Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
18 ғасырдағы түрікмен рухани көшбасшысы, ақын және суфи. Түрікмен рухани көшбасшысы
18th century Turkmen spiritual leader, poet and sufi
the Turkmen spiritual leader
Мағтымғұлй Пирағы (Махдумқұлй Фараги; ; ; шамамен 1724 – 1807), Мағтымғұлй болып туған, түрікмен рухани көшбасшысы, философиялық ақын, суфи және саяхатшы. Ол түрікмен әдебиеті тарихындағы ең танымал тұлға саналады. Мағтымғұлй – түрікмен әдебиетінің ең ұлы өкілі, түрікмен жазба әдебиетін қалыптастырған және оның әдеби стилі түрікмен халқының тарихи және қалыптасу кезеңіндегі ұлттық санасының қуатты символына айналған. Ол Орталық Азия мәдени тарихының ерекше кезеңінің бір бөлігі болып табылады, оның ерекше дарыны аймақтың келешек буын ақындарына жеке поэзиялық синтезін сыйлады. Көптеген жағдайларда Мағтымғұлй түркі әдебиетінің көрнекті өкілдері Хожа Ахмет Ясауи, Юнус Емре, Әли Шир Наваи және Физулимен бірге қарастырылады.
Magtymguly Pyragy ( Makhdumqoli Farāghi; ; ; c. 1724 – 1807), born Magtymguly, was a Turkmen spiritual leader, philosophical poet, Sufi and traveller who is considered to be the most famous figure in Turkmen literary history. Magtymguly is the greatest representative of Turkmen literature, credited with the creation of Turkmen written literature, and whose literary form became a powerful symbol of the historical and the incipient national consciousness of the Turkmen people. He is part of a unique period in the cultural history of Central Asia, with his exceptional talent projecting his personal poetic synthesis onto the next generation of poets of the region. In a wider context, Magtymguly is often placed alongside major figures of the Turkic literary world such as Hoja Ahmad Yasawi, Yunus Emre, Ali Shir Nava'i and Fizuli.
Саяси идеалдар
Магтымғұл түрікмен тайпалары өз отанынан ығыстырылып, Иран мен Хивамен үздірілмейтін қақтығыстардың салдарынан тоналып, қиын жағдайға түскен дәуірде өмір сүрді. Ол бұған қатты ашуланып, өлеңдерінде өкінішін білдірді. Шындығында, Магтымғұл өлеңдерінде зор әлеуметтік наразылық танытты, бірақ оның саяси ойлары негізінен түрікмен тайпаларын біріктіру және түрікмендер үшін тәуелсіз мемлекет құруға қадамалған.
Magtymguly lived at a time when Turkmen tribes were displaced from their homeland, and plundered as a result of constant clashes with Iran and Khiva. He deeply resented it and expressed his feelings of repentance in his poems. Indeed, Magtymguly express strong social protest in his poems, but his political thought is mostly directed towards the unification of the Turkmen tribes and the establishment of an independent polity for Turkmens.
Мұра
Мағтымғұл Орталық Азияның мәдени тарихындағы ерекше кезеңнің бір бөлігі; оның ерекше дарыны жеке поэзиялық синтезін аймақтың келесі буын ақындарына жеткізді. Мағтымғұл көбінесе түркі әдебиетінің көрнекті өкілдері Хожа Ахмет Ясауи, Юнус Емре, Әли Шир Наваи және Физулимен бірге еске алынады. 27 маусым Түрікменстанда "Мәдениет және өнер қайраткерлері күні және Мағтымғұл Фрағи поэзиясы күні" ретінде тойланады.
Magtymguly is part of a unique period in the cultural history of Central Asia; his exceptional talent projected his personal poetic synthesis onto the next generation of poets of the region. Magtymguly is often placed alongside major figures of the Turkic literary world such as Hoja Ahmad Yasawi, Yunus Emre, Ali Shir Nava'i and Fizuli. 27 June is celebrated in Turkmenistan as "the Day of Workers of Culture and Arts and the poetry of Magtymguly Fragi".
