Толқындарды Жарған (Tolqyndardy Jarğan)

Кіріспе

1996 жылы Ларс фон Триердің түсірген фильмі, опералық бейімделуі.

«Толқындар бұзылуы» – 1996 жылғы психологиялық романтикалық мелодрама. Фильмнің режиссері және сценарийін жазушысы – Ларс фон Триер. Эмили Уотсонтың толық метражды фильмдегі актерлік дебюті және Ларс фон Триердің жиі серігі Стеллан Скарсгард осы фильмде ойнайды. 1970 жылдардың басында Шотландияның таулы аймағында өтетін оқиғада ерекше жас әйел мен оның күйеуіне деген сезімі баяндалады. Фильм жеті тарауға және эпилогқа бөлінген, олар Пер Киркебидің аудиовизуалды туындыларымен және музыкамен ұштасады. Бұл фильм – АҚШ, Дания және тағы жеті еуропалық елдің халықаралық бірлестігімен түсірілген. Сондай-ақ, фон Триердің даттық «Zentropa» өндіріс компаниясымен жасаған тұңғыш көркем фильмі. «Догма 95» қозғалысын құрғаннан кейін түсірілген фон Триердің алғашқы фильмі болғандықтан, ол осы қозғалыстың стилі мен философиясына күшті әсер етеді. Бұл – Триердің «Алтын жүрек» трилогиясының бірінші фильмі, оған «Ақымақтар» (1998) және «Қараңғыдағы биші» (2000) кіреді. Алғашқы фильм «Догма 95» манифестінің талаптарына сәйкес түсірілді. «Толқындар бұзылуы» жақсы қабылданды, Эмили Уотсонның актерлік шеберлігі бірауыздан мақтауға ие болды және оған алғашқы «Оскар» сыйлығына ұсынылым жасалды. Бұл фильм «фон Триердің ең танымал туындысы» деп сипатталды және 1990 жылдардың үздік фильмдерінің қатарында саналады. Фильм көптеген сыйлықтарға ие болды, соның ішінде 1996 жылғы Канн кинофестивалінің Гран-при сыйлығын жеңіп алды.

Түсірілім

Фон Трир бастапқыда сыртқы түсірілімдерді Ютландияның батыс жағалауында, содан кейін Норвегияда, одан соң Бельгияның Остенде қаласында, кейін Ирландияда түсіргісі келді, бірақ ақырында Шотландияны таңдады. Фон Триер Скай аралын 19 ғасырдағы ағылшын романтик суретшілері мен жазушылары арасында танымал болғандықтан таңдады. Эмили Уотсон бастапқыда сценарийде Бесс-тің үйлену түнінің көрінісі әлдеқайда дәстүрлі болғанын, Бесс киімін шешіп жатқан жерінің болғанын айтты.

Стиль

Фильм жеті бөлімге бөлінген. Әр тарау әртүрлі импрессионистік стильде түсірілген панорамалық титулдық кадрмен басталады, онда 1970-ші жылдардың рок музыкасының үзінділері ойнатылады. Бұл тараулардың әрқайсысы жылжымайтын камерамен түсірілген, бірақ панорамада қозғалыс байқалады. Алғашқы нұсқадағы фильмдегі «Қоштасу» эпилогында Дэвид Боуидің «Life on Mars» әні қолданылған, ол ерте шығарылымдардағы үйдегі бейнежазбаларда Элтон Джонның «Your Song» әнімен ауыстырылды; соңғы Criterion нұсқасы Боуидің әнін қалпына келтірді. Фильмнің жалпы стиліне реалистік Dogme 95 қозғалысы күшті әсер еткен, оның негізін қалаушы мүшесі фон Трир болды, ал оның зердәлі суреттері мен қолмен түсірілген кадрлары Dogme фильміне тән сыртқы эстетиканы береді. Дегенмен, Dogme ережелері нақты орындарда түсіруді талап етеді, ал «Толқындарды бұзу» фильміндегі көптеген орындар студияда салынған. Сонымен қатар, фильм өткен шақтағы оқиғаны бейнелейді және дубляждалған музыканы, сондай-ақ Dogme ережелерінде рұқсат етілмейтін қысқаша CGI көрінісін қамтиды. Кейбіреулер «Толқындарды бұзу» фильмін кең таралған кино ретінде қарастырды. Басқалары оны жоғары бюджеттік тәжірибелік фильм деп санады, себебі оның күрделі тараулары мен қолмен ұсталған камерасы актерлерді тығыз қадағалаған шикі стильде түсірілген. «Толқындарды бұзу» Ларс фон Трирдің шығармашылық бағытын өзгертті. Фон Трирдің алғашқы фильмдерінде басты кейіпкер әдетте, алаяқтық пен өлімге әкелетін әйелдің салдарынан құлдыраған, көңілі толмаған идеалист ер адам болды. Бұл фильмде бірінші рет басты кейіпкер – эмоционалды және наив әйел. Бұл мотив оның кейінгі фильмдерінде де жалғасады, мысалы, «Түнде билейтін қыз», «Договиль» және «Мандерлей». «Толқындарды бұзу» дінді фаллоцентризммен байланыстырады. Фильмде жыныстық бұрмалылық пен әйелдердің шейіт болуы туралы мәселелер көтеріледі, олар Трирдің кейінгі туындыларында да жалғасады. Кейбір сыншылар өзін-өзі құрбан ететін, мойынсұнғыш қаһарманды әйелге деген жеккөрушілік стереотипі ретінде қарастырады. Фильм Panavision жабдықтарымен түсірілген. Сценалардың төмен сапалы көрінісі фильмді бейнеге көшіріп, содан кейін қайтадан фильмге көшіру арқылы қол жеткізілді. Фон Трирдің сөзіне сәйкес, «біз стильді алып, оны оқиғаға сүзгі ретінде жаптық. Бұл киноны көру үшін ақша төлегенде теледидар сигналын декодтау сияқты. Мұнда біз фильмді кодтадық, ал көрермендер оны декодтауы керек. Мен фильмге енгізген шикі, деректі стиль оны бұзады және оған қайшы келеді, соның арқасында біз оқиғаны оның барлық күйінде қабылдай аламыз».

