Кіріспе

Үндістандағы қала, Үндістанның Уттар-Прадеш штатындағы муниципалитет.

Шамшер Бахадур I (Кришна Рао) – Банда билігінің маратха билеушісі. Ол Баджирао I мен Мастанидің ұлы. Оған әкесінің Банда және Калпи билігінің бір бөлігі сыйға тартылды. 1761 жылы ол және оның әскер бөлімі маратхалар мен ауғандар арасындағы үшінші Панипат шайқасына қатысты (пешвалармен бірге шайқасты). Ол сол шайқаста жарақаттанып, бірнеше күннен кейін Дегте қайтыс болды. Шамшердің мұрагері Әли Бахадур (Кришна Сингх) Бунделхандтың көп бөлігіне билігін орнатты және Банданың пешва субедары болды. Шамшер Бахадурдың ұрпақтары маратха мемлекетіне адалдығын сақтап, оның немересі Шамшер Бахадур II 1803 жылғы ағылшын-маратха соғысында ағылшындармен шайқасты.

Демография

2011 жылғы Үндістан халық санағы бойынша Банданың халқы 154 428 адамды құрайды, оның ішінде 82 116 еркек және 72 312 әйел. 0-ден 6 жасқа дейінгі балалардың саны 18 621. Бандадағы сауатты адамдардың жалпы саны 111 432 болды, бұл халықтың 72,16% құрайды, ал еркектердің сауаттылығы 77,4%, әйелдердің сауаттылығы 66,2% болды. Банданың 7 және одан жоғары жастағы халқының сауаттылық деңгейі 82,1% құрайды, оның ішінде еркектердің сауаттылық деңгейі 87,9%, әйелдердің сауаттылық деңгейі 75,4% болды. Жыныс қатынасы 881. Арнайы топтарға жататын халықтың саны 18 539, ал тайпалық топқа жататын халықтың саны 17 адамды құрады. 2011 жылы 27 987 шаңырау тіркелді.

Тілдер

Хинди және урду тілдері қаланың ресми тілдері. Бундели тілі Банда қаласында туған жергілікті тіл.

Азаматтық әкімшілік

Қала Лок Сабхаға және Уттар Прадеш Видхан Сабхасына (Мемлекеттік Ассамблея) өкілдер сайлайды. Қала аудандық әкімнің (IAS офицері) қарауында. Коллекторлар орталық үкімет үшін мүлік тізімдерін және кірістерді жинаумен айналысады, сондай-ақ қалада өткізілетін жалпыұлттық сайлауды қадағалайды. Коллектор қаладағы құқық тәртібін сақтауға да жауапты. Қала Банда қалалық корпорациясымен басқарылады, атқару билігі Банда қалалық комиссарына (әкімшілік қызметкер) жүктелген. Корпорацияға сайланған мүшелер (халық тікелей сайлаған корпораторлар) кіреді, ал оның төрағасы – қала әкімі. Әкімшілік мәселелер бойынша әрбір ауданды қалалық комиссардың көмекшісі бақылайды. Банда полициясына полиция басшысы (IPS офицері) жетекшілік етеді. Банда полициясы штаттың Ішкі істер министрлігіне бағынады. Қала бірнеше полиция аймақтары мен жол полиция аймақтарына бөлінген. Жол полициясы Банда полициясының құрамындағы жартылай тәуелсіз орган болып табылады. Банда өрт сөндіру қызметіне бас өрт сөндіру офицері жетекшілік етеді, оған бас өрт сөндіру офицерінің орынбасары және бөлім басшылары көмектеседі.

Экономика

Оның аумағы 3061 шаршы миль (7928 км2). Кей жерлерінде бұзылған гранитті тау жыныстарымен араласқан, ретсіз биік жерлер мен көтеріңкі жазықтарға көтеріледі; ал басқа жерлерінде ылғалды жазықтарға батып, жаңбырлы маусымда көбінесе су астында қалады. Ямуна (бұрынғы атауы – Джамуна) өзенінің жағалауындағы еңісті жерлер шағырлармен толы. Оңтүстік-шығысқа қарай Виндхья тау тізбегі 500 футтан (152 м) аспайтын төменгі қатарда бастау алады және сол бағытта ауданның табиғи шекарасын құрайды. Ауданның негізгі өзені – Ямуна, ол солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай ауданның солтүстік-шығыс шекарасымен 125 миль (201 км) бойы ағып өтеді. Ауданның қара топырағында қарақұмық, басқа азықтүлік дақылдары, дәнділер, күріш, мақта және майлы тұқымдар өседі. Банда мақтасы нарықта жоғары сапалы деп есептеледі. Маникпурдан Жансиға дейінгі теміржол тармағы ауданды бойлап өтеді, сондай-ақ Шығыс Үндістанның негізгі магистралі Жабалпурға (бұрынғы Джабулпур) дейін кесіп өтеді. Орташа деңгейдегі сауда дүкені қазір қала тұрғындарына қызмет көрсетуде.

