Кіріспе
Джон Фордтың американдық фильмі. "Стеджкоч" Фордтың Американың оңтүстік-батысындағы Аризона-Юта шекарасындағы Монумент долынында түсірген көптеген вестерн фильмдерінің біріншісі болды. Форд түсірген көптеген фильмдерде Джон Уэйн де басты рөлде ойнады. "Стеджкоч" фильмінің сахналары, оның ішінде Уэйнды Ринго Кид ретінде таныстыратын эпизод, Монумент долынының түсірілімдерімен Калифорния штатының Чатсворт қаласындағы Айверсон Кино ранчосы, RKO Encino ранчосы және басқа да локацияларда түсірілгендермен үйлестірілген. Осының салдарынан географиялық қателіктер кездеседі, мысалы, Ринго (Уэйн) мен Даллас (Тревор) Монумент долыны арқылы Оңтүстік-Батыстағы Нью-Мексико штатындағы Лордсбургтен кететін соңғы сахнада.
Stagecoach was the first of many Westerns that Ford shot in Monument Valley, on the Arizona–Utah border in the American Southwest. Many of the movies Ford filmed there also starred John Wayne. Scenes from Stagecoach, including a sequence introducing Wayne as the Ringo Kid, blended shots of Monument Valley with those filmed on the Iverson Movie Ranch in Chatsworth, California, RKO Encino Ranch, and other locations. As a result, geographic incongruities appear, including the closing scene where Ringo (Wayne) and Dallas (Trevor) depart Lordsburg in southwestern New Mexico by way of Monument Valley.
Сюжет
1880 жылдың маусым айында бір көлік жүргізушісі мен төрт жолаушы Тонтодан (Аризона) Лордсбургке (Нью-Мексико) баруға арналған дилижансқа отыруға дайындалады. Олардың арасында "Заң мен тәртіп лигасы" қаладан қуған жезөкше Даллас, алкоголик Док Бун, әскери шенді күйеуіне қосылуға бара жатқан сұңғыл Люси Мэллори және виски сатушы Самуэль Пикок бар. Көлік жүргізушісі Бак, оқпанын қараушыны іздейді, ал маршал Керли Уилкокс оған ол кісінің Ринго Кидті іздеп жүргенін айтады. Ринго, Люк Пламмердің әкесі мен бауырларын өлтіргенін естіген соң түрмеден қашып шығады. Бак Керлиге Рингоның Лордсбургке бет алғанын айтады. Рингоның кек алуға ант бергенін білген Керли дилижансты күзетуге шешім қабылдайды. Дилижанс жолға шығар алдында, АҚШ кавалериясының лейтенанты Бланшард Джеронимо мен оның апачи сарбаздарының соғысқа дайындалып жатқанын және шағын кавалерия тобының тек Құрғақ Форкқа дейін сүйемелдеуге дайын екенін хабарлайды. Мэллори ханымның қиын жағдайын көргенімен, әдепті құмар ойыншы Хэтфилд оған Лордсбургке дейін қорғауды ұсынады және дилижансқа мінеді. Қала шетінде мақтаншақ банкир Генри Гейтвуд дилижансты тоқтатып, ішке кіреді. Жолда олар жылқысы ақсап қалған Ринго Кидке кездеседі. Керли мен Ринго дос болғанымен, Керли Рингоны ұстап алып, дилижансқа тығып қояды. Олар Құрғақ Форкқа жеткенде, күтілген кавалерия отряды Апачи Веллсқа кеткенін біледі. Бак кері қайтқысы келеді, бірақ жолаушылардың көпшілігі жолын жалғастыруға дауыс береді. Топ таңғалады, өйткені Ринго Далластың өткенінен хабарсыз, оны түскі асқа шақырады. Тамақ ішіп жатқанда, әдепті Хэтфилд Вирджиниядағы Мэллори ханымның әкесі басқарған Конфедерация армиясында қызмет еткенін айтады. Апачи Веллсте Мэллори ханым күйеуінің апачилермен