Кіріспе

Американдық жазушы, ақын және эссеші (1955 жылы туған)

Барбара Эллен Кингсолвер (8 сәуір 1955 жылы туған) – Пулитцер сыйлығын жеңіп алған американдық романист, эссеші және ақын. Оның кеңінен танымал туындылары – Конгодағы миссионерлік отбасының тарихы «Улы Библия» және отбасының жергілікті өнімдермен тамақтануға жасаған тытысы туралы деректік әңгіме «Жануар, көкөніс, керемет». 2023 жылы ол «Демон Мысбас» романы үшін Пулитцер сыйлығымен марапатталды. Оның шығармалары көбінесе әлеуметтік әділдік, биоәртүрлілік және адамдар мен олардың қоғамдары мен ортасы арасындағы байланыс сияқты тақырыптарға арналған. Кингсолвер көптеген сыйлықтар алды, соның ішінде 2011 жылғы Дейтон әдеби бейбітшілік сыйлығының Ричард К. Холбрук есімдігі ерекше жетістік сыйлығы және Ұлттық гуманитарлық медаль. 2010 жылы «Лакуна» және 2023 жылы «Демон Копперхед» үшін жеңіске жеткеннен кейін Кингсолвер әйелдер сыйлығын екі рет жеңген алғашқы автор атанды. 1993 жылдан бері жарық көрген оның барлық кітабы New York Times бестселлер тізіміне енді. Кингсолвер Кентуккидің ауылдық аймағында өскен, бала кезінде Конгода қысқа уақыт тұрған және қазір Аппалачиде тұрады. Ол ДеПау университеті мен Аризона университетінде биология, экология және эволюциялық биология мамандықтарын бітіріп, роман жазуға кіріспес бұрын жеке жазбагер болып жұмыс істеген. 2000 жылы саяси көзқарастары прогрессивті Кингсолвер «әлеуметтік өзгерістер әдебиетін» қолдау мақсатында Беллвезер сыйлығын құрды.

Өмірбаян

Кингсолвер 1955 жылы Мэриленд штатының Аннаполис қаласында Венделл Рой Кингсолвер мен Вирджиния Ли (Генри) Кингсолвердің қызы ретінде дүниеге келді. Ол Кентукки штатының Карлайл қаласында өсті. Кингсолвер жеті жасқа толғанда, оның әкесі, дәрігер, отбасын Конгоның Леопольдвиль қаласына (қазіргі Киншаса, Конго Демократиялық Республикасы) алып келді. Жоғары мектепті бітіргеннен кейін Кингсолвер музыкалық стипендиямен Индиана штатының Гринкастл қаласындағы ДеПау университетінде классикалық фортепианоны оқыды. Ол "классикалық пианистер жылына алты жұмыс орнына бәсекелес болады, ал қалғаны қонақүй вестибюлінде 'Blue Moon' ойнайды" деген ойға келген соң, биология мамандығына ауысты. 1977 жылы ғылым бакалавры дәрежесін алып, Францияға бір жылға көшіп, кейін Аризона штатының Тусон қаласына қоныстанды, онда ол келесі екі онжылдықтың көп бөлігінде өмір сүрді. 1980 жылы Аризона университетінің аспирантурасына түсті.

1985 жылы Джозеф Хоффманға үйленді; олардың қызы Камилла 1987 жылы дүниеге келді. Бірінші шығанақ соғысы кезінде ол қызымен бірге Канар аралдарындағы Тенерифеге бір жылға көшті, бұл Американың әскери әрекеттеріне деген наразылығынан туды. 1992 жылы АҚШ-қа оралғаннан кейін күйеуінен ажырасты. Сол жылы ол орнитолог Стивен Ли Хоппқа тұрмысқа шықты, ал олардың қызы Лили 1996 жылы дүниеге келді. 2004 жылы Кингсолвер отбасымен Вирджиния штатының Вашингтон округіне көшті. 1990 жылдардың соңында ол жарияланған жазушылардан құралған Rock Bottom Remainders рок-н-ролл тобының негізін қалаушы мүшесі болды. Топтың басқа мүшелері Эми Тан, Мэтт Гронинг, Дэйв Барри және Стивен Кинг болды, олар жыл сайын бір аптадан ойнады. Кингсолвер клавишада ойнады, бірақ қазіргі таңда топтың белсенді мүшесі емес. 2010 жылы The Guardian газетіне берген сұхбатында Кингсолвер: "Мен ешқашан атаққа ұмтылмадым, әлі де ұмтылмаймын, мені қорқытқан нәрсемен ғалам марапаттады" деді. Ол өзінің жеке сайты жасағанын, жалған сайттармен күресу үшін және "отбасымды қасақана таратылған дұрыс емес ақпараттан қорғау үшін" айтты. Кингсолвер АҚШ-тың Аппалачи аймағында тұрады. 2020 жылы ол Американың ауылдық аймақтарын көркемдік элиталардың көбінесе "күнделікті жек көрумен" қарастыратынын айтты.