Ескерткіштер
Магтымгулы Пирағиге арналған ескерткіштер бұрынғы КСРО қалаларында, оның ішінде Киев (Киев), Астрахан, Ташкент және Хива қалаларында, сондай-ақ Иран мен Түркияда орнатылған. 1971 жылы Ашхабадтың орталығында Магтымғұл даңғылындағы Магтымғұл алаңында бетон мен табиғи тастан салынған Магтымғұл ескерткіші орнатылды. Ол сонымен қатар Ашхабадтағы Тәуелсіздік монументін қоршап тұрған бірнеше мүсіннің бірі. Бұл мүсіндер Түрікменстан президенті Сапармурат Ниязовтың жазған «Рухнама» кітабында мақтауға ие болған тұлғаларды бейнелейді.
Monuments to Magtymguly Pyragy are installed in cities across the former USSR, including Kyiv (Kiev), Astrakhan, Tashkent, and Khiva, as well as in Iran and Turkey. A monument to Magtymguly made of concrete and natural stone was erected in Magtymguly Square on Magtymguly Avenue in the center of Ashgabat in 1971. He is also one of several statues that surround the Independence Monument in Ashgabat. The statues depict people praised in the Ruhnama, a spiritual guide written by Turkmenistan president Saparmurat Niyazov.
Топонимдер
Магтымғұл – Түрікменстанның оңтүстік-батыс бөлігіндегі Балқан облысындағы қала. Магтымғұл ауданының әкімшілік орталығы. Магтымғұл – Түрікменстандағы газ және мұнай кенді аймақ.
Magtymguly is a city in far south western Turkmenistan in Balkan Province, the administrative center of Magtymguly District. Magtymguly is a zone in a gas and oil field in Turkmenistan.
Makhtumkuli (1968, producer Alti Karliyev) — the role was played by Hommat Mulluk. Fragi – Razluchyonnyy so schastyem (1984, producer Khodzhakuli Narliev) — the role was played by Annaseid Annamuhammedov.
Пошталық
1959 жылы КСРО Мағтымғұлының дүниеге келгеніне 225 жыл толуына арналған пошта маркасын шығарды. 1983 жылы КСРО оның дүниеге келгеніне 250 жыл толуына арналған тағы бір марка шығарды. Түрікменстан 2009 жылы оның суреті салынған 10 манаттық банкнота шығарды.
In 1959, the USSR issued a postage stamp to mark the 225th anniversary of the birth of Magtymguly. In 1983, the USSR issued another stamp to mark the 250th anniversary of his birth. Turkmenistan issued a 10 manat banknote bearing his likeness in 2009.
Басқа
1974 жылы Вели Мухатовтың "Мағтымғұлы есіміне" атты оркестрлік композициясы жазылды. 1992 жылы түрікмен тілі мен әдебиеті саласындағы Мағтымғұлы атындағы халықаралық сыйлық тағайындалды. 2013 жылы композитор Мамед Хусейнов "Мағтымғұлы Пирағының монологтары" атты опера шығарды. 2002 жылдан 2008 жылға дейін Түрікменстанда мамыр айы "Мағтымғұлы" деп аталып келді. 2014 жылы Мағтымғұлы Пирағы медалі Мағтымғұлының шығармашылық мұрасын зерттеу, тарату және насихаттаудағы еңбектері үшін марапат ретінде орнатылды. Түрікменстанның құрғақ жүк кемесі "Мағтымғұлы" деп аталды.
In 1974, an orchestral composition by Veli Mukhatov was created "In memory of Magtymguly". In 1992, the Magtymguly International Prize in the field of Turkmen language and literature was established. In 2013, the composer Mamed Huseynov wrote an opera called "Monologues of Magtymguly Pyragy". From 2002 to 2008, the month of May in Turkmenistan bore the name "Magtymguly". In 2014, the Magtymguly Pyragy Medal was established as a reward for great achievements in the study, dissemination and promotion of the creative heritage of Magtymguly. A Turkmen dry cargo ship is named "Magtymguly".