Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құдайлық хабарлама деп мәлімделген хабар
Message claimed to be from a deity
Діндерде пайғамбарлық – жоғары табиғи күштің (әдетте пайғамбар деп аталатын) адамға жеткізген хабары. Пайғамбарлықтар көптеген мәдениеттер мен сенім жүйелерінің құрамында болады және көбінесе құдайлық ерік немесе заң, немесе болашақ оқиғалар сияқты табиғаттан тыс білімді қамтиды. Олар пайғамбарға дін мен оқиғаға байланысты түрлі жолдармен ашылуы мүмкін, мысалы, көріністер, болжамдар немесе физикалық түріндегі құдайлық күштермен тікелей байланыс. Пайғамбарлық істер туралы әңгімелер кейде көп назар аударады және олардың кейбіреулері ауызша дәстүр арқылы немесе діни мәтіндер ретінде ғасырлар бойы сақталғандығы белгілі.
In religion, a prophecy is a message that has been communicated to a person (typically called a prophet) by a supernatural entity. Prophecies are a feature of many cultures and belief systems and usually contain divine will or law, or preternatural knowledge, for example of future events. They can be revealed to the prophet in various ways depending on the religion and the story, such as visions, divination, or direct interaction with divine beings in physical form. Stories of prophetic deeds sometimes receive considerable attention and some have been known to survive for centuries through oral tradition or as religious texts.
Этимология
"Prophecy" деген ағылшын сөзі, "пайғамбардың қызметі" мағынасында шамамен 1225 жылдан бері қолданылып келеді. Ол көне француз тіліндегі profecie (12 ғасыр) және грек тіліндегі propheteia ("Құдайдың құдіретін түсіндіру қабілеті") сөздерінен шыққан, ал propheteia грек тіліндегі prophetes (пайғамбар) сөзімен байланысты. Осыған ұқсас мағынадағы "пайғамбар айтқан немесе жазған нәрсе" 1300 жылдан бастап қолданыла бастады, ал "болжам жасау" етістігі 1377 жылы тіркелген.
The English noun "prophecy", in the sense of "function of a prophet" appeared from about 1225, from Old French profecie (12th century), and from prophetia, Greek propheteia "gift of interpreting the will of God", from Greek prophetes (see prophet). The related meaning, "thing spoken or written by a prophet", dates from 1300, while the verb "to prophesy" is recorded by 1377.
Анықтамалар
Маймонид «Пайғамбарлық – шын мәнінде, Құдайдың белсенді ақыл-ойы арқылы, бірінші кезекте адамның ақыл-қабілетіне, содан кейін оның қиялына жіберілген шағылыс» деп есептеді. Маймонидтің көзқарастары Исламда пайғамбарлық туралы теорияны дамытқан әл-Фарабидің анықтамасымен тығыз байланысты. Ескі өсиеттегі пайғамбарлардың көптеген іс-әрекеттері өзгермейтін болашақ емес, шартты ескертулерден тұрды. Ескі өсиеттегі стандартты пайғамбарлық формуласын былай қорытындылауға болады: X күнәсінен тәубе етіп, тура жолға түсу керек, әйтпесе Y салдары болады. Әулие Павел пайғамбарлықтың мағынасын түсіндіргенде, рухани нығайту, жігерлендіру және көңіл көтеруге баса мән береді. Католик энциклопедиясы христиандық тұрғысынан пайғамбарлықты «қатаң мағынасында алғанда, болашақ оқиғаларды алдын ала білуді білдіреді, бірақ кейде есте қалмаған өткен оқиғаларға және ақыл-ойымен білуге болмайтын жасырын нәрселерге де қатысты болуы мүмкін» деп анықтайды. Батыс эзотеригі Розмари Гюйлидің сөзіне қарағанда, болжам жасау «бақ дұрбанына, пайғамбарлыққа және сиқырға» қосымша құрал ретінде қолданылған. Скептиктердің арасында латынша мақал бар: «Оқиға болған соң жазылған пайғамбарлық» (vaticinium ex eventu). Яһудилердің Торасы бұрыннан-ақ жалған пайғамбар туралы мәселені қарастырады (Қайталау заңы 13:2-6, 18:20-22).
