Джон Уэйн: Америкалық актер және кино жұлдызы

Кіріспе

Американдық актер (1907–1979)

Марион Роберт Моррисон (1907 жылғы 26 мамырда дүниеге келген, 1979 жылғы 11 маусымда қайтыс болған), кәсіби аты Джон Уэйн және «Дюк» деген лақап атымен танымал, Голливудтың алтын ғасырында, әсіресе батыс және соғыс фильмдеріндегі басты рөлдері арқылы танымал актер болды. Оның мансабы 1920 жылдардың үнсіз дәуірінен бастап Американың жаңа толқынына дейін дамыды, ол барлығы 179 фильм мен телешоуда ойнады. Ол үш онжылдық бойы кассадағы табыс бойынша алдыңғы қатарда болды және өз дәуірінің көптеген маңызды Голливуд жұлдыздарымен бірге жұмыс істеді. 1999 жылы Америка кино институты Уэйнды классикалық американ киносының ең ұлы еркек жұлдыздарының бірі деп таңдады. Уэйн Айова штатының Винтерсет қаласында дүниеге келді, бірақ Оңтүстік Калифорнияда өсті. Бодисерфинг кезіндегі жарақат салдарынан Оңтүстік Калифорния университетінің футбол стипендиясынан айырылғаннан кейін ол Fox Film Corporation компаниясында жұмыс істей бастады. Ол көбінесе эпизодтық рөлдерде ойнады, бірақ оның алғашқы басты рөлі Рауль Уолштің «The Big Trail» (1930) батыс фильмінде болды, бірақ бұл фильм кассада сәтсіздікке ұшырады. 1930 жылдары ол көптеген B класты фильмдерде, олардың көпшілігі вестерндерде басты рөлдерді ойнады, бірақ кеңінен танылмады. Джон Фордтың «Stagecoach» (1939) фильмі Уэйнды танымал жұлдызға айналдырды, ол барлығы 142 көркем фильмде ойнады. Биографы Рональд Дэвис айтуынша, «Джон Уэйн миллиондаған адам үшін ұлттың шекаралық мұрасын бейнеледі». Уэйннің басқа да вестерн фильмдеріндегі рөлдері: «Қызыл өзен» (1948) фильмінде Чишолм жолымен малын айдап бара жатқан малшы, «Із кесушілер» (1956) фильмінде немересі команчтер тайпасымен ұрланған Азамат соғысының ардагері, «Либерти Валланс» (1962) фильмінде әйелдің махаббаты үшін заңгермен (Джеймс Стюарт) бәсекелесетін қиын жағдайдағы фермер және «Нағыз батырлық» (1969) фильміндегі бір көзді маршал, осы рөлі үшін ол «Ең үздік актер» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығын алды. Уэйн сонымен қатар Морин О’Харамен бірге түскен «Тыныш адам» (1952), Дин Мартинмен бірге түскен «Рио Браво» (1959) және «Ең ұзақ күн» (1962) фильмдеріндегі рөлдерімен де есте қалады. Соңғы рөлінде ол 1976 жылы «Шуақшы» фильмінде қатерлі ісікпен күресіп жатқан қартайған мылтықшы рөлін ойнады. Уэйн 1979 жылғы 9 сәуірде «Оскар» сыйлығын табыстау кешінде соңғы рет қоғам алдында пайда болды және екі айдан кейін асқазан қатерлі ісігінен қайтыс болды. 1980 жылы ол қайтыс болғаннан кейін АҚШ-тың ең жоғары азаматтық наградасы – Президенттік бостандық медалімен марапатталды.

Marion Robert Morrison (May 26, 1907 – June 11, 1979), professionally known as John Wayne and nicknamed "the Duke", was an American actor who became a popular icon through his starring roles in films which were produced during Hollywood's Golden Age, especially in Western and war movies. His career flourished from the silent era of the 1920s through the American New Wave, as he appeared in a total of 179 film and television productions. He was among the top box office draws for three decades and appeared with many other important Hollywood stars of his era. In 1999, the American Film Institute selected Wayne as one of the greatest male stars of classic American cinema. Wayne was born in Winterset, Iowa, but grew up in Southern California. After losing his football scholarship to the University of Southern California due to a bodysurfing accident, he began working for the Fox Film Corporation. He appeared mostly in small parts, but his first leading role came in Raoul Walsh's Western The Big Trail (1930), an early widescreen film epic that was a box office failure. He played leading roles in numerous B movies during the 1930s, most of them also Westerns, without becoming a major name. John Ford's Stagecoach (1939) made Wayne a mainstream star, and he starred in 142 motion pictures altogether. According to biographer Ronald Davis, "John Wayne personified for millions the nation's frontier heritage." Wayne's other roles in Westerns included a cattleman driving his herd on the Chisholm Trail in Red River (1948), a Civil War veteran whose niece is abducted by a tribe of Comanches in The Searchers (1956), a troubled rancher competing with a lawyer (James Stewart) for a woman's hand in The Man Who Shot Liberty Valance (1962), and a cantankerous one eyed marshal in True Grit (1969), for which he received the Academy Award for Best Actor. Wayne is also remembered for his roles in The Quiet Man (1952) with Maureen O'Hara, Rio Bravo (1959) with Dean Martin, and The Longest Day (1962). In his final screen performance, he starred as an aging gunfighter battling cancer in The Shootist (1976). Wayne made his last public appearance at the Academy Awards ceremony on April 9, 1979, and died of stomach cancer two months later. In 1980, he was posthumously awarded the Presidential Medal of Freedom, the highest civilian honor of the United States.

