Кіріспе

Канадалық актер (1917–1993)

Реймонд Уильям Стейси Бёрр (21 мамыр 1917 – 12 қыркүйек 1993) – Голливудтағы ұзақ мансабымен және «Перри Мейсон» мен «Айронсайд» теледрамаларындағы басты рөлдерімен танымал канадалық актер. Бёррдің актерлік мансабының басында Бродвей, радио, теледидар және кинодағы рөлдерінде көбінесе жаман кейіпкерлерді сомдаған. Оның ең танымал кино рөлі – Альфред Хичкоктың «Терезе» (1954) триллеріндегі күдікті қылмыскер. Сонымен қатар, ол 1956 жылғы «Годзилла, монстрлардың патшасы!» фильміндегі рөлімен де есте қалды, ол 1985 жылғы «Годзилла 1985» фильмінде қайта ойнады. «Перри Мейсон» рөлін тоғыз маусым (1957–1966) бойы сомдағаны және 26 «Перри Мейсон» телефильмінде (1985–1993) ойнағаны үшін 1959 және 1961 жылдары «Эмми» сыйлығын жеңіп алды. Оның екінші телесериалы «Айронсайд» оған алты «Эмми» және екі «Алтын глобус» номинациясын әкелді. Бёрр 1993 жылы рактан қайтыс болды, оның жеке өмірі күмәндік тудырды, себебі оның өмірбаянының көптеген мәліметтері расталмады. Оның анасы Минерва Аннет (құрмет аты Смит, 1892–1974) – пианист және музыка мұғалімі. Бёрр алты жасқа толғанда ата-анасы ажырасып, ол анасы және кіші әпкелері Джеральдин мен Джеймспен бірге Калифорния штатының Вальехо қаласына көшіп келді. Ол жасөспірім кезінде актерлікпен айналысып, 12 жасында Ванкувердегі театр труппасында сахнаға тұңғыш рет шықты. Өзінің айтуынша, 1934 жылы ол Канада бойынша гастрольдік сапармен шыққан Торонтодағы репертуарлық театр компаниясына қосылды, содан кейін Үндістан, Австралия және Англияда гастрольдік сапармен шыққан тағы бір компанияға қосылды. Ол қысқа мерзімге Лонг-Бич қалалық колледжінде оқыды және Сан-Хосе қалалық колледжінде бір семестр сабақ берді, кешкі уақытта радиоактер және әнші болып жұмыс істеді. Бёрр Пасадена Playhouse-мен байланысын бастады.

1940 жылы Бёрр Нью-Йоркке көшіп, Курт Каснар продюсерлік еткен «Crazy With the Heat» атты екі актілі музыкалық ревюде алғаш рет Бродвей сахнасында өнер көрсетті. Вилли Ховард, Луэлла Гир және Грейси Барри сияқты тәжірибелі актерлерге қарамастан, қойылым үш айдан кейін жабылды.