Жазушылық мансап

Кингсолвер өзінің толық уақытты жазушылық мансабын 1980 жылдардың ортасында Аризона университетінің ғылыми жазушысы ретінде бастады, бұл ақырында фриланс жазбаларға, соның ішінде жергілікті апталық газет, "Тусон апталығына", көптеген мұқабалық мақалаларға әкелді. 1990 жылы "Жануарлар арманы" романы жарық көрді, содан кейін 1993 жылы "Бабан ағаштарының" жалғасы – "Жануарлар арманы" жарық көрді. "Сұңқырлар көкте" кітабынан бері Кингсолвер жазған барлық кітабы "Нью-Йорк Таймс" газетінің бестселлерлер тізіміне енген. Романның оқиғасы Кингсолвердің Конго Демократиялық Республикасындағы (бұрынғы "Заир Демократиялық Республикасы") балалық шағына ұқсас болғанымен, роман автобиографиялық емес. "Poisonwood Bible" Оңтүстік Африканың Ұлттық кітап сыйлығын жеңіп алды және Пулитцер сыйлығы мен PEN/Фолкнер сыйлығының үміткері болды. Оның келесі романы, 2000 жылы жарық көрген "Prodigal Summer", Оңтүстік Аппалачияда өрбуді. 2000 жылы АҚШ президенті Билл Клинтон оған Ұлттық гуманитарлық медаль табыс етті. Кингсолвер 11 қыркүйектегі шабуылдан кейін АҚШ-тың Ауғанстанды бомбалауына қатысты "Лос-Анджелес Таймс" газетінде жариялаған пікір мақаласы үшін сынға ұшырады, себебі ол бейкүнә ауғандарды Талибан режимімен теңестірген болатын. Ол былай деп жазды: "Мен өзімді ойын алаңында тұрғандай сезінемін, онда кішкентай балалар бір-біріне айқайлап жатыр: "Ол бастады!" және бір-біріне тас лақтырып, көздерін, тістерін шығарып жатыр. Мен әрдайым біреудің анасының келіп: "Балалар! Балалар! Мұнда кім бастады деген мәселе емес. Адамдар жарақат алады" дейтінін күтемін." Кейбір деректер бойынша, ол "сатқын деп айыпталды", бірақ бұл айыптаулардан кейін қайта оралып, олар туралы жазды. 2005 жылдың сәуір айынан бастап Кингсолвер отбасымен бірге бір жыл бойы мүмкіндігінше жергілікті өндірілген тағамдарды жеуге тырысты. Кингсолвер, оның күйеуі және үлкен қызы сол жылғы тәжірибелерін "Жануарлар, көкөністер, керемет: Азық-түлікпен өмір сүрген жыл" кітабында баяндады, ол 2007 жылы жарық көрді. Кофе мен зәйтүн майы сияқты жергілікті жерде қол жетімсіз негізгі ингредиенттерге ерекшеліктер жасалғанымен, отбасы көкөніс өсірді, мал өсірді, ірімшік жасады және өнімдерінің көп бөлігін сақтады. "Жануарлар, көкөністер, керемет" 2008 жылы Джеймс Берд қоры сыйлығын жеңіп алды. Кингсолвер 2009 жылы жарық көрген "The Lacuna" романымен қайтадан көркем әдебиетке оралды. Кингсолвер 2010 жылы бұл роман үшін әйелдер сыйлығын алды. "Flight Behavior" 2012 жылы жарық көрді. Онда қоршаған ортаны қорғау тақырыптары зерттеледі және жаһандық жылынудың монарх көбелектеріне тигізетін әсері көрсетіледі. 2011 жылы Кингсолвер Дейтон әдеби бейбітшілік сыйлығының Ричард К. Холбрук ерекше жетістіктер сыйлығының алғашқы иегері атанды. Бұл сыйлық 1995 жылы Дейтон бейбітшілік келісімін келісуде маңызды рөл атқарған АҚШ дипломатының құрметіне жаңадан аталды. 2014 жылы Кингсолвер Вирджиния кітапханасынан өмір бойы жетістіктері үшін сыйлық алды. Бұл сыйлық Вирджиниядан шыққан және әдебиетке ерекше және ұзақ мерзімді үлес қосқан тұлғаларды мойындайды. Оның маңызды ғылыми-танымдық еңбектеріне 1990 жылы жарық көрген "Holding the Line: Women in the Great Arizona Mine Strike of 1983" және 2007 жылы шыққан "Жануарлар, көкөністер, керемет" кітабы кіреді, ол жергілікті тағамдарды жеу туралы сипаттама береді. Сондай-ақ, ол "Economic Botany" сияқты мерзімдік басылымдарда шөл өсімдіктері және биоресурстар сияқты тақырыптар бойынша ғылыми журналист ретінде жарияланды.

Беллвезер сыйлығы

2000 жылы Кингсолвер көркем әдебиет саласындағы «Беллвезер» сыйлығын құрды. «Беллвезер» атауымен берілетін бұл әдеби сыйлық, туындылары оңтайлы әлеуметтік өзгерістерді қолдайтын жазушыларды демеуге бағытталған. Ол бұл сыйлықты «жазушылардың, баспагерлердің және оқырмандардың көркем әдебиеттің әлеуметтік өзгерістер мен адам құқығы туралы көзқарастарды қалай бейнелейтінін ойлануына мүмкіндік беру» үшін құруды мақсат еткенін айтты. 2011 жылдың мамыр айында PEN American Center сыйлықты басқаруды өз міндетіне алатынын хабарлады, ол енді «PEN/Беллвезер әлеуметтік маңызы бар көркем әдебиет сыйлығы» деп аталады.