Maimonides suggested that "prophecy is, in truth and reality, an emanation sent forth by Divine Being through the medium of the Active Intellect, in the first instance to man's rational faculty, and then to his imaginative faculty". The views of Maimonides closely relate to the definition by Al Fârâbî, who developed the theory of prophecy in Islam. Much of the activity of Old Testament prophets involved conditional warnings rather than immutable futures. A summary of a standard Old Testament prophetic formula might run: Repent of sin X and turn to righteousness, otherwise consequence Y will occur. Saint Paul emphasizes edification, exhortation and comfort in a definition of prophesying. The Catholic Encyclopedia defines a Christian conception of prophecy as "understood in its strict sense, it means the foreknowledge of future events, though it may sometimes apply to past events of which there is no memory, and to present hidden things which cannot be known by the natural light of reason". According to Western esotericist Rosemary Guiley, clairvoyance has been used as an adjunct to "divination, prophecy, and magic". From a skeptical point of view, a Latin maxim exists: "prophecy written after the fact" (vaticinium ex eventu). The Jewish Torah already deals with the topic of the false prophet (Deuteronomy 13:2 6, 18:20 22).
Бахаи діні
1863 жылы Бахаи дінінің негізін қалаушы Бахаулла өзінің барлық бұрынғы діндерде уәде етілген мессиялық тұлға және Құдайдың Мәнифестациясы екенін, Бахаи жазбаларындағы құдай мен адамзат арасындағы делдал болып табылатын, Құдайдың дауысымен сөйлейтін пайғамбар екенін мәлімдеді. Бахаулла Иранның Сия Хал түрмесінде тұтқындалғанда, оның ішінде оған құдайлық миссиясы мен құдайлық көмек уәдесін жеткізген Көк Қыздың көрінісі сияқты бірқатар мистикалық тәжірибелерді бастан өткергенін айтты. Бахаи сенімінде Көк Қыз – құдайлықтың символы.
In 1863, Bahá'u'lláh, the founder of the Baháʼí Faith, claimed to have been the promised messianic figure of all previous religions, and a Manifestation of God, a type of prophet in the Baháʼí writings that serves as intermediary between the divine and humanity and who speaks with the voice of a God. Bahá'u'lláh claimed that, while being imprisoned in the Siyah Chal in Iran, he underwent a series of mystical experiences including having a vision of the Maid of Heaven who told him of his divine mission, and the promise of divine assistance; In Baháʼí belief, the Maid of Heaven is a representation of the divine.
Буддизм
Хаэдун Косунг-жон (Жоғары монахтардың өмірбаяндары) Силланың королі Беофенг буддизмді мемлекеттік дін ретінде жариялауға ниеттенгенін жазған. Бірақ оның сарайдағы шенеуніктер оған қарсылық көрсетті. Беофенгтің билігінің он төртінші жылы, оның "Бас хатшысы" Ихадон сарайдағы қарсылықты жеңу үшін бір стратегия ойлап тапты. Ихадон патшамен сөйлесіп, оны буддизмге мемлекеттік қолдау беру туралы жарлық шығаруға көндірді, жарлыққа патшалық мөр басылды. Ихадон патшаға, қарсылық білдірген шенеуніктерге жарлық жеткенде, оны шығармағанын айтуын және түсіндіру талап етуін кеңес берді. Оның орнына, Ихадон кінәсін мойындап, жасаған жазық үшін өлім жазасын қабылдады, бұл тез арада жалғандық деп танылар еді. Ихадон патшаға өлім жазасына кесілген кезде керемет оқиғаның буддизмнің күшін қарсы тұрған сарайлық топқа дәлелдейтінін болжады. Ихадонның жоспары сәтті аяқталды, қарсыластар оның тұзағына түсті. 527 жылдың 9-шы айының 15-і күні Ихадон өлімге кесілді, оның болжауы орындалды: жер сілкінді, күн қараңғырланды, аспаннан әдемі гүлдер жауды, оның кесілген басы қасиетті Геумганг тауына ұшып кетті, ал кесілген денесінен қанның орнына 100 метрге дейін сүт шашырады. Осы белгіні қарсыластар көктен келген мақұлдау деп қабылдады, соның нәтижесінде 527 жылы буддизм мемлекеттік дін ретінде қабылданды.
The Haedong Kosung jon (Biographies of High Monks) records that King Beopheung of Silla had desired to promulgate Buddhism as the state religion. However, officials in his court opposed him. In the fourteenth year of his reign, Beopheung's "Grand Secretary", Ichadon, devised a strategy to overcome court opposition. Ichadon schemed with the king, convincing him to make a proclamation granting Buddhism official state sanction using the royal seal. Ichadon told the king to deny having made such a proclamation when the opposing officials received it and demanded an explanation. Instead, Ichadon would confess and accept the punishment of execution, for what would quickly be seen as a forgery. Ichadon prophesied to the king that at his execution a wonderful miracle would convince the opposing court faction of Buddhism's power. Ichadon's scheme went as planned, and the opposing officials took the bait. When Ichadon was executed on the 15th day of the 9th month in 527, his prophecy was fulfilled; the earth shook, the sun was darkened, beautiful flowers rained from the sky, his severed head flew to the sacred Geumgang mountains, and milk instead of blood sprayed 100 feet in the air from his beheaded corpse. The omen was accepted by the opposing court officials as a manifestation of heaven's approval, and Buddhism was made the state religion in 527.