Теледидар

Бёрр 1950-ші жылдары теледидардағы ең көп рөл сомдаған актерлердің бірі ретінде танылды. Ол 1951 жылы теледидарда алғаш рет өнер көрсетіп, "Stars Over Hollywood", "The Bigelow Theatre" эпизодтарында ойнады. Содан кейін "Gruen Playhouse", "Four Star Playhouse", "Ford Theatre", "Lux Video Theatre", "Mr. and Mrs. North", "Schlitz Playhouse of Stars" және "Playhouse 90" сияқты бағдарламаларда көрінді. Бёрр продюсер Сэм Уайтқа: "Егер сіз мені Перри Мейсон рөлінде ұнатпасаңыз, онда аудандық прокурор Гамильтон Бёргер рөлін ойнауға дайынмын" деді. Бас продюсер Гейл Патрик Джексон 1951 жылғы "Күн астындағы орын" фильмінде Бёррдің соттағы өнеріне тәнті болды және оған Перри Мейсон рөліне өте сай екенін, бірақ сәл семіз екенін айтты. Ол келесі айда қатаң диетаға отырды, содан кейін Перри Мейсон рөліне кастингтен өтті және рөлге ие болды. Бёррдің кастингі кезінде Гарднер тұрып, экранға бағыштап: "Осы – Перри Мейсон!" деді. Сериалда Барбара Хейл Дела Стрит, Мейсонның хатшысы, Уильям Талман Гамильтон Бургер, Мейсонға дерлік барлық істерде жеңіліс тапқан округ прокуроры және Рей Коллинз кісі өлтіру детективі, лейтенант Артур Траг та ойнады. Бёрр үш рет қатарынан "Эмми" сыйлығына ұсынылып, 1959 және 1961 жылдары жеңіске жетті. "Джорданның мүмкіндігі" фильмінің екі сағаттық премьерасы көп қызығушылық тудырмады. 1987 жылдың 20 қаңтарында Бёрр "Unsolved Mysteries" ұзақ жылдар бойы көрсетілген сериалдың пилоты болған телеарнайы бағдарламасын жүргізді. Сол аптада Бёрр 1956 жылғы "Годзилла, есімдер патшасы!" фильміндегі рөлін қайта ойнау туралы ұсыныс алды, төмен бюджетті "Годзилла 1985" фильмінде. Бёррді ең көп Перри Мейсон рөлінде есінде сақтаса да, оның адал жандары оны Годзилла сериясын Америкаға әкелген актер ретінде құрметтейді. Ол Барбара Хейл Делла Стрит рөлін қайта ойнаса, "Мейсон" фильміне түсуге келісті. Хейл келісім берді, ал "Перри Мейсон қайта оралды" фильмі 1985 жылдың желтоқсанында көрсетілгенде, оның кейіпкері айыпталушы болды. Бірнеше телефильмнен кейін Бёррдің жасы және денсаулығының нашарлауы экранда таяққа сүйенуге мәжбүр етті, бұл әзілмен "шаңғы тебу кезіндегі жаза" деп түсіндірілді. 1993 жылы Бёрр NBC арнасымен "Мейсон" фильмдерінің тағы бір маусымын жасасқанда, денсаулығының нашарлауына байланысты толық уақыт мүгедектер арбасын пайдалана бастады. Оның соңғы "Перри Мейсон" фильмінде, "Қойшыны сүйген оқиғада" ол отырып немесе үстелге сүйеніп тұрған күйде көрсетілді, бірақ бірнеше секундқа ғана қолдаусыз тұрды. Бёррдің қайтысынан бұрын тағы он екі "Мейсон" фильмінің түсірілуі жоспарланған, оның ішінде ол қайтыс болған айда түсірілетін фильм де бар. "Перри Мейсон" телефильмдерінде болғандай, Бёрр "Айронсайд" фильмінің қайта қосылуын жасауды шешті. "The Return of Ironside" 1993 жылдың мамыр айында көрсетілді, 1967-1975 жылдардағы сериалдың барлық түпнұсқа актерлері қайтадан бірге ойнады. Көптеген "Мейсон" фильмдері сияқты, ол Денверде түсірілді. 1948 жылдың 10 қаңтарында олар танысты. Олар 1943 жылы Бёрр оқытып жүрген Пасадена ойын үйінде оқып жүргенде кездесті. 1947 жылы ол Калифорнияда театр труппасымен бірге болғанда олар қайта кездесті. Олар Бёрр 1948 жылы "Питфолл" фильмінде жұмыс істей бастағанға дейін үйленді. 1948 жылдың мамыр айында олар Пол Гогеннің өміріне негізделген Пасадена ойын үйінің қойылымында сахнада бірге ойнады. Олар Калифорнияның Драй-Крик аңғарында орхидеялар мен жүзімдіктер өсіретін шаруашылықты иеленді және басқарды. Олар 1993 жылы Бёрр қайтыс болғанға дейін бірге өмір сүрді (Бёррдің қалауына қарсы) және оны коммерциялық кәсіпорын ретінде басқарды. Бёрр өмірінде гомосексуал екенін жасырса да, ол қайтыс болғаннан кейін баспасөзде жарияланды.

