 қазаннан бастап Ирландиядағы британдық күштердің бас қолбасшысы ретінде тағайындалды. 1895 жылы 25 мамырда ол фельдмаршал дәрежесіне көтерілді және 1897 жылы Сент-Патрик орденінің рыцары атанды. Ирландияда болған кезінде Робертс Үндістандағы жылдары туралы естеліктерін аяқтады, ол 1897 жылы «Қырық бір жыл Үндістанда: Капралдан бас қолбасшыға дейін» деген атпен жарық көрді.

Екінші англо-буар соғысы

1899 жылғы 23 желтоқсанда Робертс Англиядан Оңтүстік Африкаға бас штабының бастығы лорд Китченермен бірге RMS Dunottar Castle кемесімен Екінші Бур соғысында британдық күштердің бас командасын алу үшін, бұрынғы қолбасшы генерал Редверс Буллерге бағынышты ретінде аттанды. Ол 1900 жылғы 10 қаңтарда Кейптаунға жетті. Оның тағайындалуы соғыстың алғашқы апталарындағы жеңілістерге жауап ретінде жасалды және үлкен күштер қосылды. Штаб қызметкерлері ретінде ол алыс-жақын жерлерден әскерилерді тағайындады: Суданнан Китченер (штаб бастығы), американдық скаут Фредерик Бернхэм (скауттар бастығы), Клондайктан, Джордж Хендерсон Штаб колледжінен, Ауғанстаннан Невилл Чемберлен және Калькуттадан Уильям Николсон (әскери хатшы). Робертс екі бағыттан шабуылға шықты, жеке өзі ашық дала арқылы Оранж еркін мемлекетіне қарай жорыққа шықты, ал Буллер Натал төбелерінен бурларды ығыстыруға тырысты. Осы шабуыл кезінде лорд Робертстің ұлы қаза тапты және ол өлімнен кейін Виктория кресімен марапатталды. Кимберли қамалын күшпен бұзғаннан кейін, 1900 жылғы 27 ақпанда Паардеберг шайқасында Робертс бур генералы Пиет Кроньені 4000 шамасында әскерімен бірге тәуелділікке мәжбүр етті. Поплар Гроувтағы тағы бір жеңістен кейін Робертс 13 наурызда Еркін мемлекеттің астанасы Блумфонтейнді басып алды. Оның одан әрі ілгерілеуі соғыс ортасында армиясының логистикалық жүйесін Үндістан армиясының үлгісімен қайта ұйымдастыруға тырысқандықтан кешікті. Соның салдарынан туған хаос пен азық-түлік жетіспеуі британдық күштерге соғыстағыдан гөрі ауыр шығын келтірген қатты тиф эпидемиясына әкеп соқты. 3 мамырда Робертс Трансвальға қарсы шабуылын жаңартты және 31 мамырда оның астанасы Преторияны басып алды. Алмаз төбеде бурларды жеңіп, Буллермен байланыс орнатқаннан кейін, ол 27 тамызда Бергендалдағы мансабының соңғы жеңісін жеңді. Робертс бур жасақтарын бағындыру үшін жасаған стратегияларына концентрациялық лагерьлер мен шаруа қожалықтарын өртеу кірді. Робертс қиратып жіберген шаруалардың отбасыларын бақылау құралы ретінде құрған концентрациялық лагерьдегі жағдайлар, бурлардың көптеп келуі британдықтардың шағын күштерінің күресу қабілетінен асып кеткендіктен, тез нашарлай бастады. Лагерьтерде орын, азық-түлік, санитарлық жағдай, дәрі-дәрмек және медициналық көмек болмады, бұл кең таралған ауруларға және лагерьке кірген бурлардың өте жоғары өлім-жітім деңгейіне әкелді. Соғыс аяқталған кезде 26 370 әйел мен бала (81% балалар) концентрациялық лагерьлерде қайтыс болды. 1900 жылы қысқа мерзімге Робертс армияға бур партизандарынан пойыздарды қорғау үшін азаматтық кепілдерді пайдалануға рұқсат берді. Бур республикаларының негізгі қалалары басып алынғаннан кейін және соғыс, көрінетін болса, аяқталғаннан кейін, 12 желтоқсан 1900 жылы Робертс басқаруды лорд Китченерге тапсырды. Робертс Англияға тағы да көп құрметтер алу үшін оралды: ол Гартер орденінің серігі атанды, сондай-ақ Ауғанстандағы Кандагар және Трансвааль колониясындағы Претория және Уотерфорд қаласының графы Робертс және Виконт Сент-Пьер болды. Ол 1901 жылғы 11 наурызда Сент-Джон орденінің құрметті және 3 шілдеде сол орденнің әділдік жасағы болды. Ол сондай-ақ 1901 жылғы ақпанда Кайзердің Ұлыбританияға сапары кезінде неміс Қара Бүркіт орденімен марапатталды. Ол 1902 жылғы 26 маусымда жарияланған 1902 жылғы Коронациялық құрметтер тізіміндегі "Еңбегі үшін" орденінің алғашқы иегерлерінің бірі болды және 1902 жылғы 8 тамызда Букингем сарайында король Эдуард VII-ден орденді алды.