Бамдевешвар ғибадатханасы мен тауы

Ғибадатхананың аты индустар мифологиясында Рама құдайының замандасы ретінде айтылатын Бамдео Ришиден шыққан. Бамдеоның шаңырағы бір төбенің етегінде орналасқан делінеді. Бамбешар Пахардың ішіндегі ғибадатханада үлкен әрі көне Шивлинг орналасқан. Бұл жер азаттық күресі кезінде маңызды рөл атқарды. Осы жерде "Натбали ка мела" деп аталатын мереке ұйымдастырылады. Бекініс Кен өзенінің жағасында орналасқан. Бұрағар бекінісінің тарихи маңызы Бундела әулетімен байланысты. 1746 жылы Жағат Раидың ұлы Кират Сингх Бұрағар бекінісін жөндеп, қайта жаңғыртты. 1787 жылы Наваб Әли Баһадүр I Калинджар Бхатттарының көмегімен Бунделаларды жеңіп, Бұрағарды басып алды. Ол бірнеше соғыстарды бастап, өзінің билігін Калпиден Калинджарға дейін кеңейтті. Ол Бундельхандтың жаулап алушысы деп аталады және оның әскерлері Орччаға еніп, Пуна Пешвалары үшін чauth жинады. Оның күш-жігері Калинджар Бхатталарына Виндхияға басып кіріп, Рева, Майхар, Виджарагогарг және көршілес мемлекеттерді жеңуге мүмкіндік берді. 1802 жылы Наваб қайтыс болды, ал оның ауыр еңбекпен тапқан жерлерінің көп бөлігі британдықтарға өтті. Банда қарулы салют беретін штатқа айналды және Наваб Зұлфиқар Баһадүр тұсында қазіргі заманғы дамуын бастады. Ол заманауи білім беру жүйесін құрып, Банда әкімшілігін жаңартуға көмектесті. Ол Калинджар Бхаттшахиді Чоти Базарға, ал Жхаси Хузурды Бұрағар бекінісіне орналастырды, осылайша Банда Солтүстік Маратханың орталығына айналды. Бұл Банданың мәдениет пен тілдің гүлденген алтын ғасыры болды. Наваб танкісі Навабтың туысы болған Мирза Ғалибтің құрметіне салынған. Наваб Шазар тас қалау жұмыстарын бастады және оның билігі бейбітшілік пен Маратха үстемдігінің маңызды кезеңі болды. 1857 жылғы Үндістан көтерілісі 14 маусымда басталды. Бандада оны Наваб Әли Баһадүр II басқарды. Бұл күрес күткеннен де қатал болды және Аллахабад, Канпур және Бихардан келген революционерлер ағылшыздарға қарсы күресте Навабқа қосылды. 1857 жылғы 15 маусымда революционерлер бірлескен судья Кокрайлды өлтірді. 1858 жылғы 16 сәуірде Уитлак Бандаға келді және оңтүстікте Татья, ал шығыста Калинджар Бхатттары қолдаған Банданың Маратха әскеріне қарсы шайқасты. Осы соғыста бекіністе 3000-ға жуық революционер қаза тапты. Сарбайдан келген акробаттар осы соғыста өз өмірін құрбан етті. Олардың қабірлері бекіністің ішінде сақталған. Наваб Бандадағы иеліктерінен айырылып, түрмеге қамалды және Индор түрмесіне жіберілді. Оның Бандадағы барлық иеліктері Калинджар Бхаттшахидің маңызды министрі Раи Баһадүр Манвендрасингх Авастиге берілді.

Гудха мен Хануман

Бұл ғибадатхана Гудха Калан ауылында және Бандадан шамамен 40 км қашықтықта орналасқан.

Джайн ғибадатханасы

Банда қаласындағы тарихи храм. Ол Чхоти базарының жанында орналасқан.

Калинджар бекінісі

Қаладан саяхаттауға ең танымал орын – Банданың оңтүстігінде орналасқан және Махабхаратада еске алынған ежелгі Калинджар бекінісі.

