Кіріспе

Зохарда, Луриандық Кабалада және Герметикалық Кабалада клиппот (קְלִיפּוֹת, бастапқыда кְלִפָּה qəlippā сөзінің көпше түрі; сөзбе-сөз "қабықтар", "қабықшалар" немесе "қабықтар"), еврей мистикасындағы зұлым немесе таза емес рухани күштерді бейнелейді, Сефиротқа қарсы тұрады. Каббалалық мәтіндерде зұлымдық әлемі Ситра Ахра деп аталады.

" Зохар " кітабында

Клипоттар алғаш рет Зохарда айтылады, онда олар қасиеттілік үшін қабықша ретінде жұмыс істеу үшін Құдаймен жаратылған деп сипатталған. Мәтін соңынан Жаратылыс кітабының 1:14-тегі жаратылыс туралы баяндамасының эзотерикалық түсіндірмесін береді, онда Құдай ай мен күнді аспандағы "нұрлар" ретінде әрекет ету үшін жаратқаны айтылады. Бұл аятта "нұрлар" деген еврей сөзінің бұрыс жазылуы қолданылған, нәтижесінде жазылу түрі еврей сөзі "күрсін" дегенмен сәйкес келеді. Зохар контекстінде, аятты ай мен күнді "күрсін" деп атауға түсіндіру мистикалық мағынаға ие, ол айдың Берия әлеміне түсуі арқылы бейнеленеді, онда ол өзін кемсітіп, өзінің нұрын физикалық және рухани тұрғыдан әлсірете бастады. Осының нәтижесінде пайда болған қараңғылық клипоттарды дүниеге келтірді. Осыдан кейін олар көбінесе "қараңғылықтың" өзімен синоним болып табылады. Кейіннен Зохар кейбір клипоттарға нақты есімдер береді, оларды белгілі бір сефироттармен байланыстырады: Машит (מַשְׁחִית) – Кеседке, Аф (אַף) – Гевураға, Хема (חֵמָה) – Тиферетке. Сондай-ақ, Авон (עָוֹן), Тоху (תֹהוּ), Боху (בֹהוּ), Еш (אֵשׁ) және Техом (תְּהוֹם) деп аталады, бірақ оларды сәйкес келетін сефирамен байланыстырмайды. Зохар сефирот пен клипоттардың әрқайсысы 1:1 екенін, тіпті олардың да теңдес парцуфимдері бар екенін нақтылайды, бірақ олардың барлығының есімдерін атамайды.

Луриандық каббалада

Исаак Лурияның каббалалық космологиясында клиппот – сефиротты қоршап тұрған метафоралық «қабықтар» немесе «қабықшалар». Олар қасиеттілікке кедергі келтіретін рухани тосқауылдар және өмірлік күштерін Құдайдан тікелей емес, сыртқы жағдайлар арқылы алады. Осы тұрғыдан клиппоттың да пайдасы бар: жемісті қабық қорғағандай, клиппот та құдайлық күштің (Құдайдың нағыз бірлігінің ашылуы) жаратылыстың әр қырына таралуын тоқтатып, сақтап тұрады. Бірақ, соның салдарынан, клиппот осы қасиеттілікті жасырады, сондықтан олар еврей ой-санасына қарсы нәрселермен – жалған құдайларға табыну, таза емес нәрселер, Құдайдың бірлігінен бас тарту (дуализм) және қасиеттілікке қарама-қарсы тұратын Ситра Ахромен теңдес келеді. Қасиетті аналогтары сияқты, клиппоттар да Тзимтзум арқылы төмендейтін «Барлық тізбегі» арқылы пайда болады (Құдайдың Ор Эйн Софты – «шексіз жарықты» Жаратылыс үшін орын беру үшін тарылту әрекеті). Каббала клиппоттың екі деңгейін ажыратады: үш толығымен таза емес клиппот (הַטְמֵאוֹת) және қалған аралық клиппоттар (נוֹגַהּ). Клиппот нога «құтқарылуға болады», оларды тазартуға және жоғарылатуға болады, ал клиппот хатмеоттарды тек жою арқылы ғана құтқаруға болады. Каббалалық өмір ағашының бір түсіндірмесіне сәйкес, клиппоттар кейде Құдайдың тек қана емес, бір-бірін де қоршап тұрған концентрлі шеңберлер ретінде көзге елестейді. Олардың төрт концентрлі түсініктемелері Езекиелдің 1:4-тарауындағы Құдайдың тағына қатысты Езекиел пайғамбардың атақты көрінісінде қолданылған әртүрлі сөз тіркестерінен алынған. Осы көрініс Меркаба мистикасы деп аталатын еврей мистикалық ойлау мектебінің назар ортасында болған. «Мен қарадым, солтүстіктен дауыл соғып келді, үлкен бұлт және жарқын от, сәулемен оралып тұрды, ал оның ортасында, оттың ішінде, құйма алтын сияқты сәуле болды». Дауыл, үлкен бұлт және жарқын от – үш «ластанған» клиппотпен байланысты, ал «жарқындық» – «аралық» клиппотпен байланысты. Ортағасырлық Каббалада Шехананың (Құдайдың қатысуы) адамның күнәларынан сефироттан бөлініп кеткеніне сенген, ал Луриандық Каббалада Шехананың құдайлық Тоху мен Тикунға ыдырауынан клиппотқа қуылғанына сенген, бұл оның Жаратылыстың космологиялық моделінің табиғи бөлігі. Бұл өз кезегінде сефироттың әртүрлі парцуфимдерін немесе «беттерін» клиппотқа айдап, осы клиппоттарды клиппот нога немесе хатмеот ретінде көрінуге әкеледі. Содан кейін клиппот нога 613 өсиетті орындау арқылы құтқарылады. Клиппот хатмеоттар керісінше, тек бір әрекеттен бас тартуды талап ететін теріс өсиеттер арқылы құтқарылады. Ұлық өмір сүруден басқа, шынайы өкініш клиппоттардың құтқарылуына мүмкіндік береді, өйткені ол күнәні ізгілікке, қараңғылықты жарыққа айналдырады, осылайша клиппоттарды тіршілік күшінен айырады. Луриандық ілім бойынша, барлық парцуфимдер клиппоттардан босатылғанда Мессиялық дәуір басталады. Панентеистік және монистік ой-санамен ерекшеленетін хасидтік философияда клиппоттар – Жаратылыстың түпкілікті космостық өзін-өзі тануының бейнесі. Каббалалық клиппоттар схемасы мистикалық ойлауды жақсырақ түсіну үшін девекут немесе «өзін-өзі жою» практикасына қарама-қарсы, өзіне назар аудару арқылы психологиялық жаттығу ретінде ішкілендіріледі.