The film is divided into seven different chapters. Each chapter begins with a different impressionistically filmed panorama title frame featuring early 1970s rock music interludes. Each of these chapters is filmed with a motionless camera, but features movement in the panorama. In the original released film, the epilogue, "The Funeral", features David Bowie's "Life on Mars", which was replaced by Elton John's "Your Song" on early home video releases; the more recent Criterion edition restores the Bowie song. The overall style is heavily influenced by the realist Dogme 95 movement, of which von Trier was a founding member, and its grainy images and hand held photography give it the superficial aesthetic of a Dogme film. However, the Dogme rules demand the use of real locations, whereas many of the locations in Breaking the Waves were constructed in a studio. In addition, the film is set in the past and contains dubbed music, as well as a brief scene featuring CGI, none of which is permitted by the Dogme rules. Some saw Breaking the Waves as mainstream cinema. Others saw it as a high budget experimental film due to its elaborate chapter shots and handheld camera in a sketchy raw style that followed the actors closely. Breaking the Waves marked an important change in focus for Lars von Trier. In von Trier's early films, the protagonist is a man, typically a disillusioned idealist whose downfall is furthered by a deceitful, fatal woman. In this film, for the first time the protagonist is a woman, emotional and naive. This motif continues in several of his later films, such as Dancer in the Dark, Dogville, and Manderlay. Breaking the Waves controversially connects religion with phallocentrism. The film focuses on sexual perversity and female martyrdom, issues that continue in Trier's later work. Some critics see the self sacrificing submissive heroine as a misogynist cliche. The film was made using Panavision equipment. The low res look of the scenes was obtained by transferring the film to video, and then back to film again. According to von Trier, "what we did was take a style and lay it like a filter over the story. It's like decoding a television signal when you pay to see a film. Here we encoded the film, and the audience has to decode it. The raw, documentary style that I imposed on the film, which actually dissolves and contradicts it, means that we can accept the story as it is".

Сыни жауап

Фильм 85% мақұлдау рейтингіне ие болды және Rotten Tomatoes сайтында 59 рецензия бойынша 8.24/10 орташа рейтинг алды. Сынақтардың пікірі бойынша, "Бейілген толқындар" режиссер Ларс фон Триердің көрегендігі мен кино өнеріндегі шеберлігіне керемет куәлік етеді және Эмили Уотсонды ерекше дарын иесі ретінде таныстырады. Сондай-ақ, 28 рецензия негізінде Metacritic-те 82/100 рейтингке ие, бұл "көпке танылған" қабылдауды көрсетеді. Кино өнер шеберлері 1990-шы жылдардың ең үздік фильмдерін тізімдеген бағдарламада "Бейілген толқындар" фильмі сыншы Роджер Эберт пен режиссер Мартин Скорсезе тарапынан онжылдықтың ең жақсы он фильмінің бірі деп аталды. Criterion Collection жинағы үшін жазылған эссесінде Дэвид Стеррит оны "ешкім 'жаман' емес, барлығы 'жақсы', ал қиындықтар туындағанда, 'жақсылық' туралы ұғымдардың өзара қақтығысы салдарынан болады" деп түсіндірді; ол финалды "соңғы сәттерді радикалды метафизикалық деңгейге көтеретін керемет көрініс" деп бағалады.

Опералық бейімдеу

Композитор Мисси Маццоли және либреттошы Ройс Ваврек фильмнің опералық бейімделуін 2016 жылдың 22 қыркүйегінде Филадельфия опера театрында тұсауынан өткізді. Parterre box бұл туындыны "есте қалған ең таң қалдырарлық және әсерлі американдық опера" деп атады, ал Opera News оны "қазіргі ғасырдағы жасалған ең үздік американдық опералардың қатарында" деп мәлімдеді.