Ерте өмір

Уэйн Марион Роберт Моррисон 1907 жылғы 26 мамырда Айова штатының Винтерсет қаласындағы Оңтүстік Екінші көшесінің 224-үйінде дүниеге келді. 1907 жылғы 30 мамырда шыққан «Винтерсет Мэдисон» газетінің 4-бетінде Уэйннің туғандағы салмағы 6 килограммға жуық болғаны жазылған. Уэйн орта аты Роберттен Майклға өзгертілгенін айтқан, бірақ кең ауқымды зерттеулер мұндай заңды өзгеріс табуға мүмкіндік бермеді, бірақ бұл өзгеріс бейресми түрде жасалған немесе құжаттары жоғалған болуы мүмкін. Уэйннің заңды аты өмірінің соңына дейін Марион Роберт Моррисон болып қала берді, бірақ оның бастапқы аты бүгінгі күнге дейін Марион Майкл Моррисон деп аталады. Уэйннің әкесі Клайд Леонард Моррисон (1884–1937) – Америка Азамат соғысының қатысушысы Марион Митчелл Моррисонның (1845–1915) ұлы. Уэйннің анасы, бұрынғы Мэри «Молли» Альберта Браун (1885–1970) – Небраска штатының Ланкастер округынан шыққан. Уэйннің шотланд, шотланд-ирланд, ағылшын және ирланд тегі бар. Оның үшінші буынға дейінгі атасы Роберт Моррисон (1782 ж.т.) 1799 жылы Нью-Йоркке анасымен бірге келіп, кейін Огайо штатының Адамс округына қоныстанған. Моррисондар бастапқыда Шотландияның Льюис аралынан шыққан. Ол пресвитериан дінінде тәрбиеленген. Уэйннің отбасы Палмдейл, Калифорнияға, содан кейін 1916 жылы Глендейлге, 404 Isabel Street мекенжайына көшіп келді, онда оның әкесі фармацевт болып жұмыс істеді. Ол Глендейл Юнион орта мектебінде оқыды, онда спорт пен оқуда жақсы нәтижелер көрсетті. Уэйн мектептің футбол командасы мен дебат клубының мүшесі болды. Ол сондай-ақ Латын қоғамының президенті болды және мектеп газетінің спорт жаңалықтарына материалдар жазды. Глендейлдегі мектепке баратын жолындағы өрт сөндірушілердің бірі оны «Кішкентай Герцог» деп атай бастады, себебі ол үлкен Эйрдейл терьері Герцогсыз ешқайда шықпайтын еді. Ол «Марионнан» гөрі «Герцог» есімін ұнатты, сондықтан бұл лақап аты қалып қойды. Уэйн Глендейлдегі Уилсон орта мектебінде оқыды. Жасөспірім шағында ол Голливуд студияларының жылқыларын аяқтап беретін адамның балмұздақ дүкенінде жұмыс істеді. Ол ДеМолей орденінің белсенді мүшесі де болды. Ол 1924 жылы лига чемпионы атанған Глендейл орта мектебінің футбол командасы үшін ойнады. Уэйн АҚШ Әскери-теңіз академиясына түсуге өтініш берді, бірақ нашар бағаларына байланысты қабылданбады. Оның орнына ол Оңтүстік Калифорния университетінде (USC) заңға дайындық мамандығын таңдады. Ол «Трояндық рыцарьдар» және «Сигма Чи» студенттік қауымдастықтарының мүшесі болды. Уэйннің бойы ұзын болды, сонымен қатар ол жаттықтырушы Говард Джонс басқарған USC футбол командасында ойнады. Жарақат алғаннан кейін оның спорттық мансабы тоқтатылды; Уэйн кейіннен Джонстың реакциясынан қатты қорқып, жарақаттың нақты себебін – серфинг кезінде болған апатты жасырғанын айтты. Ол спорттық стипендиясынан айырылып, қаржысы болмағандықтан университеттен кетуге мәжбүр болды.

Wayne was born Marion Robert Morrison on May 26, 1907, at 224 South Second Street in Winterset, Iowa. The local paper, Winterset Madisonian, reported on page 4 of the edition of May 30, 1907, that Wayne weighed 13 lb (around 6 kg) at birth. Wayne claimed his middle name was soon changed from Robert to Michael when his parents decided to name their next son Robert, but extensive research has found no such legal change, although it might have been changed informally or the documentation may have been lost. Wayne's legal name apparently remained Marion Robert Morrison his entire life although to this day his original name is almost always referred to as Marion Michael Morrison. Wayne's father, Clyde Leonard Morrison (1884–1937), was the son of American Civil War veteran Marion Mitchell Morrison (1845–1915). Wayne's mother, the former Mary "Molly" Alberta Brown (1885–1970), was from Lancaster County, Nebraska. Wayne had Scottish, Scotch Irish, English, and Irish ancestry. His great great grandfather Robert Morrison (b. 1782) left County Antrim, Ireland, with his mother, arriving in New York in 1799 and eventually settling in Adams County, Ohio. The Morrisons were originally from the Isle of Lewis in the Outer Hebrides, Scotland. He was raised Presbyterian. Wayne's family moved to Palmdale, California, and then in 1916 to Glendale at 404 Isabel Street, where his father worked as a pharmacist. He attended Glendale Union High School, where he performed well in both sports and academics. Wayne was part of his high school's football team and its debating team. He was also the president of the Latin Society and contributed to the school's newspaper sports column. A local fireman at the station on his route to school in Glendale started calling him "Little Duke" because he never went anywhere without his huge Airedale Terrier, Duke. He preferred "Duke" to "Marion", and the nickname stuck. Wayne attended Wilson Middle School in Glendale. As a teen, he worked in an ice cream shop for a man who shod horses for Hollywood studios. He was also active as a member of the Order of DeMolay. He played football for the 1924 league champion Glendale High School team. Wayne applied to the U. S. Naval Academy, but was not accepted due to poor grades. Instead, he attended the University of Southern California (USC), majoring in pre law. He was a member of the Trojan Knights and Sigma Chi fraternities. Wayne, who stood tall, also played on the USC football team under coach Howard Jones. A broken collarbone injury curtailed his athletic career; Wayne later noted that he was too terrified of Jones' reaction to reveal the actual cause of his injury, a bodysurfing accident. He lost his athletic scholarship, and without funds, had to leave the university.