Христиандық
Уолтер Брюггеманнның пікірінше, пайғамбарлық (христиандық) міндеті – үстем мәдениеттің санасы мен қабылдауынан өзгеше сана мен қабылдауды дамыту, күшейту және ояту. Христиандық пайғамбарлықтың белгілі бір түрі – Фредерик Диллистон "қазіргі жағдайлар мен болашақ оқиғалардың метафоралық байланысы" деп атаған "пайғамбарлық драма".
According to Walter Brueggemann, the task of prophetic (Christian) ministry is to nurture, nourish and evoke a consciousness and perception alternative to the consciousness and perception of the dominant culture. A recognized form of Christian prophecy is the "prophetic drama" which Frederick Dillistone describes as a "metaphorical conjunction between present situations and future events".
Кейінгі христиандық
Юстин Мартир өзінің «Трифонмен диалог» атты еңбегінде пайғамбарлар енді Израильде емес, шіркеуде болды деп мәлімдеді. II ғасырдың ортасында жазылған Гермастың «Шопан» кітабы сол кездегі шіркеуде пайғамбарлықтың қалай қолданылғанын сипаттайды. Ириней өзінің «Иресейге қарсы» еңбегінде мұндай рухани сыйлардың бар екенін растайды. Кейбір заманауи комментаторлар Монтанның пайғамбар болғанын айтқаны үшін қабылданбағанын айтса да, тарихты мұқият зерттеу оның заманында пайғамбарлық сыйының әлі де мойындалғанын, ал оның даулы болуы пайғамбарлық ету тәсілі мен таратып жүрген ілімдеріне байланысты болғанын көрсетеді. Пайғамбарлық және басқа да рухани сыйлар шіркеу тарихы бойында сирек мойындалған, және Пайғамбар Педен мен Джордж Вишарт сияқты шотландтық Келісімге дейін осы сыйлардың мысалдары аз. 1904 жылдан 1906 жылға дейін Лос-Анджелесте (Калифорния) Азуза көшесіндегі жаңару орын алды және кейде Пятидесятничествоның бастауы деп есептеледі. Бұл жаңару сол жерде болған «тілдерде сөйлеумен» әйгілі. Азуза көшесіндегі жаңаруға қатысқандардың кейбіреулері пайғамбарлық еткен деп айтылады. Пятидесятниктер пайғамбарлық пен басқа да сыйлардың христиандарға қайтадан берілетініне сенеді. Харизматикалық қозғалыс та тілдерде сөйлеу және пайғамбарлық сияқты рухани сыйларды қабылдайды. Жетінші күндік адвентистер шіркеуі өзінің тарихын Миллер қозғалысы мен Ұлы көңілі қалуға байланыстырады. Жетінші күндік адвентистер «рухани сыйлар туралы Киелі кітаптағы үйретімді қабылдайды және пайғамбарлық сыйы – қалған шіркеуді анықтайтын белгілердің бірі» деп санайды. Сондай-ақ, шіркеу Елен Г. Уайтты пайғамбар деп есептейді және оның жазбалары құдайлық шабытпен жазылғанына сендіреді. 1972 жылдан бері Иса Мәсіхтің Халықаралық Қызметі Құдайдың Жаңа Пятидесятник шіркеуі пайғамбарлыққа сенім білдіреді. Шіркеу бұл сыйлықтың бір адамның (пайғамбардың) екінші адамға қолын қою арқылы көрінетінін мәлімдейді, ал одан кейін пайғамбар айтқан жеке хабарды алады. Пайғамбарлардың Құдайдың уәделерін, кеңестерін және пәрмендерін жеткізу үшін Қасиетті Рухтың құралдары ретінде қолданылатынына сенеді. Шіркеу адамдардың болашағы туралы хабарларды Құдай берген уәделер түрінде алатынын және олардың құдайлық іс-әрекеттермен орындалуын күтетінін айтады.
