Кіріспе
Рухнама – 1990-2006 жылдар аралығында Түрікменстан президенті болған Сапармурат Ниязовтың екі томдық еңбегі. Бұл кітап Түрікмен ұлтының негізін қалыптастырып, мемлекеттік үгіт құралы ретінде пайдалануға арналған. Рухнама түрікмен мәдениетіне біртіндеп, бірақ кеңінен енгізілді. Ниязов бастапқыда кітаптың даналарын елдің мектептері мен кітапханаларына орналастырды, содан кейін оның ілімдері бойынша емтиханды жүргізуші куәлігі алудың бір бөлігіне айналдырды. Рухнаманы мектептерде, университеттерде және мемлекеттік мекемелерде оқу міндетті болды. Жаңа мемлекеттік қызметкерлерді жұмысқа қабылдау кезінде кітап бойынша тексеруден өтті. 2006 жылдың желтоқсан айында Ниязовтың қайтысынан кейін оның танымалдылығы жоғары деңгейде қалды. Бірақ, кейінгі жылдары президент Гурбангулы Бердымухамедов оны жалпы білім беретін мектептердің оқу жоспарынан алып тастап, университеттерге түсушілердің кітап бойынша білімін тексеру амалын тоқтатқандықтан, оның кең таралғандығы азайды.
The Ruhnama, or Rukhnama, translated into English as Book of the Soul, is a two volume work written by Saparmurat Niyazov, the president of Turkmenistan from 1990 to 2006. It was intended to serve as a tool of state propaganda, emphasising the basis of the Turkmen nation. The Ruhnama was introduced to Turkmen culture in a gradual but eventually pervasive way. Niyazov first placed copies in the nation's schools and libraries but eventually went as far as to make an exam on its teachings an element of the driving test. It was mandatory to read Ruhnama in schools, universities and governmental organisations. New governmental employees were tested on the book at job interviews. After the death of Niyazov in December 2006, its popularity remained high. However, in the following years, its ubiquity had waned as President Gurbanguly Berdimuhamedow removed it from the public school curriculum and halted the practice of testing university applicants on their knowledge of the book.
Өмірбаян
Эпостар ғасырлар бойы Орталық Азияның әлеуметтік өмірінде маңызды рөл атқарды. 1999 жылдың сәуірінде Ниязов «Мұқадеш Рухнамасының» Құраннан кейін түрікмендер үшін екінші маңызды мәтін болатынын жариялаған кезде, қайта қарастырылған кітапқа дайындық жұмыстары басталды. Алғашқы том 2001 жылдың желтоқсанында жарық көрді. 2004 жылдың қыркүйегінде Ниязов екінші томды шығарды. Efn|R. Nicolosi жарияланым күнін 2005 жылдың қаңтары деп көрсетеді. Виктория Клемент пен Риккардо Николоси бұл еңбектің авторлық құқығы бұзылғанын күдіктенеді. «Советтік бұрмалауларсыз нағыз түрікмен тарихын қалпына келтіру» мақсатымен жазылған Ниязов, Оғұз қағаны дәуірінен бастап ататектердің өткеніне оралуға уәде берді, бірақ бұл тек ежелгі түрікмендердің мінез-құлқы оның дана басшылығына сәйкес болған жағдайда ғана мүмкін болатын еді. Ол Кемал Ататүктің «Нұтқымен» және Леонид Брежневтің «Трилогиясымен» салыстырылды. efn|Ежелгі Түркіменстан «Алтынтепеден Анев, Нусай, Такгала, бүкіл Мерв, Конеүргенш және Каспий Бел аймағы, соның ішінде Сейхун-Жейхун өзендерінен шығыстан батысқа дейін, Иділ теңізіне дейін созылған». Оқиға Ниязовтың мемлекет тәуелсіздігіне қол жеткізуімен жалғасады. Оның бірнеше нақты саясаты айтылады.
Ниязов
Николози Рухнаманың Түрікменстанды «Ниязовтың тұлғасын тұрақты, бірауыздан мақтауға» арналған «эпидеикалық кеңістікке» айналдырғанын атап өтті. Ниязов оны үш рет оқығандар жұмаққа баратынын мәлімдеді. Екінші том жарықтанғаннан кейін Ниязов мешіттер мен шіркеулерде Рухнаманы Құран мен Киелі кітаптармен бірдей көрнекті орынға қоюға және уағыздарда оның үзінділерін пайдалануға бұйырды. 2003 жылы Ашхабадтағы саябақта алты метрлік неонды Рухнама орнатылды. 2005 жылдың тамызында бірінші том «ғарышқа ие болу» үшін орбитаға жіберілді. 2006 жылғы фотожурналистикалық мақалада елде Рухнаманың әрбір жарнамасы екі долларға бағаланғаны көрсетілді. 12 қыркүйек ұлттық мереке деп жарияланды. Мектептегі барлық оқушылар үшін әлеуметтік ғылымдар аясында Рухнама курсын оқу міндетті болды. Ниязовтың поэзия жинағы да міндетті оқуға енгізілді. Бұл мәтін Ниязовтың қайтысына дейін барлық түрікмен мектептерінде тарих бойынша үкімет бекіткен жалғыз нұсқа ретінде қолданылып, ғылыми зерттеулерге елеулі теріс әсер етті.
Бердімухамедов
Рухнаманың бастапқы кезеңдерінде бұрынғы маңызды орнынан ығыстырылса да, білім беру бағдарламаларындағы бөлігі ретінде сақталып келді. 2007 жылдың көктемінде Рухнамаға жасалған ресми сілтемелер азайтылды, ал 2009-2010 жылдары Рухнаманы телеарналар көрсетуі тоқтатылды. 2014 жылы Түрікменстан университеттеріне түсушілерге енді бұл кітап бойынша білімдерін тексеру жүргізілмейтіні жарияланды. Славомир Хорак бұл қадамды Рухнаманың Түрікменстан білім беру жүйесінен толығымен жойылғаны деп түсіндірді. Ниязовтың ізбасары Бердімұхамедовтың кітаптары оның басшылыққа келуінен кейін оқу бағдарламаларына енгізіле бастағаны белгілі болды. Аймақ сарапашысы, Глазго университетінің профессоры Лука Анчески бұл өзгерісті Ниязовтың жеке басына табыну дәстүрінің Бердімұхамедовке көшуі ретінде қарастырды.
Аудармалар
"Рухнама" 50-ден астам тілге аударылған. Ағылшын тіліндегі нұсқасы түрік тіліндегі "Рухнамадан" аударылған; ол көп жағдайда түрікмен тіліндегі нұсқамен толық сәйкес келмейді, бірақ көбінесе орыс тіліндегі аудармадан гөрі дәл және толық болып табылады.