Алғашқы шығармалары мен алғашқы басты рөлі

Жаттықтырушы Джонсқа көмектесу үшін, ол үнсіз батыс киносы жұлдызы Том Микске USC ойындарына билеттер берген болатын. Режиссер Джон Форд пен Микс Уэйнды реквизитші және эпизодтық рольге алды. Уэйн кейіннен өзінің қадамдауы, сөйлеуі және бейнесі Том Микстің жақын досы болған Уайат Эрппен танысуының арқасында қалыптасқанын айтты. Уэйн көп ұзамай эпизодтық рөлдерге көшті және осы рөлдердің көп бөлігін берген режиссер Джон Фордпен ұзақ жылдық достық қарым-қатынас орнатты. Осы кезеңнің басында ол 1926 жылғы «Барделис Великолепный» фильмінде күзетші рөлін ойнады. Уэйн сондай-ақ USC командаластарымен бірге футбол ойнаған «Гарвардтың Браун» (1926), «Дропкик» (1927), «Салют» (1929) және «Колумбияның еркектер жасаушысы» (1930 жылы түсірілген, 1931 жылы шыққан) фильмдерінде пайда болды. Fox Film Corporation компаниясында эпизодтық рөлдерде жұмыс істеген кезде Уэйнге «Дюк Моррисон» рөлінде тек бір рет, «Сөздер мен музыкада» (1929) экранда көрсетілді. Режиссер Рауль Уолш оны реквизитші болып жұмыс істегенде студия жиһаздарын жылжытатынын көріп, «The Big Trail» (1930) фильміндегі алғашқы басты рөлін берді. Ол экрандық есімі үшін революциялық соғыс генералы «Жасырауыл» Энтони Уэйннің құрметіне «Энтони Уэйн» дегенді ұсынды. Fox Studios басшысы Винфилд Шихан оны «тынышсыз итальяндық» деп қабылдамады. Содан кейін Уолш «Джон Уэйн» деген атауды ұсынды. Шихан келісіп, есім бекітілді. Уэйн тіпті бұл талқылауға қатыспады. Оның жалақысы аптасына 105 долларға дейін көтерілді. «The Big Trail» дыбыс дәуіріндегі алғашқы, үлкен бюджеттік, ашық ауадағы фильм болды, ол сол кездегі рекордтық 2 миллион доллардан астам (2021 жылы 32,8 миллион долларға тең) шығынға түсті, онда жүздеген эпизодтық актерлер мен Американың Оңтүстік-Батысының кең көріністері қолданылды, ол кезде бұл аймақ көбінесе жайылмаған еді. Көркемдік мүмкіндіктерді пайдалану үшін, ол екі нұсқада түсірілді: стандартты 35 мм нұсқасы және инновациялық камера мен линзаларды қолдана отырып, жаңа 70 мм Grandeur кинопроцесіндегі нұсқасы. Оны Grandeur форматында көрген көптеген көрермендер тұрып, қол соқты, бірақ фильмді кең экранда көрсетуге дайын кинотеатрлардың саны өте аз болды, сондықтан бұл күш-жігер көбінесе бекер кетті. Фильм сол кезде үлкен кассалық сәтсіздікке ұшырады, бірақ қазіргі киносыншылар оны жоғары бағалайды.

As a favor to coach Jones, who had given silent Western film star Tom Mix tickets to USC games, director John Ford and Mix hired Wayne as a prop boy and extra. Wayne later credited his walk, talk, and persona to his acquaintance with Wyatt Earp, who was good friends with Tom Mix. Wayne soon moved to bit parts, establishing a longtime friendship with the director who provided most of those roles, John Ford. Early in this period, he had a minor, uncredited role as a guard in the 1926 film Bardelys the Magnificent. Wayne also appeared with his USC teammates playing football in Brown of Harvard (1926), The Dropkick (1927), and Salute (1929) and Columbia's Maker of Men (filmed in 1930, released in 1931). While working for Fox Film Corporation in bit roles, Wayne was given on screen credit as "Duke Morrison" only once, in Words and Music (1929). Director Raoul Walsh saw him moving studio furniture while working as a prop boy and cast him in his first starring role in The Big Trail (1930). For his screen name, Walsh suggested "Anthony Wayne", after Revolutionary War General "Mad" Anthony Wayne. Fox Studios chief Winfield Sheehan rejected it as sounding "too Italian". Walsh then suggested "John Wayne". Sheehan agreed, and the name was set. Wayne was not even present for the discussion. His pay was raised to $105 a week. The Big Trail was to be the first big budget outdoor spectacle of the sound era, made at a then staggering cost over $2 million (over $32.8 million equivalent in 2021), using hundreds of extras and wide vistas of the American Southwest, still largely unpopulated at the time. To take advantage of the breathtaking scenery, it was filmed in two versions, a standard 35 mm version and another in the new 70 mm Grandeur film process, using an innovative camera and lenses. Many in the audience who saw it in Grandeur stood and cheered, but only a handful of theaters were equipped to show the film in its widescreen process, and the effort was largely wasted at the time. The film was considered a huge box office flop at the time, but came to be highly regarded by modern critics.