In his Dialogue with Trypho, Justin Martyr argued that prophets were no longer among Israel but were in the Church. The Shepherd of Hermas, written around the mid 2nd century, describes the way prophecy was being used within the church of that time. Irenaeus confirms the existence of such spiritual gifts in his Against Heresies. Although some modern commentators claim that Montanus was rejected because he claimed to be a prophet, a careful examination of history shows that the gift of prophecy was still acknowledged during the time of Montanus, and that he was controversial because of the manner in which he prophesied and the doctrines he propagated. Prophecy and other spiritual gifts were somewhat rarely acknowledged throughout church history and there are few examples of the prophetic and certain other gifts until the Scottish Covenanters like Prophet Peden and George Wishart. From 1904 to 1906, the Azusa Street Revival occurred in Los Angeles, California and is sometimes considered the birthplace of Pentecostalism. This revival is well known for the "speaking in tongues" that occurred there. Some participants of the Azusa Street Revival are claimed to have prophesied. Pentecostals believe prophecy and certain other gifts are once again being given to Christians. The Charismatic Movement also accepts spiritual gifts like speaking in tongues and prophecy. The Seventh day Adventist Church is a denomination that traces its history to the Millerite Movement and the Great Disappointment. Seventh day Adventists "accept the biblical teaching of spiritual gifts and believe that the gift of prophecy is one of the identifying marks of the remnant church." The church also believes Ellen G. White to be a prophet and that her writings are divinely inspired. Since 1972, the neo Pentecostal Church of God Ministry of Jesus Christ International has expressed a belief in prophecy. The church claims this gift is manifested by one person (the prophesier) laying their hands on another person, who receives an individual message said by the prophesier. Prophesiers are believed to be used by the Holy Ghost as instruments through whom their God expresses his promises, advice and commandments. The church claims people receive messages about their future, in the form of promises given by their God and expected to be fulfilled by divine action.
Апостолдық-пайғамбарлық қозғалысы
Апостолдық Пайғамбарлық қозғалысында, пайғамбарлық – Құдайдың "ой-санасы мен ниетін" дәл жеткізетін, Киелі Рухтың ықпалымен айтылған қарапайым сөз. Апостолдық Пайғамбарлық ақсақалдар кеңесі – К. Питер Вагнер мен Синди Джейкобс бірлесіп ұйымдастырған, құрамында Бет Алвес, Джим Гул, Чак Пирс, Майк және Синди Джейкобс, Барт Пирс, Джон және Паула Санфорд, Датч Шитс, Томми Тенни, Хектор Торрес, Барбара Вентробл, Майк Бикл, Пол Кейн, Эмануэле Каннистрачи, Билл Хамон, Кингсли Флетчер, Эрнест Джентиль, Джим Лаффун, Джеймс Райл және Гвен Шоу бар пайғамбарлық ақсақалдар кеңесі болды.
In the Apostolic Prophetic Movement, a prophesy is simply a word delivered under the inspiration of the Holy Spirit that accurately communicates God's "thoughts and intention". The Apostolic Council of Prophetic Elders was a council of prophetic elders co convened by C. Peter Wagner and Cindy Jacobs that included: Beth Alves, Jim Gool, Chuck Pierce, Mike and Cindy Jacobs, Bart Pierces, John and Paula Sanford, Dutch Sheets, Tommy Tenny, Heckor Torres, Barbara Wentroble, Mike Bickle, Paul Cain, Emanuele Cannistraci, Bill Hamon, Kingsley Fletcher, Ernest Gentile, Jim Laffoon, James Ryle, and Gwen Shaw.
Соңғы күннің қасиеттілері қозғалысы
Соңғы күндердің қасиеттілері 1820 жылы өздерінің алғашқы пайғамбары Жозеф Смит Құдай мен Иса Мәсіхті көргенін айтады. Соңғы күндердің қасиеттілері Құдайдың Жозеф Смитпен көптеген жағдайларда тікелей байланыс жасағанын мәлімдейді, және Жозеф Смит қайтыс болғаннан кейін Құдай кейінгі пайғамбарлар арқылы сөйлеуді жалғастырды. Жозеф Смит періштемен Нью-Йорк штатының солтүстігіндегі үлкен төбеге жетелеуін айтады, онда оған алтын металл табақшаларға жазылған көне қолжазба көрсетілді. Жозеф Смит бұл қолжазбаны Құдайдың сыйы мен күшімен, Құдайдың жетелеуімен қазіргі ағылшын тіліне аударғанын мәлімдеді, ал осы аударманың жариялануы Мормон кітабы деп белгілі. Смит өлтірілгеннен кейін, мұрагерлік дағдарыс туды, ол үлкен жарылысқа әкелді. Соңғы күндердің