On 23 December 1899 Roberts left England to return to South Africa with his chief of staff Lord Kitchener on the RMS Dunottar Castle to take overall command of British forces in the Second Boer War, subordinating the previous commander, General Redvers Buller. He arrived in Cape Town on 10 January 1900. His appointment was a response to a string of defeats in the early weeks of the war and was accompanied by the despatch of huge reinforcements. For his headquarters staff, he appointed military men from far and wide: Kitchener (Chief of Staff) from the Sudan, Frederick Burnham (Chief of Scouts), the American scout, from the Klondike, George Henderson from the Staff College, Neville Chamberlain from Afghanistan and William Nicholson (Military Secretary) from Calcutta. Roberts launched a two pronged offensive, personally leading the advance across the open veldt into the Orange Free State, while Buller sought to eject the Boers from the hills of Natal – during which Lord Roberts's son was killed, earning a posthumous V. C.

Having raised the Siege of Kimberley, at the Battle of Paardeberg on 27 February 1900 Roberts forced the Boer General Piet Cronjé to surrender with some 4,000 men. After another victory at Poplar Grove, Roberts captured the Free State capital Bloemfontein on 13 March. His further advance was delayed by his disastrous attempt to reorganise his army's logistic system on the Indian Army model in the midst of the war. The resulting chaos and shortage of supplies contributed to a severe typhoid epidemic that inflicted far heavier losses on the British forces than they suffered in combat. On 3 May, Roberts resumed his offensive towards the Transvaal, capturing its capital Pretoria on 31 May. Having defeated the Boers at Diamond Hill and linked up with Buller, he won the last victory of his career at Bergendal on 27 August. Strategies devised by Roberts, to force the Boer commandos to submit, included concentration camps and the burning of farms. Conditions in the concentration camps, which had been conceived by Roberts as a form of control of the families whose farms he had destroyed, began to degenerate rapidly as the large influx of Boers outstripped the ability of the small British force to cope. The camps lacked space, food, sanitation, medicine, and medical care, leading to rampant disease and a very high death rate for those Boers who entered. By the war's end, 26,370 women and children (81% were children) had died in the concentration camps. For a brief period in 1900, Roberts also authorised the army's use of civilian hostages for the protection of trains from Boer guerrilla units. With the Boer republics' main towns occupied, and the war apparently effectively over, on 12 December 1900 Roberts handed over command to Lord Kitchener. Roberts returned to England to receive yet more honours: he was made a Knight Companion of the Order of the Garter and also created Earl Roberts, of Kandahar in Afghanistan and Pretoria in the Transvaal Colony and of the City of Waterford, and Viscount St Pierre. He became a Knight of Grace of the Order of St John on 11 March 1901 and then a Knight of Justice of that order on 3 July 1901. He was also awarded the German Order of the Black Eagle during the Kaiser's visit to the United Kingdom in February 1901. He was among the original recipients of the Order of Merit in the 1902 Coronation Honours list published on 26 June 1902, and received the order from King Edward VII at Buckingham Palace on 8 August 1902.

