Кіріспе

"Адам ұлы", "Адам баласы" немесе "адам сияқты" деген тіркестер Еврей Киелі кітабында, Киелі кітаптың келісімдер аралық кезеңіндегі түрлі апокалиптикалық еңбектерде және грек тіліндегі Жаңа Келісімде қолданылады. Еврей Киелі кітабында қолданылған белгісіз түрінде ("Адам ұлы", "Адам баласы", "адам сияқты") бұл сөз тіркесі тікелей сөйлеу үшін, не адамдарды Құдай мен періштелерге қарама-қарсы қою үшін, не Персия мен Вавилон сияқты шетелдік халықтарды (апокалиптикалық жазбаларда көбінесе жануарлар – аю, ешкі, қошқар ретінде бейнеленеді) Израильмен (адам ретінде, "Адам ұлы" деп) салыстыру үшін, не соңғы заманға қатысты адам бейнесін білдіру үшін қолданылады. Бұл тіркес грек тіліндегі Ескі Келісімде, Киелі кітаптың апокрифтері мен псевдоэпиграфтарында да белгісіз түрде қолданылады. Грек тіліндегі Жаңа Келісім бұрынғы белгісіз түрін сақтап, "Адам Ұлы" деген жаңа, анықталған түрін енгізеді.

Яһудилер Киелі кітабы

"Адам баласы" (בן–אדם, ben 'adam) деген еврей тіліндегі сөз Еврей жазбаларында 107 рет кездеседі, олардың көпшілігі (93 рет) Езекиел кітабында. Ол үш негізгі мағынада қолданылады: Езекиелдегідей, сөз сөйлеу нысаны ретінде; адамзаттың төмен дәрежесін Құдай мен періштелердің мәңгілігі мен жоғары қадір-қасиетіне қармастыру үшін; және тарихтың соңы мен Құдайдың сот күнін жариялайтын болашақ эсхатологиялық тұлға ретінде. Даниял 7-де Даниялға көрсетілген төрт "аңның" – бұзық елдердің – Израиль халқын Құдай сотқанға дейін қысымға ұшыратуы туралы айтылады. Онда "Ескі Күндердің Иесі" (Құдай) жер үстіндегі билікті "адам баласына ұқсас біреуге" (כבר אנש [kibar 'anash]) береді делінеді. Даниял 7:13-тегі бұл үзінді Киелі кітаптың арамей тілінде жазылған. 7-тарауда "адамға ұқсас" деген сөздің "адамды" білдіретіні, сондай-ақ "Жоғары Тағаланың қасиеттілері" (7:18, 21–22) мен "Жоғары Тағаланың қасиетті халқы" (7:27) дегенді де білдіретіні түсіндіріледі. "Қасиеттілер" мен "қасиеттілердің халқы" бұл ретте Израиль халқын көрсетеді – автор Құдайдың әлемдегі билікті аң сияқты бұзық "елдерден" алып, Израиль сияқты адамдарға беретініне үміттеніп отыр.

Апокрифтер мен псевдопиграфтар

Даниял 7:13-тегі «адам ұлына ұқсайтын» бейнесі Мәсіхке сілтеме ретінде түсіндірілгенімен (мысалы, Рашидің Танахқа жасаған түсіндірмесінде), бұл түсінік, әдетте, кейінірек пайда болған Апокрифтер мен Дәуірлер кітабына (мысалы, Енохтың Ұқсастықтары (немесе Параболалары) және 4 Езра) байланысты еңбектер арқылы енгізілген болуы мүмкін. Бұл мессиандық «Адам Ұлы» сілтемелерінің шынайы еврейлік пе, әлде христиандық қосымшаның нәтижесі пе деген мәселе даулы. Дау тудыратын бөлімдердің мысалы – «Ұқсастықтар» (1 Енох 37–71), ол Даниял 7-ні пайдаланып, бұрыннан бар, жасырын, бірақ соңында ашылатын, судья, әділдікті қорғайтын және жалқы билеуші ретінде әрекет ететін, теңдесі жоқ мессиандық Адам Ұлын жасайды. Енохтың мессиандық бейнесі – бұл топты бейнелейтін жеке тұлға (әділдерді бейнелейтін Әділ, таңдаулыларды бейнелейтін Таңдаулы), бірақ Ездр 13 (сондай-ақ 2 Ездр деп аталады) кітабында ол жеке адамға айналады.

Жаңа Келісім

Жаңа Келісімде (цитата) "адам ұлы" және (Даниел 7:13-тегі "адам ұлына ұқсас" дегенге сілтеме жасай отырып) "адам ұлына ұқсас" деген анықталмаған тіркестер кездеседі. Ізгі хабарларда жаңа, нақты форма пайда болады, ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου, сөзбе-сөз 'адам ұлы', грек тілінде бұл өте қиын және мағынасы белгісіз тіркес. Ол бірінші жақ есімдігінің – мен/маған/менікі – күшейтілген түрі ретінде қолданылады және төрт Ізгі хабардың барлығында тек Иса (Жохан Ізгі хабарында бір рет, көпшілік Исаның осы сөздермен негізгі мағынасын сұрағанда) қолданады. Немец теологы Рудольф Бултманн бұл тіркесті Исаның шынымен қолданбағанын, ал ерте Шіркеу енгізгенін айтады. Алайда, теолог К. Ф. Д. Муль бұл тіркестің "ерте Шіркеудің қазіргі апокалиптикалық ойлардан туындаған және Исаның аузына салынған атақ емес, керісінше, Исаның өзі өзінің және онымен бірге болуға шақырғандардың міндетін сипаттау үшін қолданған маңызды символдарының бірі" екенін дәлелдейді.