қасиеттілерінің көпшілігі Бригам Янгты келесі пайғамбар деп санайды және оны Ютаға ертіп кетті, ал азшылығы Емма Смитпен бірге Миссуриге қайтып келді, Жозеф Смит-тің ұлы Жозеф Смит III-ті келесі заңды пайғамбар деп сенді (Соңғы күндердің қасиеттілерінің қайта ұйымдастырылған Иса Мәсіх шіркеуі, қазір Мәсіх қауымы). Джозеф Смит 1844 жылы қайтыс болғанға дейін, Иса Мәсіх шіркеуінен бөлініп шыққан көптеген тәуелсіз Соңғы күндердің қасиеттілері секталары болды. Бүгінгі күнге дейін Соңғы күндердің қасиеттілері қозғалысының ішінде әрқайсысы өз пайғамбары бар белгісіз санындағы ұйымдар бар. Иса Мәсіхтің Соңғы күндердің қасиеттілері шіркеуі (LDS Church) – ең ірі Соңғы күндердің қасиеттілері қауымы. Қазіргі Пайғамбар/LDS шіркеуінің президенті – Рассел М. Нельсон. Шіркеу, 1844 жылғы 27 маусымда Жозеф Смит қайтыс болғаннан бері, өз шіркеуінің президенті Құдайдың нағыз пайғамбары деген сенімді ұстанады. Сондай-ақ, шіркеу Жозеф Смит арқылы берілген деп мәлімделген қосымша аяндар Стандарттық еңбектердің бірі – «Дінеттер мен келісімдер» кітабында жарияланды деп санайды. Стандарттық еңбектерден тыс қосымша аяндар мен пайғамбарлықтар, мысалы, Жозеф Смиттің Иса Мәсіхтің екінші келуінен бұрын АҚШ-та болатын үлкен және соңғы соғысқа қатысты «Ақ Ат пайғамбарлығы» сияқты, шіркеу жариялаған басқа да еңбектерде кездеседі.
The Latter Day Saint movement maintains that its first prophet, Joseph Smith, was visited by God and Jesus Christ in 1820. The Latter Day Saints further claims that God communicated directly with Joseph Smith on many subsequent occasions, and that following the death of Joseph Smith God has continued to speak through subsequent prophets. Joseph Smith claims to have been led by an angel to a large hill in upstate New York, where he was shown an ancient manuscript engraved on plates of gold metal. Joseph Smith claimed to have translated this manuscript into modern English under divine inspiration by the gift and power of God, and the publication of this translation are known as the Book of Mormon. Following Smith's murder, there was a succession crisis that resulted in a great schism. The majority of Latter day Saints believing Brigham Young to be the next prophet and following him out to Utah, while a minority returned to Missouri with Emma Smith, believing Joseph Smith Junior's son, Joseph Smith III, to be the next legitimate prophet (forming the Reorganized Church of Jesus Christ of Latter Day Saints, now the Community of Christ). Since even before the death of Joseph Smith in 1844, there have been numerous separatist Latter Day Saint sects that have splintered from the Church of Jesus Christ of Latter Day Saints. To this day, there are an unknown number of organizations within the Latter Day Saint movement, each with their own proposed prophet. The Church of Jesus Christ of Latter day Saints (LDS Church) is the largest Latter Day Saint body. The current Prophet/President of the LDS Church is Russell M. Nelson. The church has, since Joseph Smith's death on June 27, 1844, held a belief that the president of their church is also a literal prophet of God. The church also maintains that further revelations claimed to have been given through Joseph Smith are published in the Doctrine and Covenants, one of the Standard Works. Additional revelations and prophecies outside the Standard Works, such as Joseph Smith's "White Horse Prophecy", concerning a great and final war in the United States before the Second Coming of Jesus Christ, can be found in other church published works.
Ислам діні
Пайғамбарлықты білдіретін арабша термин – nubū'ah (نُبُوْءَة), ол пайғамбарларға қатысты терминнен туындайды, яғни nabī (نَبِي; көпше түрі anbiyāʼ, "хабар, жаңалық" деген мағынадағы nabā сөзінен). Мұсылмандар пайғамбарларды Құдайдың әрбір адамға жіберген заң шығарушылары деп сендіреді, олар Құдайдың хабарын олардың түсінетін тілінде жеткізеді. Алайда, періште арқылы Құдайдан аян (رسالة risālah – "хабар") жеткізгендерді бөліп көрсету үшін rasūl (رسول – "елші") деген термин де қолданылады. Ислам пайғамбарларын білу – Ислам дінінің алты негізгі қағидасының бірі және осы туралы Құранда нақты айтылған. Мұхаммедтің (ﷺ) қасында, яһудилердегі көптеген пайғамбарлар (мысалы, Нұх, Ыбырайым, Мұса, Һарон, Ілияс және т.б.) және христиандардағы пайғамбарлар (Адам, дін қызметкері Зәкәрия, Жақия, Иса Мәсіх) есімдерімен Құранда аталған.