Кейінгі фильмдер, жаңалық және соғыс жылдары

"The Big Trail" фильмінің коммерциялық сәтсіздігінен кейін Уэйн А фильмдеріндегі кішігірім рөлдерге көшті, соның ішінде Columbia компаниясының "The Deceiver" (1931) фильмінде ол мәйіт рөлін сомдады. Ол "Үш мушкетер" сериалында (1933) ойнады, бұл Александр Дюма романының жаңартылған нұсқасы, онда басты кейіпкерлер сол кездегі Солтүстік Африкадағы француз шетелдік легионының сарбаздары болды. Ол көптеген төмен бюджетті Poverty Row Western фильмдерінде басты рөлді ойнады, оның аты титрлерде көрсетілді, көбінесе Monogram Pictures және Mascot Pictures Corporation сериалдарында. Уэйннің өзінің бағалауынша, ол 1930 жылдан 1939 жылға дейін осы атты опералардың 80-ге жуығында ойнады. "Қиямет жолында" (1933) ол дубляж арқылы кинодағы алғашқы әнші-каубойлардың бірі болды. Уэйн сондай-ақ кейбір "Үш Мескитерс" вестернінде де ойнады, оның атауы Дюма классикасымен байланысты болды. Оған каскадерлер атқа міну және басқа да батыс дағдыларын үйретті. Уэйннің осы ертедегі Poverty Row Western фильмдеріндегі маңызды жаңалықтарының бірі – жақсы жігіттерге жаман жігіттердей сенімді түрде күресуге мүмкіндік беру болды, оларды әрқашан әдепті күресуге мәжбүрлемейді. Уэйн былай деді: "Мен келгенге дейін, қаһарманның әрқашан таза күресуі керек деген стандартты қағида болды. Зұлым жігітке қаһарманның басына орындықпен соққы беруге, керосин шамдарын лақтыруға немесе ішке тебуге рұқсат етілді, бірақ қаһарман зұлымдықты әдепті түрде құлатып, оның тұрып қалуын күтуге құқылы болды. Мен бәрін өзгерттім. Мен орындықтар мен шамдарды лақтырдым. Мен қатты және лас күрестім. Мен жеңіс үшін күрестім". Уэйннің екінші маңызды рөлі Джон Фордтың "Стеджкоч" (1939) фильмінде болды. Уэйннің B-фильмдердегі мәртебесі және 1930 жылдардағы төмен бюджетті вестерндердегі тәжірибесіне байланысты Форд A бюджетті фильмге қаржыландыруды табуда қиындықтарға тап болды. Барлық ірі студиялар бас тартып, Форд тәуелсіз продюсер Уолтер Уэнгермен келісімшартқа келді, онда Клэр Тревор – сол кездегі әлдеқайда үлкен жұлдыз – ең жоғары жарна алды. "Стеджкоч" үлкен сынға ұшырады және табысқа ие болды, ал Уэйн негізгі жұлдызға айналды. Актерлік құрамның мүшесі Луиза Плат Фордтың Уэйннің "әркімнің" бейнесі арқасында ең үлкен жұлдызға айналатынын айтқандығын еске алды. Американың Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуы қоғамның барлық салаларынан соғысқа қолдау көрсетуге әкелді, Голливуд та ерекшелік емес еді. Уэйн өзінің жасына (34 жасында Перл-Харбор) және отбасылық жағдайына байланысты (3 А – отбасылық жағдай бойынша кідірту) әскери қызметтен босатылды. Уэйн Джон Фордқа бірнеше рет хат жазып, әскерге қатысуға ниетті екенін білдірді, бірде ол Фордтың әскери бөліміне қабылдану мүмкіндігін сұрады. Уэйн 1 А (қызметке жарамды) болып қайта жіктелуіне кедергі жасауға тырыспады, бірақ Republic Studios оны жоғалтуға қарсы болды, өйткені ол келісімшарт бойынша олардың жалғыз A тізіміндегі актері болды. Republic президенті Герберт Йейтс Уэйнге келісімшарттан бас тартса, сотқа шақырамыз деп қорқытты, ал Republic Pictures Уэйннің мерзімін ұзартуды сұрап, Селективті қызмет процесіне араласты. АҚШ Ұлттық архивінің деректері Уэйннің стратегиялық қызметтер кеңсесіне (OSS) қызмет етуге өтініш бергенін көрсетеді, бұл қазіргі ЦРУ-дың алғысы, бірақ оның өтініші сәтсіз аяқталды. Уэйн 1943 және 1944 жылдары үш ай бойы Тынық мұхитындағы АҚШ базалары мен ауруханаларын аралады. Бұл сапар барысында ол OSS басшысы Уильям Дж. Донованның сұрағын орындады, Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты аймағының қолбасшысы генерал Дуглас Макартурдың немесе оның штабының OSS жұмысына кедергі келтіріп жатқандарын бағалауды тапсырды. Көптеген деректер бойынша, оның әскери қызметтен бас тартуы кейінірек оның өміріндегі ең ауыр жағдайға айналды. Кейінірек оның жесірі оның кейінгі онжылдықтардағы патриотизмі кінәліліктен туындағанын айтты: "Ол үйде қалғандығы үшін өлім жазасын өтеу үшін өмірінің қалған бөлігінде 'суперпатриот' болады". Уэйннің алғашқы түсті фильмі – "Шеперд оф Хиллз" (1941), онда ол өзінің ұзақ жылдар бойы досы болған Гарри Кэримен бірге ойнады. Келесі жылы ол Сесил Б. Демиллдің режиссерліктегі жалғыз фильміне түсті – "Жабайы желді жина" (1942) эпопеялық фильмі, онда ол Рей Милланд пен Полетт Годдардпен бірге ойнады; бұл оның сипаттарының күмәнді болуы сирек кездесетін жағдайлардың бірі болды. Өз дәуірінің көптеген Голливуд жұлдыздары сияқты Уэйн радио бағдарламаларында қонақ ретінде пайда болды, мысалы: The Hedda Hopper Show және The Louella Parsons Show. Ол көптеген драмалық рөлдерде ойнады, негізінен өзінің кинодағы рөлдерін радиоға қайта жаңғыртуда, Screen Directors Playhouse және Lux Radio Theatre сияқты бағдарламаларда. 1942 жылдың алты айында Уэйн өзінің радиодағы "Three Sheets to the Wind" атты шытырман оқиғалар сериясында ойнады, бұл фильм режиссері Тей Гарнетт жасаған. Бұл халықаралық тыңшы/детективтік шоуда Уэйн Дэн О'Брайен рөлін ойнады, ол тергеу жұмыстарында алкоголизмді жасыратын детектив. Гарнетт бұл шоуды фильмге арналған пилоттық жоба ретінде қарастырды, бірақ фильм жобасы іске аспады. Уэйннің қатысқан эпизодтары сақталмаған, бірақ бас рөлде Брайан Донлевидің қатысқан демонстрациялық эпизоды бар. Уэйн, Донлеви емес, шоудың NBC арнасындағы барлық эфирлерінде ойнады. Режиссер Роберт Россен "All the King's Men" (1949) фильміндегі басты рөлді Уэйнге ұсынды, бірақ ол сценарийдің көптеген жайттарында американдық емес деп санады. Ақырында рөлге Бродерик Кроуфорд тағайындалды, ол 1949 жылғы "Ең үздік актер" сыйлығын жеңіп алды, ирониялық түрде "Iwo Jima құмдары" (1949) үшін номинацияланған Уэйннен озып кетті.

