Кіріспе
Көркемдік адвокат Перри Мейсон – американдық қылмыстық қорғаушы заңгер, Эрл Стэнли Гарднердің детективтік туындыларының басты кейіпкері. Перри Мейсон 82 роман мен 4 повесте қонақ ролінде болады, олардың барлығында клиент кісі өлтіру айыбымен сотқа тартылады, көбінесе алдын ала сот отырысы немесе қазылар алдындағы сот процесі өтеді. Әдетте, Мейсон клиентінің кінәсіздігін нақты қылмыскерді тауып дәлелдейді. Бұл кейіпкер Лос-Анджелестегі танымал қылмыстық қорғаушы адвокат Эрл Роджерстен шабыттандырылған. Перри Мейсон кейіпкері кинофильмдерге және ұзақ жылдарға созылған радио сериалдарына бейімделді. Одан кейін Реймонд Беррдің басты рөлде ойнаған CBS телесериалы «Перри Мейсон» (1957–1966) ең танымал бейімделуі болды. Монте Маркхэмнің қатысуымен «Жаңа Перри Мейсон» атты екінші телесериал 1973 жылдан 1974 жылға дейін көрсетілді, ал 1985 жылдан 1995 жылға дейін 30 «Перри Мейсон» телефильмі түсірілді, онда Бёрр 26 фильмде Мейсон рөлін қайта ойнады, 1993 жылы қайтыс болғанға дейін. Үшінші телесериал, Мэтью Рис ойнаған HBO-ның «Перри Мейсон» сериалы 2020 жылы эфирге шықты. «Перри Мейсон» сериасы ең көп сатылған он кітап сериясының тізімінде үшінші орында тұр. 2015 жылы Америка адвокаттар қауымдастығының Ankerwycke баспасы Гарднердің «Перри Мейсон» кітаптарын қайта басылымға шығара бастады, бұл кітаптар АҚШ-та көптен бері басылмаған еді.
Perry Mason is a fictional character, an American criminal defense lawyer who is the main character in works of detective fiction written by Erle Stanley Gardner. Perry Mason features in 82 novels and 4 short stories, all of which involve a client being charged with murder, usually involving a preliminary hearing or jury trial. Typically, Mason establishes his client's innocence by finding the real murderer. The character was inspired by famed Los Angeles criminal defense attorney Earl Rogers. The character of Perry Mason was adapted for motion pictures and a long running radio series. These were followed by the best known adaptation, the CBS television series Perry Mason (1957–1966) starring Raymond Burr. A second television series, The New Perry Mason starring Monte Markham, ran from 1973 to 1974; and 30 Perry Mason television films ran from 1985 to 1995, with Burr reprising the role of Mason in 26 of them up to his death in 1993. A third television series, HBO's Perry Mason starring Matthew Rhys, started airing in 2020. The Perry Mason series ranks third in the top ten best selling book series. In 2015, the American Bar Association's publishing imprint, Ankerwycke, began reissuing Gardner's Perry Mason books, which had been out of print in the United States.
Кейіпкер
Бала кезінде Гарднер Перри Мейсон компаниясы шығарған "Youth's Companion" журналын оқыды. Гарднер Мейсонның кейіпкері туралы толыққанды ақпаратты алғашқы романдарында келтірген, ал кейінірек оның мінезі туралы білім көбінесе соңғы туындыларында, телесериалдар мен фильмдерде жақсы түсініледі. Бірінші романында ("The Case of the Velvet Claws", 1933) Мейсон өзін былай сипаттайды: Гарднер Мейсонды клиенттері үшін күрескен, ерекше, қиын немесе мүлдем үмітсіз істерді ұнататын заңгер ретінде көрсетеді. Ол клиенттерді көбінесе олардың мәселесіне деген қызығушылығына байланысты, минималды авансқа қабылдайды және қажет болған жағдайда олардың ісін өзі қаржыландырады. "The Case