Герметикалық Қабаланың сиқырлы көзқарастары

Кейбір яһуди емес герметикалық Кабалада, яһуди дінінен өзгеше, адамның өзін тану процесінің бір бөлігі ретінде клиппотпен байланыс ізделеді. Ал, теориялық яһудилік практикалық Кабаланың оның іс-әрекетшілері ақ сиқырға ұқсас деп түсінді, ол тек қана киелілікке қол жеткізуге мүмкіндік берді. Киелілік пен лас сиқырдың араласуынан туындайтын қауіп еврей тарихында клиппотқа қол жеткізуді шағын және шектеулі практика ретінде сақтап қалуға себеп болды.

Матерстің түсіндірмесі

Кристиан Норр фон Розенроттың латынша "Кабала денудатасы" (1684) (Самуэль Лидделл Макгрегор Матерс аударған "Кабаланың ашылуы") осы күштерді Едом патшаларымен теңестіреді, сондай-ақ олардың Гедулахқа, Мейірімділік бағанасына немесе Құдайдың мейірімді жағына қатысты тепе-теңдіктің бұзылуынан туындағанын және кейін жойылғанын айтады. Кешірек герметикалық ілімдерде клиппоттар, сефироттар сияқты, мистикалық әлемдер немесе жандар ретінде түсіндіріліп, демонологиядан алынған идеялармен біріктірілді. Көптеген сипаттамаларда тозақтың жеті бөлімі бар: Шеол немесе Техом; Абаддон немесе Тзоа Ротахат; Бе'ер Шахат בְּאֵר שַׁחַת немесе Машит; Бор Шаон (בּוֹר שָׁאוֹן) немесе Тит ха Явен (טִיט הַיָוֵן); Думах немесе Ша'аре Мавет (שַׁעֲרֵי מָוֶת); Нешия (נְשִׁיָּה) немесе Тзалмавет; және Эрец Тахтит (אֶרֶץ תַּחְתִּית), он екі клиппотикалық жын түрлері, Шайтаннан бұрынғы үш күш және еврей алфавитіндегі 22 әріпке сәйкес келетін жиырма екі жын.

Краули мен Регарди

Алистер Кроулидің айтуынша, үш зұлымдық форма (Самаелден бұрын) – Кеметиал, Белиал және Отиел болып саналады. Кроули (оларды "Клифоф ордендері" деп атайды) және Израиль Регарди клипофтарды Таумиел, Гогиел, Сатариел, Агшекелох, Голохаб, Тагирирон, Гараб Церек, Самаел, Гамалиел және Лилит деп тізімдейді.

Кеннет Грант

Кеннет Грант Лавкрафттың Його-Сототты «қастық шарлардың» жиынтығы ретінде сипаттауы клиппоттан шабыттанған болуы мүмкін деген пікірді айтты.