Ауру және өлім

1993 жылдың көктемінде өзінің соңғы Перри Мейсон фильмінің түсірілімі кезінде Бёрр ауырып қалды. Viacom компаниясының өкілі бұқаралық ақпарат құралдарына бұл аурудың Бёррдің ақпан айында алынған бүйрек клеткалық карциномасымен (қатерлі бүйрек ісігі) байланысты болуы мүмкін екенін мәлімдеді. Бёрр 1993 жылдың 12 қыркүйегінде Хелдсбургке жақын Сонома округіндегі ранчосында қайтыс болғанға дейін бірнеше "қоштасу кештерін" өткізді. The New York Times басылымы хабарлағандай, 1993 жылы National Law Journal журналында американдықтардан нақты немесе ойдан шығарылған, ең көп құрметтейтін адвокатты атауды сұраған сауалнамада Перри Мейсон Ф. Ли Бейлиден кейін, ал Абрахам Линкольн, Тургуд Маршалл, Джанет Рено, Бен Матлок және Хиллари Клинтоннан бұрын екінші орынды иеленді. Бёрр ата-анасымен бірге Фрейзер зиратында, Британдық Колумбияның Нью-Вестминстер қаласында жерленді. 1993 жылдың 1 қазанында Пасадена театрында өткен жеке еске алу шарасына шамамен 600 отбасы мүшесі мен досы Бёррге құрмет көрсетті. Бёрр өзінің мүлігін Роберт Беневидеске мұра етіп қалдырды және барлық туыстарын – әпкесі, сіңілілері мен жүректерін – өсиеттен тыс қалдырды. Оның өсиеті марқұм ағасы Джеймс Е. Бёррдің екі баласы тарапынан күшпен жойылмайынша таласқа түсті.

Марапаттар

Перри Мейсон телесериалындағы жұмысы үшін Берр 1959 жылы 11-ші Primetime Emmy Awards салтанатындағы драмалық сериалдағы басты рөлдегі (тұрақты кейіпкер) үздік актер үшін «Эмми» сыйлығын алды. 1960 жылы қайтадан ұсынылып, ол 1961 жылы 13-ші Primetime Emmy Awards салтанатында «Сериядағы актердің үздік орындауы» номинациясы бойынша екінші «Эмми» сыйлығын иеленді. 1960 жылы Бёрр TV Guide журналының алғашқы TV Guide сыйлығының оқырмандары арасында «Перри Мейсон» рөлі үшін сүйікті ер адам орындаушысы деп танылды. 1961 жылы ол екінші жылдық сыйлықты да алды. 1960 жылы Берр Голливудтың Даңқ аллеясында, 6656 Голливуд бульвары мекенжайында өз жұлдызына ие болды. Бёрр «Айронсайд» телесериалындағы жұмысы үшін алты рет «Эмми» сыйлығына ұсынылды (1968–1972). Заң біліміне демеушілік еткен Бёрр 1973 жылғы маусымда Мичиган штатының Лансинг қаласындағы Томас М. Кули заң мектебінің негіс салушылар банкетінде бас баяндамашы болды. Оның құрметіне қылмыстық құқықтағы үздіктерді марапаттайтын Реймонд Бёрр сыйлығы тағайындалды. Бёрр 1996 жылы TV Guide журналының «Барлық уақыттың 50 ең ұлы тележұлдызы» тізімінде 44-орынды иеленді. 1996 жылы Флорида штатының Санибел қаласындағы Бейли Мэтьюс Ұлттық қабық мұражайының кіреберісіндегі дөңгелек бақ Бёррдің мұражайды құруға салған үлесі үшін құрмет көрсетті. Бёрр мұражайдың алғашқы капиталдық кампаниясын басқарды, сондай-ақ жеке қабық коллекциясынан тікелей үлес қосты. 2012 жылы мұражайдың Ұлы қабық залында актер, меценат және коллекционер ретіндегі Бёррге арналған көрме ашылды. 2000 жылдан 2006 жылға дейін Реймонд Бёрр өнерлесушілер қоғамы Нью-Вестминстер қаласынан тарихи Колумбия театрын жалға алып, оны Реймонд Бёрр өнер орталығы деп атады. Бұл коммерциялық емес ұйым залды жаңарту және кеңейту үшін қаражат жинауды жоспарлағанмен, келісімшарты жаңартылмады. 2011 жылы театр сатылып кеткен кезде бұл ұйымдың ұсынысы қабылданбады. 2008 жылы Canada Post өзінің «Голливудтағы канадалықтар» сериясы аясында Бёррдің суреті бар пошта маркасын шығарды. Бёрр 2009 жылы «Канаданың аңыздары» сыйлығына және Торонтодағы Канаданың Даңқ аллеясында жұлдызға ие болды. Салтанатты шара 2009 жылдың 12 қыркүйегінде өтті. 2014 жылы The Atlantic журналында жарияланған мақалада Netflix компаниясының 77 мыңға жуық түрлі жеке жанрды қалай жіктегені зерттелді, нәтижесінде Бёрр Netflix пайдаланушыларының сүйікті актерi ретінде танылды және оған ең көп арналған микрожанрлар тіркелді.