of the Caretaker's Cat" (1935) романында оның басты қарсыласы, округ прокуроры Гамильтон Бергер былай дейді: "Сіз заңгерден гөрі жақсы детективсіз. Қылмысты шешуге ойын жұмылдырсаңыз, шындықты табасыз". "Майсон мырза, сіз кейде заңға қайшы келетін әдістермен қиын жағдайлардан шығасыз. Сот сізді өзіңіздің және клиенттеріңіздің мүдделерін қорғауға толыққанды қабілетті деп санайды". Тағы бір жиі кездесетін қарсыласы, кісі өлтіру бөлімінің лейтенанты Артур Трагг Мейсонмен заңға деген көзқарасы туралы әңгімелеседі. Мейсон уланудан айығып жатыр, ал Трагг тергеу жүргізіп жатыр. "The Case of the Drowsy Mosquito" (1943) романында ол былай дейді: Романнан алынған мәліметтерден басқа, Перри Мейсон туралы көп ештеңе белгілі емес. Оның отбасы, жеке өмірі, өсіп-өнген ортасы және білімі суреттелмеген, бірақ "The Case of the Sleepwalker's Niece" (1935) кітабының бірінші тарауында оның астрологиялық белгісі Арыстан екені айтылады. Мейсон Пол Дрейкпен кәсіби қарым-қатынаста болады. Дела Стрит – Мейсонның жалғыз байқалатын (бірақ нақты белгіленбеген) романтикалық қызығушылығы. Ол пәтерде тұратыны белгілі, себебі ол кеңсеге бару үшін жиі ұйқысынан оянады; ол үйде ешкімді қабылдамайды. Оның тамақ талғамы белгілі, өйткені көптеген көріністер мейрамханаларда өтеді, сондай-ақ ол автомобиль қууына қатысқандағы жүргізу шеберлігі де айқын көрінеді. Бұл факттерден басқа, оның физикалық келбеті туралы сипаттама өте аз, сондықтан оқырман оның қалай көрінетініне тіпті сенімді емес. 1930 жылдардағы фильмдер Перри Мейсонның кітаптардағы кейіпкеріне сәйкес келмейді және кітаптар мен бейімдеулердің қалған бөлігінде канондық деп қабылданбайтын сюжеттік және кейіпкерлік өзгерістерді қамтиды. Мысалы, бір фильмде Мейсон ұзақ жылдар бойы қызмет еткен хатшысы Дела Стритке үйленеді, ал Пол Дрейк комикалық серігі Спадзи Дрейкке айналады. Телесериал да кейде кітаптардан айтарлықтай өзгеше болады, себебі барлығы 80-ге жуық Перри Мейсон романдары жазылған және телесериалда 270-тен астам эпизод бар. Сондықтан көптеген ойлап тапқан материалдар, фон, сюжеттер мен кейіпкерлер қажет болды, олардың ешқайсысы Гарднердің Перри Мейсон романдарының үздіксіз сериясына енгізілген жоқ. Шындығында, Гарднер телесериал 1957 жылы басталып, 1970 жылы қайтыс болғанға дейін тағы 30-дан астам Перри Мейсон романдарын жазды. Телесериал Мейсонның өткеніне қатысты кейбір меңзеулерді қамтиды. "Жолдан жаңылысқан зымыран туралы" ісінде ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Улити атолында теңізші болып қызмет еткенін айтады. "Жолға апаратын қазына" ісінде ол мина іздеу кемесінде қызмет еткенін айтады. HBO сериалы оны жеке детектив ретінде көрсетеді, ол жұмыс істеп жатқан істі сақтау үшін қажеттілік туындап заңгер болады. Бұл сериалда ол кем дегенде екі буын бұрын отбасында болған сүт фермасының қалдықтарында тұрады. Ол сондай-ақ Бірінші дүниежүзілік соғыстың қатысушысы, "көк билетпен" (яғни жағымсыз мағынамен) босатылған, мүмкін, өйткені ол уланушы газға ұшыраған, жарақаттарынан құтыла алмаған жолдастарын аянышты түрде өлтірген. Бірінші эпизодта Мейсонның 79-шы дивизияның эмблемасы болып табылатын Лотрин кресінің 79 санымен татуировкасы бар екені көрінеді, бұл оның соғыста Францияда қызмет еткенін көрсетеді. Мейсон сонымен қатар алкогольге тәуелді, ажырасқан әке, ол қайтыс болған ата-анасының фермасын сақтап қалуға тырысады.