After the commercial failure of The Big Trail, Wayne was relegated to small roles in A pictures, including Columbia's The Deceiver (1931), in which he played a corpse. He appeared in the serial The Three Musketeers (1933), an updated version of the Alexandre Dumas novel in which the protagonists were soldiers in the French Foreign Legion in then contemporary North Africa. He played the lead, with his name over the title, in many low budget Poverty Row Westerns, mostly at Monogram Pictures and serials for Mascot Pictures Corporation. By Wayne's own estimation, he appeared in about 80 of these horse operas from 1930 to 1939. In Riders of Destiny (1933), he became one of the first singing cowboys of film, albeit via dubbing. Wayne also appeared in some of the Three Mesquiteers Westerns, whose title was a play on the Dumas classic. He was mentored by stuntmen in riding and other Western skills. One of the main innovations with which Wayne is credited in these early Poverty Row Westerns is allowing the good guys to fight as convincingly as the bad guys, by not always making them fight clean. Wayne claimed, "Before I came along, it was standard practice that the hero must always fight clean. The heavy was allowed to hit the hero in the head with a chair or throw a kerosene lamp at him or kick him in the stomach, but the hero could only knock the villain down politely and then wait until he rose. I changed all that. I threw chairs and lamps. I fought hard and I fought dirty. I fought to win." Wayne's second breakthrough role came with John Ford's Stagecoach (1939). Because of Wayne's B movie status and track record in low budget Westerns throughout the 1930s, Ford had difficulty getting financing for what was to be an A budget film. After rejection by all the major studios, Ford struck a deal with independent producer Walter Wanger in which Claire Trevor—a much bigger star at the time—received top billing. Stagecoach was a huge critical and financial success, and Wayne became a mainstream star. Cast member Louise Platt credited Ford as saying at the time that Wayne would become the biggest star ever because of his appeal as the archetypal "everyman". America's entry into World War II resulted in a deluge of support for the war effort from all sectors of society, and Hollywood was no exception. Wayne was exempted from service due to his age (34 at the time of Pearl Harbor) and family status (classified as 3 A – family deferment). Wayne repeatedly wrote to John Ford saying he wanted to enlist, on one occasion inquiring whether he could get into Ford's military unit. Wayne did not attempt to prevent his reclassification as 1 A (draft eligible), but Republic Studios was emphatically resistant to losing him, since he was their only A list actor under contract. Herbert J. Yates, president of Republic, threatened Wayne with a lawsuit if he walked away from his contract, and Republic Pictures intervened in the Selective Service process, requesting Wayne's further deferment. U. S. National Archives records indicate that Wayne, in fact, did make an application to serve in the Office of Strategic Services (OSS), precursor to the modern CIA, but his bid was ultimately unsuccessful. Wayne toured U. S. bases and hospitals in the South Pacific for three months in 1943 and 1944, with the USO. During this trip, he carried out a request from William J. Donovan, head of the OSS, to assess whether General Douglas MacArthur, commander of the South West Pacific Area, or his staff were hindering the work of the OSS. By many accounts, his failure to serve in the military later became the most painful part of his life. His widow later suggested that his patriotism in later decades sprang from guilt, writing: "He would become a 'superpatriot' for the rest of his life trying to atone for staying home." Wayne's first color film was Shepherd of the Hills (1941), in which he co starred with his longtime friend Harry Carey. The following year, he appeared in his only film directed by Cecil B. DeMille, the Technicolor epic Reap the Wild Wind (1942), in which he co starred with Ray Milland and Paulette Goddard; it was one of the rare times he played a character with questionable values. Like most Hollywood stars of his era, Wayne appeared as a guest on radio programs, such as: The Hedda Hopper Show and The Louella Parsons Show. He made a number of appearances in dramatic roles, mainly recreations for radio of his own film roles, on such programs as Screen Directors Playhouse and Lux Radio Theatre. For six months in 1942, Wayne starred in his own radio adventure series, Three Sheets to the Wind, produced by film director Tay Garnett. In the series, an international spy/detective show, Wayne played Dan O'Brien, a detective who used alcoholism as a mask for his investigatory endeavors. The show was intended by Garnett to be a pilot of sorts for a film version, though the motion picture never came to fruition. No episodes of the series featuring Wayne seem to have survived, though a demonstration episode with Brian Donlevy in the leading role does exist. Wayne, not Donlevy, played the role throughout the series' run on NBC. Director Robert Rossen offered the starring role in All the King's Men (1949) to Wayne, but he refused, believing the script to be un American in many ways. Broderick Crawford, who was eventually cast in the role, won the 1949 Oscar for best male actor, ironically beating out Wayne, who had been nominated for Sands of Iwo Jima (1949).