Кейінгі өмірі

Лорд Робертс 1901 жылғы 3 қаңтарда Қарулы күштердің соңғы Бас қолбасшысы болды. Ол қызмет еткен кезеңде қысқа ұңғылы Ли-Энфилд мылтығын және 18 фунттық зеңбіректерді енгізіп, әскерлерге білім беру және оқытуды жақсартты. 1902 жылдың қыркүйегінде Лорд Робертс және Соғыс министрі Сент Джон Бродрик император Вильгельмнің шақыруымен Германияға барып, неміс армиясының жаттығуларын тамашалады. Лорд Эшердің 1904 жылғы ақпандағы Эшер есебінде ұсынғандай, лауазым жойылғанға дейін ол үш жыл Бас қолбасшы болып қызмет етті.

Ұлттық қызмет лигасы

Бура соғысынан оралғаннан кейін, ол атыс клубтарына мүшелік арқылы азаматтарды мылтықпен ату дағдыларын жаппай оқытуды ілгерілетуде маңызды рөл атқарды. Оның қолтаңбасының көшірмесі бүгінгі күнге дейін Ұлттық кішкентай мылтық қауымдастығының барлық ресми нысаналарында қолданылады. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол Ұлыбританияда үлкен еуропалық соғысқа дайындық үшін міндетті әскери оқытуды енгізуді ынталы түрде қолдады. Ол 1905 жылдан 1914 жылға дейін Ұлттық қызмет лигасының президенті ретінде осы мақсатта күресті. Оны либералдық және радикалдық баспасөз қатты сынады. «Манчестер Guardian» газеті Германия үкіметінің халықаралық саясатқа қатысты көзқарастары басқа үкіметтерге қарағанда азырақ ұқыпты және цинизмге толы деген пікірді айыптады. Пруссияның ұлттар арасындағы бейнесі Ланкашир халқының өзге ағылшындармен салыстырғанда өздеріне берген сипаттамасынан көп ерекшеленбейді. Ол тура, ашық және сезімтал емес. «The Nation» журналы Робертстің «қиялдамайтын әскери миы» бар екенін және Германияның 1870 жылдан бері «Еуропа отбасының ең бейбіт және өзін-өзі ұстай білетін, бірақ ең мейірімді емес мүшесі» болып қала беретін «достық держава» екенін мәлімдеді. 1993 жылы тарихшы Джон Террейн былай деп жазды: «Осы уақыттан кейін лорд Роберттің Манчестердегі сөйлесіне қатысты шешім соғыс ықтималдығы туралы ашық айтқанда, ол 1930 жылдардағы Черчилльге ұқсас патриоттық қызмет атқарды».

Қандаһар шаңғы жарысы

Робертс 1903 жылы Мемлекеттік мектептердің альпілік спорт клубының вице-президенті болды. Сегіз жыл өткен соң, 1911 жылдың 11 қаңтарында қысқы спорттың негізін қалаушы Арнольд Лунн Кранс-Монтанада (Кранс-сюр-Сьерре) Кандагар Робертс кубогын (Робертс кубокты сыйға тартқандықтан осылай аталды) ұйымдастырды. Шаңғы спорты тарихында маңызды орын алған бұл жарыс, кейіннен құлақша шаңғы жарысының алға басушысы болды. Лунн құрған Кандахар шаңғы клубы кубок атымен аталып, одан кейін Арлберг Кандахар шаңғы жарысына атын берді. Кандахар атауы бүгінге дейін FIS Альпілік шаңғы әлем кубогының ең басты жарыстары үшін қолданылады. Ол 1901 жылғы қаңтарда Виктория патшайымының және 1910 жылғы мамырда VII Эдуард корольдің қайтысынан кейін өткен жерлеу шерулеріне қатысты.