шайқаста жараланғанын біледі. Ол есінен танып, таң қалдырады, босану процесі басталады. Док Бун есін жинап, бала табады, ал Даллас оған көмектеседі. Сол түні Ринго Далласқа үйленіп, Мексика шекарасының арғы жағындағы ранчосында тұруға ұсыныс жасайды. Өткенін жасырудан қорқып, ол тартынады. Ертесіне таңертең ол келіседі, бірақ Мэллори ханым мен жаңа туған баланы тастап кеткісі келмейді, керісінше, Керли алып кеткен мылтығын Рингоға береді және кейін кездесуге уәде бере отырып, қашуға ынталандырады. Ринго кетер алдында апачи шабуылын хабарлайтын түтін сигналдарын көріп, қайтадан ұстауға келіседі. Дилижанс Лидің паромға жетеді, оны апачилер қастандықпен тонаған. Керли Рингоның қолын босатып, дилижанстың ағаштарын байлап, өзеннен өтуге көмектеседі. Қауіпсіздікке жеткендей көрінетін олар шабуылға ұшырайды. Ұзақ қуып жететін шайқас болады, онда бірнеше жолаушылар жарақат алады. Соңғы оғы қалған Хэтфилд Мэллори ханымды аялап өлтіру үшін тапаншаны тартып, өлімге ұшырайды. 6-шы АҚШ кавалериясы құтқаруға келеді. Лордсбургте Гейтвуд банктің ақшасын ұрлап қашуға тырысқаны үшін тұтқындалады. Мэллори ханым күйеуінің толық жазылатынын біледі. Ол Далласқа алғыс айтады, ол Мэллори ханымға шалын сыйлайды. Даллас Рингоны үш Пламмер бауырласына қарсы тұрмауға өтінеді, бірақ ол олардан кек алуға бекінеді. Олар қаладан өте жатқанда ол оған үйлену тілегін қайталайды. Салонның бірінде покер ойнап отырған Люк Пламмер Рингоның келгенін естіп, бауырларын Рингоны өлтіруге шақырады. Ринго атыс кезінде үшеуін де өлтіріп, Керлиге беріліп, түрмеге қайтаруды күтеді. Ринго қоянға отырып, Керли Далласты қала шетіне дейін бірге алып жүруге шақырады. Ол кемеге отырғанда, Керли мен Док жылқыны қоздырып, оларды Мексика шекарасындағы Рингоның ранчосына қарай жылдамдатып жібереді.
Даму
Сценарий – Дадли Николстың Эрнест Хейкокстың «Лордсбургке жол» атты қысқа әңгімесінен жасаған бейімделуі. Бұл туындының кино құқығын Джон Форд 1937 жылғы 10 сәуірде «Collier» журналында жарияланғаннан кейін көп ұзамай сатып алды. Томас Шацтың сөзіне қарағанда, Форд «Стейджкоучты» Хайкокстың қарапайым сюжетін кеңейтуге шабыттандырған нәрсе – Гай де Мопассанның «Boule de Suif» атты тағы бір қысқа әңгімесімен таныстығы болғанын айтқан, бірақ Шац «бұл сөздерге сену қиын» дейді. Фордтың бұл мәлімдемесі Хейкок өзінің әңгімесін жазуда Гай де Мопассанның туындысын пайдаланғаны туралы пікірге де негіз болған. Алайда, Хейкок туралы зерттеулер авторының мәліметінше, Хейкок Мопассанның әңгімесімен таныс болғанына тікелей дәлел жоқ, тіпті ол өзінің жазуына әсер етуі мүмкін екенін ойлап, басқа авторлардың туындыларын оқымауға тырысқан және тарих саласындағы кітаптарды көп оқыған. Уэнгер Форд Джон Уэйнды Гари Купермен алмастырса және Марлен Дитрихті Даллас рөліне шақыртса ғана ақшасын салғысы келетінін айтты. Форд келіспеді, ол Уэйн болмаса, ешкім болмайтынын қатысты түрде мәлімдеді. Соңында екеуі келісімге келді: Уэнгер 250 000 доллар бөлді, бұл Форд сұраған соманың жартысынан астам болды, ал Форд сол кезде Джон Уэйннен жақсы танымал болған Клэр Треворға бас рөл берді.