Аңгелшуари Деви

Шідхадағы Хатри Пахар төбесінде Аңгелшвари (Виндхьявасини) қадірлі кісіге арналған ғибадатхана бар, ол қаладан шамамен 24 шақырым қашықтықта орналасқан.

Махешвари Деви ғибадатханасы

Бұл ғибадатхана Банда қаласының ортасында орналасқан. Ғибадатханада көптеген құдайлар мен қасиетті тұлғалардың мүсіндері бар.

Наваб танкі

Банда қаласының суға деген қажеттілігін қанағаттандыру мақсатымен салынған Наваб көлі Бандадан оңтүстікке қарай 3 шақырым жерде орналасқан. Бұл көлді Банданың Навабы салғандықтан, ол Наваб көлі деп аталады.

Санкат Мочан Мандр

Бұл ғибадатхана Качехари көшесінде орналасқан.

Георгий шіркеуі (Пила Гирья немесе Сары шіркеу деп те аталады)

1835 жылы салынған "Сан-Джордж шіркеуі", сондай-ақ "Сары шіркеу" деп белгілі, Банданың ең көне шіркеуі болып табылады. 1809 жылға дейін Бандада христиан діні болғандығын көрсететін бірнеше құжаттар табылған. Сары шіркеу британдық кезеңде Бандада тұратын англо-католик (англикан) ағылшындар мен олардың отбасыларының үнемі дұға оқуы үшін Үндістандағы Англия шіркеуімен салынды. Бұрын шіркеу Калькутта епархиясының құрамында болған, бірақ 1893 жылдан кейін Калькутта епархиясынан Лакхнау епархиясы бөлініп шықты. Шіркеу Ұлыбританияның қасиетті қамқоршысы – шейіт Джорджға арналған. Шіркеуде Бандада қызмет еткен британдық офицерлерге арналған көптеген тарихи ескерткіштер сақталған.

Қасиетті Пауыл шіркеуі (Лал Гиржа немесе Қызыл шіркеу деп те аталады)

Сент-Пол шіркеуі – Бандадағы екінші ескі шіркеу. Бұл шіркеу 1911 жылы салынған. Готика стиліндегі бұл ғимарат қызмет уақытында 250-ге дейін адамды қабылдай алады. Бұл шіркеу қаланың ең ірі шіркеуі және бір ғасырдан бері құдайға табыну орталығы болып табылады. Шіркеу қаладағы британдық және үнділік англикан христиандарының рухани қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатында құрылған. Сент-Пол шіркеуі Банда ауданы үшін маңызды мұра болып саналады, себебі ол Банданың отаршылдық британдық гарнизонынан дамып келе жатқан қалаға дейінгі өсуіне куә болды. Қазіргі таңда шіркеу Лакхнау CNI діни округінің басқаруында.

Жол көлігі

Қалада қолжетімді қоғамдық көліктің бірнеше түрі бар: такси, велосипедтік рикша, авторикша. 76-шы ұлттық тас жол (Үндістан) Банда қаласынан өтеді, бұл оны Джанси және Аллахабадқа қосады. 92-ші мемлекеттік тас жол Банданы Фатехпурмен байланыстырады. 76-шы мемлекеттік тас жол Аллахабадқа жалғасады. 86-шы ұлттық тас жол Канпурмен байланысты. Алыс қашықтыққа жүзеге асырылатын қызметтерден өзге, штат ішіндегі жақын жерлерге де көптеген қызметтер бар. Канпур, Аллахабад, Дели, Сагар, Лакхнау, Джанси, Хаджурахо және басқа да көптеген штаттарға күн сайын автобустар қатынайды. Бара Галаули және Пайлани жолы арқылы да Канпурға баруға болады.

Темір жолдар

Банда қаласын "Банда" теміржол станциясы қызмет көрсетеді, ол Солтүстік Орталық темір жол аймағының Джанси теміржол бөлімшесіне қарасты А санатындағы станция. Қала барлық ірі қалалармен, атап айтқанда Калькутта, Дели, Мумбай, Лакхнау, Бхопал, Биласпур, Гвалиор, Джабалпур, Раипур, Варанаси, Аграмен теміржол арқылы жақсы байланысқан. Қала Канпур, Аллахабад, Джанси және басқа да көршілес қалалармен де жақсы байланыста. Теміржол желісінің электрлендірілуі 2019 жылы аяқталды.

Әуе қатынастары

Канпур әуежайы шамамен 125 км қашықтықтағы ең жақын әуежай.