Карра оқиғасы

Робертске 1913 жылғы қаңтарда Ольстер еріктілері туралы кеңес сұралды. Ольстерліктердің Біріккен Ұлттың құрамында болғысы келмейтініне байланысты олардың қатарында құрылған бұл ұйым туралы сауал қойылды. Өзінің де жасы үлкен болғандықтан, Робертс бұрынғы Үндістан армиясының генерал-лейтенанты сэр Джордж Ричардсонды қолбасшы ретінде ұсынды. 20 наурызда таңертең – Пейджеттің сөз сөйлеген күні, ол Кураг оқиғасын туғызды, онда Хьюберт Гоф және басқа офицерлер Ольстерді күштеп бағындырудың орнына отставкаға кетуге дайын екенін мәлімдеді. Робертс, Уилсонның көмегімен, премьер-министрге хат жазып, оны армияда жарылысқа себеп болмауға шақырды. Робертс Императорлық Бас штабтың бастығы Джон Френчтен 19 наурызда Аскотта онымен кездесуді сұрады; Френч тым бос болғандықтан, Робертсті Лондонға келгенде онымен кездесуге шақырды. 21 наурызда Робертс пен Френч телефон арқылы сөйлесіп, Робертс Френчке егер ол Министрлер кабинетінің «адамгершіліксіз» Ольстерді күштеп бағындыру әрекетіне қолдау көрсетсе, жауапкершілікті бөлісетінін айтты. Біраз уақыттан кейін Робертс Хьюберт Гофтан кеңес сұраған сияқты жеделхат алды, бірақ бұл оны одан әрі әрекет етуге итермелеу мақсатында жасалған болуы мүмкін. Робертс король Георг V-ге аудиенция сұрады, ол оған корольдың жақында сөйлескен Сили (соғыс жөніндегі мемлекеттік хатшы) Робертстің бұл мәселенің «түбінде» екенін, Гофты осыған қатысты итермелегенін және французбен телефонда сөйлескенде саясаткерлерді «қорық және қарақшылар» деп атағанын айтқандығын жеткізді. Робертс мұны ашуланып жоққа шығарды, ол Гофпен «жылдар бойы» байланыста болмағанын және офицерлерге отставкаға кетпеуді кеңес бергенін мәлімдеді. Робертстің мәлімдемесінің толық шындық емес болуы мүмкін, өйткені Гоф Робертстің қызымен жақсы таныс еді және кейіннен оған оқиғаға қатысты маңызды құжаттардың көшірмелерін берді. Робертс сонымен қатар Силимен сұхбаттасты (оның өзі сол кезде корольмен аудиенция өткізген Френчті таба алмады), бірақ оны «қуатымен мас» деп ойлап кетті, дегенмен ол Пейджеттің билігі жоқ әрекет еткенін білді (Ольстерге қарсы «активті операцияларды бастау» туралы сөйлесіп, офицерлерге гипотетикалық бұйрықтарды талқылау және отставкаға кетумен қорқыту мүмкіндігін ұсынған) және Хьюберт Гофқа осы мақсатта жазба қалдырды. Бұл жазба Гоф ағайындыларына армияда қалуға дайын болуына ықпал етті, бірақ армияның Ольстерге қарсы әрекет жасамауына жазбаша кепілдік берілді. Робертстің ықпалымен король Асквиттен Ольстерде одан әрі әскер қозғалысын жасамас бұрын оған кеңесуді талап етті.