Фильмдер

Жыл Атауы Рөл Ескертулер 1940 Пыддлстон графы Миллисент Поттердің шофері Аталмаған 1947 Батыстың кодексі Бойд Картер 1962 "Салли құлағанда" Өзі (кіріспе, қорытынды) Үйде қауіпсіздік туралы қысқа фильм 1962 "Жақсылап қара" Өзі Жүрушілер қауіпсіздігі туралы қысқа фильм 1980 Доктор Крамер 1982 Ұшақ II: Екінші бөлім Төреші 1991 Кутенаи Браунның аңызы Төреші Вебстер 1991 Ұсыныс Картер Хедисон 18 қазан 1948 "Мұңға батқан құрбанның ісі" 26 қазан 1948 Сүйікті оқиға "Хахалабаның әзілі" 25 желтоқсан 1948 Wrigley мерекелік кеші 23 қаңтар 1949 Screen Directors Playhouse "Шеттегі" 13 ақпан – 26 маусым 1949 Пат Новак, жалдамаға 17 ақпан 1949 Күдік "Мені ұстасаң" 16 шілде 1949 Қауіпті тапсырма "Батып кеткен кемелер" 24 тамыз 1949 Family Theater "Сицилиялық Роберт" 21 қыркүйек 1949 "Пол Конрадтың ісі" 27 қыркүйек 1949 – Доктор Килдар Репертуарлық актерлер Сегіз транскрипттелген эпизод 17 қазан 1949 Screen Directors Playhouse Макдональд "Құдық" 9 мамыр 1950 Сіздің адал, Джонни Доллар "Гарольд Трандем мәселесі" 7 қазан 1950 Сіздің адал, Джонни Доллар "Ричард Сплейн мәселесі" 28 қазан 1950 Сіздің адал, Джонни Доллар "Жоан Себастьян мәселесі" 6 желтоқсан 1950 Family Theater "Сицилиялық Роберт" 4 қаңтар 1951 Screen Directors Playhouse "Түлкінің ханзадасы" 24 сәуір 1951 "Броммель мен Беллоустың қанды оқ ісі" 28 қазан 1951 "Резеңке қолғаптар ісі" 8 қараша 1951 Hallmark Playhouse "Жеті жиырма мың лига теңіз астында" 1951 "Мизанция" 9 наурыз 1952 "Жыртылу" 7 сәуір 1952 "Отанына оралу" 10 маусым 1952 "Лобделлдің пудель шашқырылған помидор ісі" 22 шілде 1952 "Дринклердің ұрлану ісі" 30 қаңтар 1953 Сіздің адал, Джонни Доллар "Кей Беллами мәселесі" 26 қыркүйек 1953 Романтика "Жүгіру жолағы" 30 қыркүйек 1953 Family Theater "Пегастың саяхаты" 24 наурыз 1954 Family Theater "Түн қоңырауы" 9 наурыз 1956 CBS Radio Workshop "ESP бойынша есеп" 25 мамыр 1956 CBS Radio Workshop Баяндамашы "Кішкентай ханзада" 24 тамыз 1969 Арнайы жеткізілім: Вьетнам "Тарихтың бірінші жалқы радиомарафон"