The Arabic term for prophecy nubū'ah (نُبُوْءَة) stems from the term for prophets, nabī (نَبِي; pl. anbiyāʼ from nabā "tidings, announcement") who are lawbringers that Muslims believe were sent by God to every person, bringing God's message in a language they can understand. But there is also the term rasūl (رسول "messenger, apostle") to classify those who bring a divine revelation (رسالة risālah "message") via an angel. Knowledge of the Islamic prophets is one of the six articles of the Islamic faith, and specifically mentioned in the Quran. Along with Muhammad, many of the prophets in Judaism (such as Noah, Abraham, Moses, Aaron, Elijah, etc.) and prophets of Christianity (Adam, Zechariah the priest, John the Baptist, Jesus Christ) are mentioned by name in the Quran.
Американың түпкiлiктi тұрғындары туралы пайғамбарлық
Американың түпкілікті тұрғындарының көптеген пайғамбарлықтарын растау қиындыққа толы, себебі олар көбінесе ауызша дәстүр ретінде сақталады, сондықтан жазбада қалдырылған мәліметтерге сілтеме жасау мүмкін емес. Олардың жүйесіндегі ең сенімді дерек – ақсақал, ол дәстүрдің жинақталған білімі мен тәжірибесін сақтайды. Мысалы, догриб тайпасынан үш пайғамбар болған, олар өз халқына христиан дінінің Құдайы туралы хабар жеткізуге құдайдан шабыт алғанын айтқан. Догрибтердің бұл пайғамбарлығында билер мен гипнозға ұқсас күйлер сияқты элементтер бар.
There exists a problem in verifying most Native American prophecy, in that they remain primarily an oral tradition, and thus there is no way to cite references of where writings have been committed to paper. In their system, the best reference is an Elder, who acts as a repository of the accumulated wisdom of their tradition. In another type of example, it is recorded that there are three Dogrib prophets who had claimed to have been divinely inspired to bring the message of Christianity's God to their people. This prophecy among the Dogrib involves elements such as dances and trance like states.
Қытай
Ежелгі қытай тілінде болжамдық мәтіндер Чэнь (谶) деп аталады. Қытайдың ең әйгілі болжамы – Туй бей ту (推背圖).
In ancient Chinese, prophetic texts are known as Chen (谶). The most famous Chinese prophecy is the Tui bei tu (推背圖).
Нострадамус
Эзотерикалық болжамдар Мишель де Нострадамусқа (1503–1566) қатысты айтылған, бірақ ол өзі болжам жасаған жоқ, ол өзін христиан дініне кіргендігін мәлімдеген Нострадамус деп танылады. Оның өмірінде бірнеше қайғылы оқиғалар болғаны және болашақ туралы эзотерикалық, түсініксіз жазбалары үшін қандай да бір дәрежеде қуғынға ұшырағаны белгілі, бұл көріп тұру шар арқылы алынған деген сенім бар. Нострадамус – француз дәріханашысы және болашақ оқиғаларды алдын ала білу туралы жинақтар жариялаған беделді болжаушы. Ол ең әйгілі "Пророчестволар" ("The Prophecies") кітабымен танымал, оның алғашқы басылымы 1555 жылы жарық көрген. "Пророчестволар" жарық көргеннен бері Нострадамустың эзотерикалық ізбасарлары көбейді, олар халыққа танымал баспасөзбен бірге оны әлемдік оқиғаларды болжаумен байланыстырады. Оның құпия болжамдары кейбір жағдайларда Киелі кітаптағы шифрланған кодтарды қолданудың нәтижесімен, сондай-ақ басқа да жалған болжамдық еңбектермен салыстырылды. Көптеген сенімді академиялық дереккөздер әлемдік оқиғалар мен Нострадамустың төртжырлы өлеңдері арасындағы байланыстың көбінесе қате түсіндірулер немесе қасақана жасалған қате аудармалар салдарынан туындағанын, немесе олардың нақты болжау күшінің дәлелі ретінде пайдасыз болатындай әлсіз екенін көрсетеді. Бұған қоса, аталған дереккөздердің ешқайсысы да Нострадамустың жалған болжамдық еңбектерін кез келген оқиғаны алдын ала анықтау үшін жеткілікті нақты түсіндіргенін растамайды.