Roberts was approached for advice about the Ulster Volunteer Force, formed in January 1913 by Ulstermen who had no wish to be part of a Home Rule Ireland. Too old himself to take active command, Roberts recommended Lieutenant General Sir George Richardson, formerly of the Indian Army, as commander. On the morning of 20 March – the morning of Paget's speech which provoked the Curragh incident, in which Hubert Gough and other officers threatened to resign rather than coerce Ulster – Roberts, aided by Wilson, drafted a letter to the Prime Minister, urging him not to cause a split in the army. Roberts had asked the Chief of the Imperial General Staff (CIGS) John French to come and see him at Ascot on 19 March; French had been too busy but invited Roberts to visit him when next in London. On the morning of 21 March Roberts and French had an acrimonious telephone conversation in which Roberts told French that he would share the blame if he collaborated with the Cabinet's "dastardly" attempt to coerce Ulster, and then, after French told him that he would "do his duty as a soldier" and obey lawful orders, put the phone down on him. Soon after, Roberts received a telegram from Hubert Gough, purporting to ask for advice, although possibly designed to goad him into further action. Roberts requested an audience with King George V, who told him that Seely (Secretary of State for War), to whom the King had recently spoken, had complained that Roberts was "at the bottom" of the matter, had incited Gough, and had called the politicians "swine and robbers" in his phone conversation with French. Roberts indignantly denied this, claiming that he had not been in contact with Gough for "years" and that he had advised officers not to resign. Roberts's claim may not be the whole truth as Gough was on first name terms with Roberts's daughter and later gave her copies of key documents relating to the Incident. Roberts also had an interview with Seely (he was unable to locate French, who was in fact himself having an audience with the King at the time) but came away thinking him "drunk with power", although he learned that Paget had been acting without authority (in talking of "commencing active operations" against Ulster and in offering officers a chance to discuss hypothetical orders and to threaten to resign) and left a note for Hubert Gough to this effect. This note influenced the Gough brothers in being willing to remain in the Army, albeit with a written guarantee that the Army would not have to act against Ulster. After Roberts's lobbying, the King insisted that Asquith make no further troop movements in Ulster without consulting him.

Отбасы

Робертс 1859 жылғы 17 мамырда капитан Джон Бьюстың қызы Нора Хенриетта Бьюсқа үйленді. Олардың алты баласы болды, олардың үшеуі – бір ұл және екі қыз – балалық шақтан аман қалды. Робертстің ат үстіндегі мүсіні тұғырға орнатылған. Оның екі жағында сик, таулы және гуркх атты және жаяу әскерлері бейнеленген рельефтер бар, ал алдыңғы және артқы жағында Британия/Жеңіс және Үндістан/Бекзат мүсіндері тұр. Мүсінді тапсырыс бергеннен кейін Робертс 1894 жылы мүсіншімен отырып сурет дайындауды бастады, ал 1896 жылы Корольдік өнер академиясында бюсті қойылды. Гласгоудағы ескерткіш түпнұсқа мүсінмен бірдей, тек шағын өзгерістер бар, мысалы Робертстің 1913 жылы Глазгода ұлттық қызметті насихаттау үшін жасаған сөзінен алынған цитата. Екінші данасы 1924 жылы Лондондағы Horse Guards Parade-де орнатылып, ашылды. Ол қалған екеуінен кіші және қарапайым, рельефтері мен қосымша фигуралары жоқ қарапайым тұғырға қойылған. Үндістан Британ империясынан тәуелсіздік алғаннан кейін, Калькуттадағы Робертс мүсіні 1970 жылдары басқа мүсіндермен бірге Баракпурға, содан кейін өзі Нашик жолындағы Артиллерия орталығына көшірілді. Сондай-ақ, Уттар-Прадеш штатындағы Робертсганж қаласы оның есімімен аталады. Лондондағы Лорд Робертс француз тілін тереңдете оқытатын мемлекеттік мектебі, Онтариодағы Лорд Робертс кіші мемлекеттік мектебі, Онтариодағы Скарборо қаласындағы Лорд Робертс бастауыш мектебі, Британдық Колумбиядағы Ванкувер және Манитобадағы Виннипег қалаларындағы Лорд Робертс бастауыш мектептері оның есімімен аталған. Робертс сонымен қатар Йорк герцогінің Корольдік әскери мектебіндегі аға ұлдар үйі болып табылады. Лорд Робертс орталығы – 2002 жылғы Достастық ойындары үшін салынған Ұлттық ату орталығындағы нысан және Ұлттық ұсақ калибрлі мылтық қауымдастығының бас кеңсесі (Робертс оның құрылуына зор үлес қосты) оның құрметіне аталған. 1900 жылғы 29 мамырда Претория британдық бас қолбасшы лорд Робертске берілді. Малярияның кең таралуына және аймақтың тым кішкентай болуына байланысты ол штаб-пәтерін Нормал колледжінің жанынан қаладан оңтүстік-батысқа қарай 10 шақырым қашықтықтағы биік жерге көшірді, содан бері ол Робертс Хайтс деп аталады. Виктория шарлауына сапар барысында, шарлауықтың жоғары жағындағы үлкен аралдардың бірі оның құрметіне Қандаһар аралы деп аталды. Робертстің соғыс аты Вонолелдің (1871 жылы Робертс ұрпақтарымен соғысқан Лушай патшасының атымен аталған) қабірі Дублиндегі Килменхэм корольдік ауруханасының бақшасында орналасқан. Оның құрметіне 1900 жылы Канаданың Британдық Колумбиясындағы Робертс тауы аталды.