Теледидарлық кредиттер

Күні Тақырыбы Рөл Ескермелер 14 наурыз, 1951 ж. Голливуд үстіндегі жұлдыздар "Түрме дәрігері" 16 желтоқсан, 1951 ж. Dragnet "Адам бомбасы" (сериалдың тұңғышы) 21 қараша, 1951 ж. Отбасылық театр Симон Киринеялық 21 наурыз, 1952 ж. Rebound "Жокердің жабайы ойыны" 11 сәуір, 1952 ж. Rebound Гомес "Жарақат" 9 қыркүйек, 1952 ж. Gruen Playhouse "Жыр терілі пальто" 2 қаңтар, 1953 ж. Tales of Tomorrow "Медузаның маскасы" 16 қаңтар, 1953 ж. Your Favorite Story "Адамға қанша жер керек?" 28 сәуір, 1953 ж. Chevron Theatre "Қашу жоқ" 10 желтоқсан, 1953 ж. Four Star Playhouse "Бөлме" 28 қаңтар, 1954 ж. Lux Video Theatre "Күннің астындағы орын" 2 қараша, 1955 ж. "Бөке қайырымы оқиғасы" 1 желтоқсан, 1955 ж. Lux Video Theatre "Тор" 1 наурыз, 1956 ж. Climax! "Тыныштықтың үні" 1 наурыз, 1956 ж. Ford Theatre "Қорқынышсыз адам" 24 мамыр, 1956 ж. Climax! "Зұлымдықтың көлеңкесі" 6 желтоқсан, 1956 ж. Climax! "Жабайы портрет" 1956 ж. Chevron Hall of Stars Jud "Жалғыз қол" 31 қаңтар, 1957 ж. Playhouse 90 "The Greer ісі" 12 наурыз, 1957 ж. Celebrity Playhouse George "Қашу жоқ" 21 қыркүйек, 1957 – 22 мамыр, 1966 ж. Perry Mason 271 бөлім Primetime Emmy жүлдесінің иегері, Драмалық сериалдағы үздік басты актер, 1959 және 1961 жж.; 1960 ж. номинант 5 маусым, 1958 ж. Playhouse 90 "The Innocent Sleep" жүргізушісі 6 мамыр, 1959 ж. 11-ші Emmy жүлдесінің жүргізушісі 5 қараша, 1961 ж. "Jack-тің кісі өлтіру ісі бойынша сотталуы" 28 наурыз, 1967 ж. Ironside Телевизиялық фильмнің тұңғыш көрсетілімі Primetime Emmy жүлдесіне номинация, Драмалық сериалдағы басты рөлдегі үздік актердің жеке өнері (1968) 14 қыркүйек, 1967 – 16 қаңтар, 1975 ж. Ironside 194 бөлім Primetime Emmy жүлдесіне номинация, Драмалық сериалдағы үздік басты актер, 1968, 1969, 1970, 1971 және 1972 жж. 9 қаңтар, 1968 ж. It Takes a Thief "Ұры – ұры" (сериалдың тұңғыш көрсетілімі) 19 қыркүйек, 1972 ж. "Sgt. Браунның өліміне бес күн" 8 ақпан, 1976 ж. Mallory 3 шілде, 1976 ж. The Inventing of America Ко-жүргізуші NBC–BBC АҚШ-тың екі жүз жылдық мерекесіне арналған бірлескен өндіріс, Джеймс Бёркпен бірлесіп жүргізілді 15 қыркүйек, 1976 ж. Kingston: The Power Play 16–18 қазан, 1977 ж. 79 Park Avenue Мини-сериал 12 желтоқсан, 1978 ж. 1 қазан, 1978 ж. Centennial Мини-сериал 23 қазан, 1979 ж. 18 желтоқсан, 1980 ж. Mayor 12 + 14 сәуір, 1981 ж. Peter and Paul Герод Агриппа 25 мамыр, 1986 ж. Perry Mason: The Case of the Notorious Nun 23 ақпан, 1987 ж. Perry Mason: The Case of the Lost Love 21 қаңтар, 1990 ж. Perry Mason: The Case of the Poisoned Pen 21 мамыр, 1993 ж. Perry Mason: The Case of the Telltale Talk Show Host 29 қараша, 1993 ж. Perry Mason: The Case of the Killer Kiss Өлімінен кейін шығарылды; фильмнің соңында естелік хабарлама бар.