1950 жылдар

Ол "Пистолетші" (1950) фильміндегі Джимми Рингоның басты рөлін Грегори Пекке жоғалтты, себебі ол Columbia Pictures үшін жұмыс істеуден бас тартты, өйткені оның басшысы Гарри Кон оған жас келісімшарт ойыншысы болған кезде бұрынғы жылдары жамандық жасаған еді. Кон Уэйнге жобаны сатып алды, бірақ Уэйннің наразылығы тым терең болды, сондай-ақ Кон сценарийді Twentieth Century Fox-қа сатты, ол Пекке Уэйн қатты қалаған рөлді берді, бірақ ол мойынсұнудан бас тартты. 1952 жылы Уэйннің бірлесіп құрған Batjac өндіріс компаниясы, Гарланд Роарктың романы негізінде түсірілген "Қызыл сиқыршының іздері" (1948) фильміндегі ойдан шығарылған кеме компаниясы Batjak атымен аталады. (Уэйннің хатшысының қатесіне байланысты орфографиялық айырмашылық сақталды.) Batjac (және оның алдындағы Wayne Fellows Productions) – Уэйн өзі үшін және басқа жұлдыздар үшін көптеген фильмдер өндірген компания. Оның Уэйнге қатысы жоқ ең танымал туындылары – режиссер Бадд Боеттичер мен актер Рэндольф Скотттың классикалық ынтымақтастығын бастаған "Seven Men From Now" (1956) және келісімшарт актер Джеймс Арнестің басты рөлде ойнаған "Gun the Man Down" (1956). Уэйннің ең танымал рөлдерінің бірі – Уильям Веллманның режиссерлік еткен және Эрнест К. Ганнның романы бойынша түсірілген "Жоғары және күшті" (1954) фильміндегі рөлі. Оның батыл ұшқыштың рөлін сомдауы кеңінен мақтауға ие болды. Уэйн сонымен қатар "Ұшқан жолбарыстар" (1942), "Ұшқан былғары жағалар" (1951), "Аспандағы арал" (1953), "Бүркіттердің қанаттары" (1957) және "Жет-пилот" (1957) фильмдерінде авиаторлардың рөлін ойнады. Ол 20 жыл ішінде Джон Фордтың екі ондаған фильмдерінде ойнады, соның ішінде "Сары лента киген" (1949), "Тыныш адам" (1952) және "Бүркіттердің қанаттары" (1957). Ол біреуді "Көшпенді" деп атаған алғашқы фильм – Фордтың "The Searchers" (1956) фильмі, ол Уэйннің ең жақсы және ең күрделі рөлі саналады. 1958 жылдың 14 мамырында Хол Кантердің "Мен әйелге үйлендім" фильмі (басты рөлдерде Джордж Гобель мен Диана Дорс) Лос-Анджелесте көрсетілді. Онда Уэйн өзінің рөлінде пайда болды. 2 қазанда Джон Хьюстонның "Барбарий мен гейша" фильмі Нью-Йоркте көрсетілді. Говард Хоукстың "Рио Браво" фильмінің тұсаукесері 1959 жылдың 18 наурызында өтті. Онда Уэйн басты рөлді ойнады, ал тіреуші актерлер құрамында Дин Мартин, Рикки Нельсон, Энджи Дикинсон, Уолтер Бреннан және Уорд Бонд болды. Джон Фордтың "Ат әскерлері" фильмінің әлемдік тұсаукесері 18 маусымда Луизиана штатының Шревпорт қаласында өтті. Азамат соғысы кезінде Уэйн Уильям Холденмен бірге басты рөлді ойнады. Уэйн сыншылар тарапынан теріс пікір алған "Жеңісхан" (1956) фильмінде Шыңғыс ханның рөлін сомдады.

He lost the leading role of Jimmy Ringo in The Gunfighter (1950) to Gregory Peck due to his refusal to work for Columbia Pictures because its chief, Harry Cohn, had mistreated him years before when he was a young contract player. Cohn had bought the project for Wayne, but Wayne's grudge was too deep, and Cohn sold the script to Twentieth Century Fox, which cast Peck in the role Wayne badly wanted, but for which he refused to bend. Batjac, the production company co founded by Wayne in 1952, was named after the fictional shipping company Batjak in Wake of the Red Witch (1948), a film based on the novel by Garland Roark. (A spelling error by Wayne's secretary was allowed to stand, accounting for the variation.) Batjac (and its predecessor, Wayne Fellows Productions) was the arm through which Wayne produced many films for himself and other stars. Its best known non Wayne productions were Seven Men From Now (1956), which started the classic collaboration between director Budd Boetticher and star Randolph Scott, and Gun the Man Down (1956) with contract player James Arness as an outlaw. One of Wayne's most popular roles was in The High and the Mighty (1954), directed by William Wellman, and based on a novel by Ernest K. Gann. His portrayal of a heroic copilot won widespread acclaim. Wayne also portrayed aviators in Flying Tigers (1942), Flying Leathernecks (1951), Island in the Sky (1953), The Wings of Eagles (1957), and Jet Pilot (1957). He appeared in nearly two dozen of John Ford's films over 20 years, including She Wore a Yellow Ribbon (1949), The Quiet Man (1952), and The Wings of Eagles (1957). The first movie in which he called someone "Pilgrim", Ford's The Searchers (1956), is often considered to contain Wayne's finest and most complex performance. On May 14, 1958, Hal Kanter's I Married a Woman starring George Gobel and Diana Dors had its Los Angeles opening. In it, Wayne had a cameo as himself. On October 2, John Huston's The Barbarian and the Geisha, in which Wayne played the lead and clashed with his director all the way, had its New York opening. Howard Hawks's Rio Bravo premiered on March 18, 1959. In it, Wayne plays the lead with a supporting cast including Dean Martin, Ricky Nelson, Angie Dickinson, Walter Brennan and Ward Bond. John Ford's The Horse Soldiers had its world premiere in Shreveport, Louisiana on June 18. Set during the Civil War, Wayne shares the lead with William Holden. Wayne notoriously portrayed Genghis Khan in The Conqueror (1956), which was panned by critics.