Esoteric prophecy has been claimed for, but not by, Michel de Nostredame (1503–1566), popularly referred to as Nostradamus, who claimed to be a converted Christian. It is known that he suffered several tragedies in his life, and was persecuted to some degree for his cryptic esoteric writings about the future, reportedly derived through a use of a crystal ball. Nostradamus was a French apothecary and reputed seer who published collections of foreknowledge of future events. He is best known for his book Les Propheties ("The Prophecies"), the first edition of which appeared in 1555. Since Les Propheties was published, Nostradamus has attracted an esoteric following that, along with the popularistic press, credits him with foreseeing world events. His esoteric cryptic foreseeings have in some cases been assimilated to the results of applying the alleged Bible code, as well as to other purported pseudo prophetic works. Most reliable academic sources maintain that the associations made between world events and Nostradamus's quatrains are largely the result of misinterpretations or mistranslations (sometimes deliberate) or else are so tenuous as to render them useless as evidence of any genuine predictive power. Moreover, none of the sources listed offers any evidence that anyone has ever interpreted any of Nostradamus's pseudo prophetic works specifically enough to allow a clear identification of any event in advance.
Түсіндірмелері
Скептиктердің пікірінше, көптеген орындалған пайғамбарлықтарды жай ғана кездейсоқтық деп түсіндіруге болады, мүмкін пайғамбарлықтың өзінің дұрыс болмауынан, ал кейбіреулері бұрын болған оқиғаларға сәйкес келу үшін кейіннен ойлап табылған болуы мүмкін (бұл "постдикция" деп аталатын амал). Билл Уиткомб "The Magician's Companion" кітабында: "Есте сақтау керек бір нәрсе – пайғамбарлық (немесе болжам) жасалғаннан кейін оқиғаның болу ықтималдығы өзгереді." дейді. Кез келген пайғамбарлықтың дұрыстығы мен нәтижесі көріпкелдің және пайғамбарлықты тыңдағандардың тілектері мен құштарлығымен өзгереді. Көптеген пайғамбарлар көптеген пайғамбарлықтар жасайды. Бұл, санның көптігі арқасында кем дегенде бір пайғамбарлықтың дұрыс болу ықтималдығын едәуір арттырады.
According to skeptics, many apparently fulfilled prophecies can be explained as coincidences, possibly aided by the prophecy's own vagueness, and others may have been invented after the fact to match the circumstances of a past event (an act termed "postdiction"). Bill Whitcomb in The Magician's Companion observes, One point to remember is that the probability of an event changes as soon as a prophecy (or divination) exists. . The accuracy or outcome of any prophecy is altered by the desires and attachments of the seer and those who hear the prophecy. Many prophets make a large number of prophecies. This makes the chances of at least one prophecy being correct much higher by sheer weight of numbers.
Психология
Пайғамбарлық құбылысы психологиялық зерттеулер әдебиетінде толыққанды түсіндірілмеген. Психиатр және невролог Артур Дейкман бұл құбылысты "интуитивті білу, әдеттегі сезімдік арналар мен рационалды интеллектті айналып өтетін қабылдау түрі" деп сипаттайды. Діни әлеуметтанушы Маргарет Полома: "Пайғамбарлықты жеке адамның 'мистикалық өзі' мен қоғамдық 'мистикалық дене' арасындағы көпірге теңеуге болады" деп жазады. Пайғамбарлық "оң жақ мидың жұмысы арқылы туындайтын еркін ассоциацияларға" байланысты сияқты көрінеді. Психолог Джулиан Джейнс бұл екікамерлі санаға уақытша қол жеткізу деп ұсынды; яғни, функциялардың уақытша бөлінуі, нәтижесінде сананың авторитарлық бөлігі адамға жеке (және сыртқы) дауыс сияқты сөйлейтіндей болады. Джейнс құдайлардың мидағы дауыстар ретінде естілгенін және олардың орталық жүйке жүйесінің ұйымдары болғанын болжайды. Джейнстің пікірінше, Құдайдың адам арқылы сөйлеуі – Құдайдың адаммен сөйлескен кезеңнің кейінгі қалдығы; жоғары дамыған сананың өнімі. Екікамерлі сана сөйлегенде, ішкі тексеру болмайды. Джейнс болжағандай, бұрынғы уақыттарда бұған қоса, қазір жоғалған визуалды компонент те болған. Баланың дамуы және сана туралы жазған Джозеф Чилтон Пирс аянның әдетте символдық түрде және "бірден түйсік пайда болатын сәтте" пайда болатынын айтады. Ол найзағайдың соққысын метафора ретінде пайдаланды және аянның "резонанстық потенциалдың жиналуының нәтижесі" екенін ұсынады. Пирс оны жердің сұрақ қоюымен, ал аспанның оған жауап беруімен салыстырды. Оның айтуынша, назар "біртекті резонанстық өріс" құрады (және ол) өріс пайда болған кезде оның жауабын тартуға және қабылдауға қабілетті болады. Кейбір зерттеушілер когнитивтік психологияның кейбір аспектілерін, мысалы, үлгілерді құру және назар аударуды, қазіргі қоғамда пайғамбарлықтың қалыптасуымен, сондай-ақ күнделікті өмірде діннің ықпалының төмендеуімен байланыстырады.