Түсірілім
Өндірістік топтың мүшелері Солтүстік-Шығыс Аризонадағы Кайента қаласында ескі CCC лагерінде орналасты. Жағдай қиын болды, түсірілім сағаттары ұзақ, ал 1737 метр биіктіктегі ауа райы экстремалды, үнемі күшті жел соғып, температура төмен болды. Дегенмен, режиссер Джон Форд команданың түсірілім орнына қанағаттанды, ол Юта шекарасындағы Гулдингтің сауда бекетінің жанында, Кайентадан шамамен 25 шақырым қашықтықта орналасқан. Монумент аңғары және Айверсон кино ранчосы, сондай-ақ RKO Encino ранчосы да қосымша көріністерге тартылды. "Stagecoach" Фордтың Монумент аңғарын түсірілім орны ретінде пайдаланған көптеген вестерн фильмдерінің біріншісі болды, олардың көпшілігінде Джон Уэйн де басты рөлде ойнады. Сондықтан, ландшафт пен өсімдіктердің анатомиялық үйлеспеушілігі фильм бойына көрініп, Ринго мен Далластың Лордсбургтен аттанып, Нью-Мексиконың оңтүстік-батысындағы Чихуахуа шөліне қарай, Монумент аңғарының Колорадо платосының ерекше топографиясы арқылы анық байқалады.
Қабылдау
Фильм 1939 жылғы 2 наурызда шықты және бірден сыншылар мен кино саласы мамандарының мақтауына ие болды. Бұл фильм Джон Уэйннің А тізіміндегі жетекші актер ретінде беделін нығайтып, 297 690 доллар пайда әкелді. Rotten Tomatoes сайтында фильм 47 рецензияға негізделген 100% мақұлдау рейтингісіне ие, ал орташа бағасы 9.3/10 құрайды. Сайттағы консенсус: "Батыс жанрының ең жақсы үлгісін көрсететін "Стейджкоуч" – Джон Фордтың динамикалық режиссурасы және Джон Уэйннің керемет актерлік шеберлігі арқасында драматизмге толы, қызықты оқиға". "Стейджкоуч" ең ықпалды фильмдердің бірі деп есептеледі. Орсон Уэллс бұл фильмді кино өнерін үйренуге арналған тамаша оқулық деп атап, "Азамат Кейн" фильмін түсіруге дайындалу кезінде оны 40-тан астам рет көргенін айтты. 1995 жылы АҚШ Конгресі кітапханасы бұл фильмді "мәдени, тарихи немесе эстетикалық тұрғыдан маңызды" деп танып, Ұлттық кино тізіліміне енгізіп сақтауға қаулы етті. Дегенмен, ондағы американдықтардың бейнеленуі сынға ұшырамайынша болмайды.
Марапаттар мен ұсыныстар
Сыйлық санаты бойынша номинант(тар) Нәтиже Ref. «Оскар» сыйлығы Үздік туынды Уолтер Уэнгер Үздік режиссер Джон Форд Үздік қосалқы рольдегі актер Томас Митчелл Үздік көркемдік безендіруші Александр Толубофф Үздік операторлық (қара-ақ) Берт Гленнон Үздік фильм монтаждау Ото Лаверинг және Дороти Спенсер Үздік музыкалық қойылым Ричард Хейгеман, У. Фрэнк Харлинг, Джон Лейпольд және Лео Шукен Ұлттық киносыншылар кеңесінің сыйлықтары Топ-10 фильмдер 3-орын Үздік актерлік Томас Митчелл Ұлттық кино сақтау кеңесі Ұлттық кино тіркелімі Нью-Йорк киносыншылары сыйлығы Үздік режиссер Джон Форд Онлайн кино және теледидар қауымдастығы сыйлықтары Даңқ залы – Кино
Америка кино институты
1998 жылдың маусым айында Америка кино институты "AFI's 100 Years 100 Movies" – 1500-ден астам кино өнеркәсібінің қайраткерлері мен көшбасшылары 400 фильмнен іріктеп алған, олардың пікірінше 100 ең жақсы американдық фильмді жариялады. Олар "Стеджкоч" фильмін 100 үздік фильмнің 63-орынына қойды. 2008 жылдың маусым айында Америка кино институты "Ең үздік ондық" рейтингін ұсынды – шығармашылық саладан 1500-ден астам адамның пікірін ескере отырып, он "классикалық" американдық вестерн фильмдерінің жанрындағы ең жақсы он фильмді анықтады. "Стеджкоч" вестерн жанрындағы тоғызыншы үздік фильм деп танылды.