1960 жылдар

1960 жылы Уэйн «Аламо» фильмін режиссерлік етіп, продюсерлік жасады, онда ол Дэви Крокеттің рөлін сомдады, ал Ричард Видмарк Джим Боуи рөлінде ойнады. Уэйн «Үздік фильм» номинациясында «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Сол жылы Уэйн Генри Хатауэйдің «Аляскаға солтүстікке» фильмінде де басты рөлді ойнады, қатар Стюарт Гренджер мен Эрни Ковакс та түсті. 1961 жылы Уэйн Майкл Куртистің «Команчеро» фильмінде Стюарт Уитменмен бірге басты рөлді ойнады. 1962 жылдың 23 мамырында Уэйн Джон Фордтың «Либерти Валэнске атқан адам» фильмінде Джеймс Стюартпен бірге түсті. 29 мамырда Говард Хоукстың «Хатари!» фильмінің премьерасы өтті, ол Африкада түсірілді. 4 қазанда «The Longest Day» фильмінің көрсетілімі басталды, онда Уэйн актерлер ансамблімен бірге ойнады. Фильмдегі басқа белгілі актерлер рөлдері үшін 10 000 доллардан ғана төлем қабылдаса, бұл бюджетке қатысты, Уэйн продюсер Дэрил Ф. Занукпен болған келіспеушілік салдарынан ширек миллион доллар алды. Осы уақытта «Combat!» теледрамасының актерлері алғашқы маусымға дайындалып жатты. Басты актерлер (Вик Морроу сияқты) Солтүстік Калифорниядағы Форт-Ордтағы Армияның жаяу әскерлер оқу орталығында бір апталық негізгі дайындықтан өтуі керек еді. Морроу Форт-Орда актерлермен жұмыс істеген нұсқаушылардың бір ғана талабы болғанын атап өтті: Джон Уэйн сияқты емес болу. «Кедей Джон», - деді Морроу бір журналиске. «Ол өзінің әскерде жақтырылмайтынын біледі ме екен деп ойланам». Фильмді Джон Форд режиссерлік етті. 12 маусымда Уэйн Джон Фордтың соңғы фильмі «Донаванның рифінде» Ли Марвинмен бірге басты рөлді ойнады. 13 қарашада Уэйннің басты рөлде ойнаған тағы бір фильмінің премьерасы өтті, Эндрю В. МакЛагленнің «Маклинток!» фильмі, ол Морин О’Харамен бірге түсірілді. 1964 жылы Уэйн Генри Хатауэйдің «Цирк әлемі» фильмінде Клаудия Кардинале мен Рита Хейвортпен бірге басты рөлді ойнады. 1965 жылдың 15 ақпанында Уэйн Джордж Стивенстің «Елге айтылған ең керемет оқиға» фильмінде жүзбасының эпизодық рөлін ойнады. 6 сәуірде ол Кирк Дуглас пен Патрисия Нилмен бірге Ото Премингердің «Зыянды жол» фильмінде түсті. 13 маусымда ол Генри Хатауэйдің «Кети Эльдердің ұлдары» фильміне Дин Мартинмен бірге түсті. 1966 жылы Уэйн Керк Дуглас ойнаған Мелвилл Шэвелсонның «Асық көлеңке таста» фильмінде эпизодық рөлде пайда болды. 1967 жылдың 24 мамырында Уэйн Берт Кеннедидің «Соғыс вагоны» фильмінде басты рөлді ойнады, ал Керк Дуглас екінші рөлде ойнады. Сол жылы оның екінші фильмі Говард Хоукстың «Эльдорадо» фильмінің премьерасы 7 маусымда өтті, ол «Рио Браво» фильмінің жартылай қайта түсірілімі болды, онда Роберт Митчем Дин Мартиннің бұрынғы рөлін ойнады. 1968 жылы Уэйн Рей Келлогпен бірге «Жасыл береттер» фильмін түсірді, ол Вьетнам соғысы кезінде соғысты қолдаған жалғыз ірі фильм болды. «Жасыл береттер» фильмін түсіру кезінде Вьетнамның орталық таулы аймағындағы дегар немесе монтанар тайпалары, коммунизмге қарсы күрестегі қаһарман жауынгерлер, Уэйнге фильмде және одан кейінгі барлық фильмдерде киген мыс білезік сыйлады. Сол жылы Уэйн Эндрю В. МакЛагленнің «Атқындар» фильмінде басты рөлді ойнады, онда Кэтрин Росс қосалқы рөлде ойнады. 1969 жылдың 13 маусымында Генри Хатауэйдің «Нағыз батырлық» фильмінің премьерасы өтті. Ростер Когберн рөлі үшін Уэйн «Оскар» сыйлығының «Үздік актер» номинациясын жеңіп алды. Сол жылдың қарашасында Уэйннің басты рөлде ойнаған тағы бір фильмі жарық көрді, Эндрю В. МакЛагленнің Рок Хадсонмен бірге түсірген «Жеңілмейтін» фильмі.