Үй медиасы

Criterion Collection компаниясы фильмді алғаш рет 1997 жылы АҚШ-та LaserDisc форматында, режиссердің мақұлдаған 2 дискілік нұсқасында шығарды. Оған Ларс фон Триер таңдаған төрт өшірілген көрініс, толық еуропалық режиссерлік кескіні, Ларс фон Триердің 1996 жылғы Канн кинофестивалі үшін дайындаған промо-ролигі және АҚШ-тағы кинотеатр трейлері кірді. 1998 жылдың 27 қаңтарында фильм Artisan Entertainment компаниясының редакцияланған нұсқасында VHS форматында қолжетімді болды, ал 2000 жылдың 25 шілдесінде Artisan компаниясынан DVD нұсқасы шықты, ол анаморфты емес және Criterion LaserDisc нұсқасында болған қосымша мүмкіндіктерден мүлдем құрылды. Criterion компаниясы фильмді қайтадан үйлесімді тарату құқығын сатып алып, 2014 жылдың 15 сәуірінде 1 дискілік Blu-ray және 2 дискілік DVD нұсқасын қос форматтағы дигипак ретінде шығарды. Жинақта жаңа 4k трансфер және DTS HD 5.1 Master Audio, сондай-ақ түпнұсқа LaserDisc-тен қалпына келтірілген көптеген қосымша мүмкіндіктер бар. Бұған қоса, фон Триер, редактор Андерс Рефн және локацияны іздеуші Энтони Дод Мантлдың қатысуымен таңдалған көріністерге аудио түсіндірмелер, кинорежиссер және сыншы Стиг Бьоркманмен жаңа сұхбат, актрисалар Эмили Уотсон мен Стеллан Скарсгардпен жаңа сұхбаттар, 2004 жылғы актер Адриан Роулинспен сұхбат, Уотсонның кастингтен үзінділер, фон Триердің түсіндірмелерімен, қайтыс болған актриса Катрин Картлиджтің өшірілген көрінісі және сыншы Дэвид Стерриттің мақаласы мен 1999 жылғы «Триер фон Триер туралы» кітабынан үзінді кірді. Ұлыбританияда «Breaking the Waves» алғаш рет 1997 жылдың 28 сәуірінде VHS үй бейнесінде, ал екінші VHS 1999 жылдың 1 қазанында Pathé арқылы «Special Widescreen Edition» ретінде шығарылды. Pathé фильмді 2003 жылдың 1 қыркүйегінде DVD форматында ұсынды, ол 16:9 анаморфты экранда Dolby Digital English 5.1, итальяндық 2.0 дубляжы және көптеген субтитрлер опцияларын қамтыды. Арнайы мүмкіндіктерге Ларс фон Триер мен Андерс Рефннің Антони Дод Мантлмен сұхбаттасқан таңдалған түсіндірмелері кірді. Curzon Artificial Eye қазіргі уақытта Ұлыбританияда тарату құқығын иеленеді және фильмді 2014 жылдың 10 қарашасында DVD және Blu-ray форматтарында шығарды.

The Criterion Collection initially released the film in the United States in 1997 on LaserDisc in a director's approved 2 disc edition and featured four deleted scenes selected by Lars von Trier, the complete European director's cut, a promo clip prepared by Lars von Trier for the 1996 Cannes Film Festival and the U. S. theatrical trailer. On 27 January 1998, the film was made available on VHS format courtesy of Artisan Entertainment in an edited cut, while a subsequent DVD release was made available from Artisan on 25 July 2000, in a non anamorphic edition and lacking the special features which appeared on Criterion's LaserDisc edition. Criterion again reacquired home distribution rights to the film and released a Dual Format digipack 1 disc Blu ray and 2 disc DVD edition on 15 April 2014. The set contains a new 4k transfer and DTS HD 5.1 Master Audio, most of the previous restored special features from the original LaserDisc, in addition to new select scene audio commentary featuring von Trier, editor Anders Refn, and location scout Anthony Dod Mantle, new interview with filmmaker and critic Stig Björkman, new interviews with actors Emily Watson and Stellan Skarsgård, interview from 2004 with actor Adrian Rawlins, excerpts from Watson's audition tape, with commentary by von Trier, deleted scene featuring late actor Katrin Cartlidge and a booklet featuring an essay by critic David Sterritt and an excerpt from the 1999 book "Trier on von Trier". In the United Kingdom, Breaking the Waves was first released on VHS home video on 28 April 1997, while a second VHS was released in a 'Special Widescreen Edition' on 1 October 1999 via Pathé. Pathé made the film available on DVD format on 1 September 2003, and featured its original aspect ratio in a 16:9 anamorphic screen, with Dolby Digital English 5.1, Italian 2.0 dub and multiple subtitle options. The special features include select commentary from Lars von Trier and Anders Refn interviewed by Anthony Dod Mantle. Curzon Artificial Eye currently occupy distribution rights in the UK and have released the film on DVD and on Blu ray on 10 November 2014.