Gardner depicts Mason as a lawyer who fights hard for his clients and who enjoys unusual, difficult or nearly hopeless cases. He frequently accepts clients on a whim based on his curiosity about their problem, for a minimal retainer, and finances the investigation of their cases himself if necessary. In The Case of the Caretaker's Cat (1935), his principal antagonist, District Attorney Hamilton Burger, says: "You're a better detective than you are a lawyer. When you turn your mind to the solution of a crime, you ferret out the truth." In The Case of the Moth Eaten Mink (1952), a judge who has just witnessed one of the lawyer's unusual tactics says: "Mr. Mason from time to time you seem to find yourself in predicaments from which you extricate yourself by unusual methods which invariably turn out to be legally sound. The Court feels you are fully capable of looking after your own as well as your clients' interests." Another frequent antagonist, Lieutenant Arthur Tragg of the homicide squad, has a discussion with Mason about his approach to the law. Mason is recovering from having been poisoned, and Tragg is investigating. In The Case of the Drowsy Mosquito (1943) he says:
Other than what is learned of his character from the novels themselves, very little is known about Perry Mason. His family, personal life, background, and education are not depicted, although according to the first chapter of The Case of the Sleepwalker's Niece (1935), his astrological sign was Leo. Mason has a professional relationship with Paul Drake. Della Street is Mason's only evident (though not sharply delineated) romantic interest. It is known that he lives in an apartment because he is occasionally awakened from sleep to go to his office; he does not entertain anyone at home. His tastes in food are known because many scenes take place in restaurants, and that he is an excellent driver as shown by his participation in the occasional car chase. Other than those sketchy facts, there is so little physical description of him that the reader is not even sure what he looks like. The 1930s films were not closely based on the character of Perry Mason as revealed in the books, and contain plot and character developments which are not accepted as canonical in the remainder of the books and adaptations. For instance, in one film, Mason marries his longtime secretary Della Street, while Paul Drake turns into comic sidekick Spudsy Drake. Likewise the TV series diverges at times significantly from the books, which was a practical necessity considering that there were only about 80 Perry Mason novels written altogether and over 270 episodes of the TV series. Thus there was a need for a great deal of invented material, background, plots, and characters – none of which material Gardner incorporated into his ongoing series of Perry Mason novels. In fact, Gardner would write over 30 more Perry Mason novels from between 1957 when the TV series began up until his death in 1970. The television series contains some hints of what Mason did in the past. In The Case of the Misguided Missile, he says that he served in the Navy on Ulithi atoll during World War II. In The Case of the Travelling Treasure, he says that he served aboard a minesweeper. The HBO series presents him as being a private detective, becoming a lawyer by necessity in order to salvage the case he's working on. In this series, he lives on what remains of a dairy farm which has been in his family for at least two prior generations. He is also a veteran of World War I, having been discharged with a "blue ticket" (i. e. with negative connotations), probably because he mercy killed some comrades who were about to die from a poison gas attack which they were too severely wounded to escape. Episode 1 shows Mason with a tattoo of the Cross of Lorraine with the number 79 and the inscription "infantry", indicating he was an infantryman in the 79th Division whose emblem of the cross signifies its service in France during the war. Mason is also an alcoholic, divorced father who is struggling to maintain ownership of his deceased parents' farm.
Романдар