Roberts married Nora Henrietta Bews, the daughter of Captain John Bews on 17 May 1859. The couple had the following six children of whom three, a son and two daughters, survived infancy: She was succeeded by her younger sister, Ada Edwina. The statue of Roberts on horseback sits on a pedestal with reliefs on each side depicting Sikh, Highlander and Gurkha cavalry and infantry, and statues of Britannia/Victory and India/Fortitude in front and behind. After the statue was commissioned Roberts started sitting for the sculptor in 1894 and a bust was displayed at the Royal Academy of Arts in 1896. Almost identical to the original statue, the memorial in Glasgow only includes minor changes like the inclusion of a quote from a speech Roberts gave in Glasgow in 1913 to promote national service. A second copy of the statue was erected on Horse Guards Parade in London and unveiled in 1924. It is smaller and simpler than the other two, and sits on a simpler pedestal without the reliefs or extra figures. After Indian independence from the British Empire, the Roberts statue in Calcutta was moved with other statues to Barrackpore in the 1970s, and then by itself to the Artillery Centre, Nashik Road. and the town of Robertsganj in Uttar Pradesh are named after him. Lord Roberts French Immersion Public School in London, Ontario, Lord Roberts Junior Public School in Scarborough, Ontario, and Lord Roberts Elementary Schools in Vancouver, British Columbia, and Winnipeg, Manitoba are named after him. Roberts is also a Senior Boys house at the Duke of York's Royal Military School. The Lord Roberts Centre – a facility at the National Shooting Centre built for the 2002 Commonwealth Games, and HQ of the National Smallbore Rifle Association (which Roberts was fundamental in founding) is named in his honour. On 29 May 1900, Pretoria surrendered to the British commander in chief, Lord Roberts. Due to the prevalence of malaria and because the area had become too small, he relocated his headquarters from the vicinity of the Normal College to a high lying site 10 km south west of the city – hence the name Roberts Heights. On a visit to the Victoria Falls, one of the larger islands just upstream of the Falls was named Kandahar Island in his honour. The grave of Roberts' charger Vonolel (named after a Lushai King whose descendants Roberts had fought in 1871) is marked by a headstone in the gardens of The Royal Hospital Kilmainham, in Dublin. Mount Roberts in British Columbia, Canada, was named in his honour in 1900.