The phenomenon of prophecy is not well understood in psychology research literature. Psychiatrist and neurologist Arthur Deikman describes the phenomenon as an "intuitive knowing, a type of perception that bypasses the usual sensory channels and rational intellect." "(P)rophecy can be likened to a bridge between the individual 'mystical self' and the communal 'mystical body'," writes religious sociologist Margaret Poloma. Prophecy seems to involve "the free association that occurred through the workings of the right brain." Psychologist Julian Jaynes proposed that this is a temporary accessing of the bicameral mind; that is, a temporary separating of functions, such that the authoritarian part of the mind seems to literally be speaking to the person as if a separate (and external) voice. Jaynes posits that the gods heard as voices in the head were and are organizations of the central nervous system. God speaking through man, according to Jaynes, is a more recent vestige of God speaking to man; the product of a more integrated higher self. When the bicameral mind speaks, there is no introspection. In earlier times, posits Jaynes, there was additionally a visual component, now lost. Child development and consciousness author Joseph Chilton Pearce remarked that revelation typically appears in symbolic form and "in a single flash of insight." He used the metaphor of lightning striking and suggests that the revelation is "a result of a buildup of resonant potential." Pearce compared it to the earth asking a question and the sky answering it. Focus, he said, feeds into "a unified field of like resonance (and becomes) capable of attracting and receiving the field's answer when it does form." Some cite aspects of cognitive psychology such as pattern forming and attention to the formation of prophecy in modern day society as well as the declining influence of religion in daily life.
Поэзия мен пайғамбарлық
Ежелгі гректер үшін болжам, пайғамбарлық және поэзия көбінесе өріліп жатқан. Пайғамбарлықтар өлең түрінде берілетін, ал латын тіліндегі ақын сөзі "vates" немесе пайғамбар деп аударылады. Қазіргі Батыс мәдениеттерінде теологиялық аян мен поэзия көбінесе ерекше, тіпті бір-біріне қарсы деп қарастырылады. Дегенмен, екеуі де бастауы, мақсаты және ниеті жағынан симбиоздық байланыста екені түсініледі. Саяси мазмұндағы орта ғасырлық ағылшын өлеңдері латын және халықтық пайғамбарлықтармен байланысты. Бұл мағынадағы пайғамбарлықтар – мемлекеттер немесе халықтар туралы болжамдар, және олар көбінесе эсхатологиялық немесе апокалиптикалық сипатта болады. Ағылшын тіліндегі пайғамбарлық дәстүрі Джеффри Монмуттың 1136 жылғы "Британия патшаларының тарихы", сондай-ақ "Мерлиннің пайғамбарлықтары" еңбегінен бастау алады; бұл жұмыс Артур патша туралы көптеген кітаптарға кіріспе болып табылады. 18 ғасырда Англияда Уильям Блейк поэзия ретінде пайғамбарлықты қайта жаңғыртты: "Америка: Пайғамбарлық" (1783) және "Еуропа: Пайғамбарлық" (1794) шығармаларын жазды, сондай-ақ Айлин Майлс та осы бағытта жұмыс істеді. 1962 жылы Роберт Фрост "Пайғамбарлар мистиктердей пайғамбарлық айтады, ал комментаторлар тек статистикамен" деген еңбегін жариялады. Пайғамбарлар немесе пайғамбарлық туралы жазған басқа да заманауи ақындардың қатарында Карл Деннис, Ричард Уилбур және Дерек Уолкотт бар.
For the ancient Greeks, prediction, prophesy, and poetry were often intertwined. Prophecies were given in verse, and a word for poet in Latin is “vates” or prophet. In contemporary Western cultures, theological revelation and poetry are typically seen as distinct and often even as opposed to each other. Yet the two still are often understood together as symbiotic in their origins, aims, and purposes. Middle English poems of a political nature are linked with Latin and vernacular prophecies. Prophecies in this sense are predictions concerning kingdoms or peoples; and these predictions are often eschatological or apocalyptic. The prophetic tradition in English derives in from Geoffrey of Monmouth's History of the Kings of Britain (1136), otherwise called "Prophecies of Merlin;" this work is prelude to numerous books devoted to King Arthur. In 18th century England, prophecy as poetry is revived by William Blake who wrote: America: A Prophecy (1783) and Europe: A Prophecy (1794). and Eileen Myles. In 1962, Robert Frost published "The Prophets Really Prophesy as Mystics the Commentators Merely by Statistics". Other modern poets who write on prophets or prophecy include Carl Dennis, Richard Wilbur, and Derek Walcott.