Джулиан Саймонс Эрл Стэнли Гарднердің "Калифорнияда жиырма жылдан астам заңгерлік тәжірибесі болғанын және ол алған білімді Перри Мейсонның әңгімелерінде тиімді пайдаланғанын, олар заң, сот-медицинасы немесе сағат механизмідей әрі кетіп, ақылға қонымды ғылымға негізделген, сонымен қатар кейіпкерлердің толыққанды жасырылуына" назар салды. Мейсонның романдары Гарднердің жазушылық жолының бастапқы кезеңіндегі танымал детективтік әдебиет үлгісі болғанымен, ерекшелігі – әдетте қылмыстың екі түрлі шешімі ұсынылатын: билік сенген, Мейсонның клиенті кінәлі деген нұсқа, және толыққанды баламалы (нағыз) түсіндірме, онда Мейсонның клиенті кінәсіз екенін, ал қылмысты басқа адам жасағанын дәлелдейді. Көбінесе әр романның екінші жартысы сот залында өтетін оқиғаларға арналады, онда Мейсон баламалы түсіндірмені табады және сот алдында оны дәлелдейді. "Біздің автор қатаң формула бойынша жұмыс істейді; бір жағынан, сюжет ешқашан өзгермейді", - деп жазды Жак Барзун. "Осыны айтқаннан кейін, Гарднердің ондаған ісіндегі кейіпкерлер мен жағдайлардың алуан түрлілігі, сондай-ақ егжей-тегжейлерді ойлап табудағы шеберлігі таң қалдырады және қызықтырады". Кейінгі романдарда ол жасауы мүмкін жалғыз қылмыс – заңсыз кіру, ол Пол Дрейкпен бірге дәлелдерді іздеу кезінде болуы мүмкін. Тіпті сонда да ол өзін ақтауға жеткілікті күшті және тиімді қорғаныс ұсына алады. Гамильтон Бургер Мейсонның заңсыз әрекет жасағанына үнемі сенімді, бірақ оны ешқашан дәлелдей алмайды. Гарднер кейінгі романдарының алдында істерді шешуде маңызды рөл атқарған сот-медициналық сарапшылар мен патологтарға құрмет көрсетумен кіріседі. Гарднер көптеген Мейсон романдарына дұрыс сот-медициналық сараптаманың маңыздылығы туралы ойларын енгізеді. Мысалы, "Қашқан медбике" романында, күйген денелерді анықтау үшін тіс жазбаларын мұқият зерттеу маңызды рөл атқарады. Сол оқиғада медициналық есірткінің заңсыз қайта сатуын қадағалау үшін қосымша заттарды қолдану мүмкіндігі де қарастырылады. Сынаушы Рассел Б. Най Гарднердің романдарының өзіне тән үлгісін байқап, оларды жапондық Но театры сияқты формалды деп сипаттады. Ол сюжеттің негізгі тұстарын былай атады: Адвокат Перри Мейсонның ісі таныстырылады. Мейсон және оның командасы тергеу жүргізеді. Мейсонның клиенті қылмыс жасады деп айыпталады. Тергеу жұмыстары жалғасады. Сот отырысы басталады. Сот залында Мейсон жаңа дәлелдер ұсынады және көбінесе қылмыскерден жауап алады. Перри Мейсон сериясы ең көп сатылатын кітап серияларының тізімінде үшінші орында тұр, жалпы сатылымы 300 миллион данаға жетеді. 2015 жылдың маусым айында Америка Адвокаттар Ассоциациясы өзінің жаңа баспа бөлімі Ankerwycke Гарднердің Перри Мейсон романдарын қайта басып шығаратынын хабарлады. "Жасырын тырнақтар ісі", "Көңілсіз қыз ісі", "Бақытты аяқтар ісі", "Ұлықан ит ісі" және "Қызықты күйеу ісі" – саудалық қағаз түрінде шығарылатын алғашқы бес роман. Перри Мейсон кітаптары АҚШ-та басылымнан тыс болған. 1940 жылғы Warner Bros. фильмі "Granny Get Your Gun" 1937 жылғы Перри Мейсон романы "Қауіпті жесірдің ісі" негізінде түсірілген. Мей Робсон Минерва Хаттон рөлінде ойнайды. Фильмде Перри Мейсон немесе тұрақты кейіпкерлердің ешқайсысы жоқ.
Attorney Perry Mason's case is introduced. Mason and his crew investigate. Mason's client is accused of a crime. Further investigations ensue. The trial begins. In a courtroom coup, Mason introduces new evidence and often elicits a confession from the lawbreaker. The Perry Mason series ranks third in the top ten best selling book series, with sales of 300 million. In June 2015, the American Bar Association announced that its new publishing imprint, Ankerwycke, would reissue Gardner's Perry Mason novels. The Case of the Velvet Claws, The Case of the Sulky Girl, The Case of the Lucky Legs, The Case of the Howling Dog and The Case of the Curious Bride were the first five novels announced for trade paperback release. The Perry Mason books had been out of print in the United States. The 1940 Warner Bros. film, Granny Get Your Gun, was loosely based on the 1937 Perry Mason novel The Case of the Dangerous Dowager. May Robson stars as Minerva Hatton. The film does not include Perry Mason or any of the regular characters.
Радио
Перри Мейсон 1943 жылдан 1955 жылға дейін CBS радиосында 15 минуттық күнделікті қылмыс сериясы ретінде радиоға бейімделді. Ол Мейсонның қалыпты бейнесінен мүлдем өзгеше болды, тіпті Гарднер 1956 жылы CBS телеарнасында көрсетіле бастаған күндізгі сериалдың телеверсиясына қолдауын қайтарып алды. Радиосерияның басты идеясы басқа атаумен және кейіпкерлермен «Түннің шеті» деген атаумен жалғасты.