Қайта шығару және қалпына келтіру
Фильм бастапқыда United Artists арқылы шығарылды, бірақ жеті жылдық құқықтар ережесіне сәйкес, компания 1946 жылы тарату құқығын продюсер Уолтер Вэнгерге қайтарды. Содан бері көптеген компаниялар осы фильмге құқықтарды иеленді. Фильмнің авторлық құқығы (бастапқыда Уолтер Вэнгер Продакшн) 20th Century Fox компаниясымен жаңаланды, ол кейін 1966 жылы «Стеджкоч» фильмінің жаңа нұсқасын жасады. 1939 жылғы түпнұсқа фильмнің құқықтары 1970-ші жылдары Time Life Films компаниясымен сатып алынды. Авторлық құқық марқұм продюсердің отбасы арқылы Wanger Productions компаниясына, Caidin Trust/Caidin Film Company қосалқы құқық иеленушісіне қайта берілді. Дегенмен, қазіргі таңда тарату құқықтары Shout! Factory компаниясына тиесілі, ол 2014 жылы Jumer Productions/Westchester Films компанияларын сатып алды (бұл компаниялар бұрынғы дистрибьютор Castle Hill Productions жабылуынан кейін Caidin Film компаниясының үлесін сатып алған болатын). Warner Bros. Pictures сату және қосымша таратуды жүзеге асырады. «Стеджкоч» фильмінің түпнұсқа негативтері жоғалып кеткен немесе жойылған. Уэйнде бір оң көшірмесі болған, оны режиссер Питер Богданович Уэйннің гаражында кездестірген. 1970 жылы Уэйн оны кинофестивальдарда жиі көрсетілетін жаңа негатив жасауға рұқсат берді. UCLA 1996 жылы сақталған материалдардан фильмді толыққанды қалпына келтірді және оны American Movie Classics кабельдік арнасында көрсетті. Warner Home Video компаниясының бұрынғы DVD шығарылымдарында қалпына келтірілген көшірме болмады, оның орнына Castle Hill/Caidin Trust кітапханасында сақталған бейне көшірмесі болды. 2010 жылдың мамыр айында The Criterion Collection арқылы цифрлық түрде қалпына келтірілген Blu-ray/DVD нұсқасы жарық көрді.
Фильм
1966 жылы қайта түсірілген "Стеджкоч" фильмінде (алфавиттік тәртіппен) Энн Маргрет Даллас рөлінде, Red Buttons виски сатушысы рөлінде, Майк Коннорс құмар ойыншы рөлінде, Алекс Корд Ринго Кид рөлінде, Бинг Кросби Док Бун рөлінде, Роберт Каммингс ақша жымқырушы рөлінде, Ван Хефлин Маршал рөлінде, Слим Пикенс Бак рөлінде, Стефани Пауэрс Люси рөлінде және Кинан Уинн Люк Пламмер рөлінде ойнады.
Теледидар
1986 жылғы теледидар нұсқасында Уилли Нельсон Док Холлидей рөлінде, Крис Кристоферсон Ринго Кид рөлінде, Джонни Кэш Маршал рөлінде, Уэйлон Дженнингс Хэтфилд рөлінде, Тони Франсиоза қаржыны жымқырушы рөлінде, Джон Шнайдер Бак рөлінде, Энтони Ньюли виски сатушы рөлінде, Элизабет Эшли Даллас рөлінде, Мэри Кросби Люси рөлінде, Джун Картер Кэш миссис Пикетт рөлінде, ал Джесси Колтер Марта рөлінде ойнады.