Жаңа Перри Мейсон (1973-1974)
Перри Мейсон тоқтатылғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң, 1973 жылы "Жаңа Перри Мейсон" атты жаңа телесериал эфирге шықты, онда басты рөлді Монте Маркхэм сомдады. Бірінші маусымының ортасында жойылғанға дейін барлығы 15 бөлім көрсетілді.
Телефильмдер (1985-1995)
Американдық телепродюсерлер Дин Харгроув пен Фред Сильверман Перри Мейсон кейіпкерін 1985 жылдан бастап NBC телеарнасының телефильмдер сериясында жаңғыртты. CBS телесериалының екі тірі қалған жұлдызы – Реймонд Бёрр мен Барбара Хейл Мейсон мен Делла Стрит рөлдерін қайта ойнады. Бірінші телефильмде, «Перри Мейсон қайтып келді» атты туындыда, Мейсон өзінің хатшысы Делланы кісі өлтіру айыбынан сәтті қорғау үшін апелляциялық сот судьясы лауазымынан бас тартады. Хейлдің ұлы Уильям Катт Пол Дрейк кіші рөлінде сомдады. Алғашқы телесериалда жеке тергеуші Пол Дрейкті ойнаған Уильям Хоппер көп жыл бұрын қайтыс болған; Хоппердің суреті Пол Дрейк кішінің үстелінде тұрады. Кейінгі телефильмдерде Мейсон Уильям Р. Мозес ойнаған адвокат Кен Маланскидің қызметін пайдаланды. «Перри Мейсон» телефильмдерінің сериясы Бёрр 1993 жылы бүйрек рагынан қайтыс болғанға дейін жалғасты. «Қойғындық сүйіспеншілік оқиғасы» Бёррдің Мейсонды сомдаған соңғы туындысы болды. Фильм оның қайтысынан кейін көрсетілді және Бёррдің естелігіне арналды. Содан кейін сериалдың атауы «Перри Мейсонның құпиясы» деп өзгертілді, ал Пол Сорвино немесе Хал Холбрук Мейсонның адвокаттары мен достары рөлінде ойнады. Хейл мен Мозес өз рөлдерін жалғастырды, ал Мейсон қаладан кетіп қалғандай көрінді.
Перри Мейсон (2020)
2016 жылдың тамызында HBO жаңа сериал туралы хабарлады. 2017 жылдың тамызында жобаның сценарийшілер құрамы өзгерді, Ролин Джонс пен Рон Фицджеральд Ник Пиццолатоның орнына келді. 2019 жылдың қаңтарында Роберт Дауни өзінің Twitter парақшасында Мэтью Рис жаңа туындыда Перри Мейсон рөлін ойнайтынын мәлімдеді; бастапқыда Дауни Мейсон рөліне өзі түсуге ниеттенген, бірақ кестедегі келіспеушіліктерге байланысты бас тартуға мәжбүр болды. HBO жаңартуы мен қайта құруы оқиғаны Ұлы депрессия дәуіріндегі Лос-Анджелес қаласына көшірді, бұл CBS сериалынан жиырма жыл бұрынғы оқиға (бірақ Гарднердің алғашқы романдарымен үйлеседі). Джон Литгоу мен Татьяна Маслани қосымша рөлдерде ойнады. Бұл мини-сериал шамамен 74,3 миллион долларлық бюджетпен жасалды және алғашқы эпизоды 2020 жылдың 21 маусымында көрсетілді. 2020 жылдың шілдесінде HBO мини-сериалдың екінші маусымына жаңаруын және шоудың тұрақты сериалға айналатынын хабарлады.
Басқа бейімделулер
Перри Мейсон кейіпкері комикстерде және қысқа ғұмырлы (16 қазан 1950 – 21 маусым 1952) комикстер жолағында пайда болды. Ол сондай-ақ Джеймс Камминстің 1986 жылғы "Барлық шындық" атты сестиналар жинағына шабыт берді. 2008 жылы Colonial Radio Theatre on the Air, М. Дж. Эллиотт бейімдеген Гарднердің Перри Мейсон романдарының толық актерлік құраммен аудио театрлық қойылымдар сериясын шығара бастады.