In 1960, Wayne directed and produced The Alamo portraying Davy Crockett, with Richard Widmark as Jim Bowie. Wayne was nominated for an Oscar as the producer in the Best Picture category. That year Wayne also played the lead in Henry Hathaway's North to Alaska also starring Stewart Granger and Ernie Kovacs. In 1961, Wayne shared the lead with Stuart Whitman in Michael Curtiz's The Comancheros. On May 23, 1962, Wayne starred in John Ford's The Man Who Shot Liberty Valance with James Stewart. May 29 marked the premiere of Howard Hawks's Hatari!, shot on location in Africa with Wayne playing the lead capturing wild animals from the beds of trucks; all the scenes with animals in the film are real. On October 4, The Longest Day started its theatrical run, with Wayne memorably acting with an ensemble cast. Although the other top level actors in the film accepted a token payment of only $10,000 each to play their roles, making the all star cast feasible for the budget, Wayne was paid a quarter of a million dollars due to an earlier dispute with producer Darryl F. Zanuck. During this time, the cast of the television drama, Combat!, were preparing for the inaugural season. The principal cast (including Vic Morrow) were to go through a week of basic training at the Army's Infantry Training Center at Fort Ord in northern California. Morrow noted that the instructors who worked with the cast at Fort Ord had one common request: not to act like John Wayne. "Poor John," Morrow told a reporter. "I wonder if he knows he's almost a dirty word in the Army." directed by John Ford. On June 12, Wayne played the lead in his final John Ford film, Donovan's Reef, co starring Lee Marvin. On November 13, another film starring Wayne premiered, Andrew V. McLaglen's McLintock!, once again opposite Maureen O'Hara. In 1964, Wayne played the leading role in Henry Hathaway's Circus World with Claudia Cardinale and Rita Hayworth. On February 15, 1965, Wayne played the brief cameo role of a centurion in George Stevens's The Greatest Story Ever Told. On April 6, he shared the screen with Kirk Douglas and Patricia Neal in Otto Preminger's In Harm's Way. On June 13, he acted in Henry Hathaway's The Sons of Katie Elder with Dean Martin. In 1966, Wayne appeared in a cameo role for Melville Shavelson's Cast a Giant Shadow starring Kirk Douglas. On May 24, 1967, Wayne played the lead in Burt Kennedy's The War Wagon with Kirk Douglas as the second lead. His second movie that year, Howard Hawks's El Dorado, a highly successful partial remake of Rio Bravo with Robert Mitchum playing Dean Martin's original role, premiered on June 7. In 1968, Wayne co directed with Ray Kellogg The Green Berets, the only major film made during the Vietnam War in support of the war. During the filming of The Green Berets, the Degar or Montagnard people of Vietnam's Central Highlands, fierce fighters against communism, bestowed on Wayne a brass bracelet that he wore in the film and all subsequent films. Also that year, Wayne played the lead in Andrew V. McLaglen's Hellfighters, a film about the crews who put out oil rig fires. Katharine Ross played a supporting role. On June 13, 1969, Henry Hathaway's True Grit premiered. For his role as Rooster Cogburn, Wayne won the Best Actor Oscar at the Academy Awards. In November of that year another film starring Wayne was released, Andrew V. McLaglen's The Undefeated with Rock Hudson.

1970-ші жылдар: кейінгі мансабы

1970 жылдың 24 маусымында Эндрю В. МакЛагленнің «Чисум» фильмі кинотеатрларда көрсетіле бастады. Уэйн мал шаруашылығының иесі рөлін ойнады, ол көршілес жерді заңсыз иеленуге тырысатын кәсіпкерді анықтайды. 16 қыркүйекте Говард Хоукстың «Рио Лобо» фильмінің тұсаукесері өтті. Уэйн Азамат соғысының соңында алтын жұмасын ұрлаған Конфедерация әскерлеріне қарсы тұрған полковник Корд МакНалли рөлін ойнады. Бұл «Рио Браво» фильмінің тағы бір қайта түсірілімі, бірақ Дин Мартин немесе Роберт Митчем сияқты актерлердің есімдері жоқ. 1971 жылдың маусым айында Джордж Шерманның «Биг Джейк» фильмі көрсетілімге шықты. Уэйн немересін ұрлаған топты іздеуге мәжбүр болған, қарым-қатынасы үзілген әке рөлін ойнады. Фильм сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. 1972 жылы Уэйн Марк Райделлдің «Каубойлар» фильмінде түсті. «Нью-Йорк Таймс» газетінің журналисі Винсент Канби фильмді ұнатуына қарамастан: «Уэйн, әрине, керемет бейімделгіш, және ол дерлік мінсіз әкелік бейнесіне айналды» деп жазды. Сол жылы ол бұрынғы футбол өмірі үшін Атланта Фалконс командасының NFL драфтының соңғы турында таңдалды, бірақ лига шенеуніктері оны таңдауға рұқсат бермеді, өйткені ол кезде 64 жаста болды. 1973 жылдың 7 ақпанында Берт Кеннедидің «Поезд тонаушылары» фильмі көрсетілді; Уэйн Энн Маргрет, Род Тейлор және Бен Джонсонмен бірге ойнады. 27 маусымда Эндрю В. МакЛагленнің «Кахилл АҚШ маршалы» фильмінің тұсаукесері болды, онда Уэйн, Джордж Кеннеди және Гэри Граймс түсті. Фильм кассада сәтті болмады. 1974 жылы Уэйн Джон Стерджестің «McQ» қылмыстық драмасындағы басты рөлді ойнады. 1975 жылдың 25 наурызында Дуглас Хикокстың «Бранниган» фильмінің тұсаукесері өтті. Онда Уэйн Чикаго полициясының лейтенанты Джим Брэнниган рөлін ойнады, ол Лондон қаласында ұйымдасқан қылмыс жетекшісін іздеп жүрді. 17 қазанда «Көкпек Когберн» фильмінің театрлық көрсетілімі басталды; Уэйн АҚШ маршалы Рубен Дж. «Rooster» Cogburn рөлін қайта ойнады, сюжеті «Африка королевасы» фильмімен байланысты, ал Кэтрин Хепберн басты рөлде ойнады. 1976 жылы Уэйн Дон Сигельдің «Атушы» фильмінде түсті, сонымен қатар Лорен Баколл, Рон Ховард және Джеймс Стюарт қатысты. Бұл Уэйннің соңғы кино рөлі болды, ондағы басты кейіпкер Дж. Б. Букс, ол үш жылдан кейін Уэйннің өзі де шалдыққан қатерлі ісіктен қайтыс болды. Фильм шамамен 30 жыл бұрын түсірілген «Оқшы» фильмімен көптеген сюжеттік ұқсастықтарды қамтиды, бұл рөлді Уэйн қалаған, бірақ бас тартқан. Театрларда көрсетілгеннен кейін ол отандық нарықта 13 406 138 доллар табыс тапты. АҚШ кинотеатрларындағы жалдаудан 6 миллион доллар табыс алынды. Фильм оң пікірлерге ие болды. Ұлттық кинорецензиялар кеңесі оны 1976 жылғы он үздік фильмнің бірі деп атады. «Чикаго Сан Таймс» газетінің киносыншысы Роджер Эберт «Атушы» фильмін 1976 жылғы 10 үздік фильмнің тізімінде 10-шы орынға қойды. Фильм «Оскар», «Алтын глобус», «BAFTA» кино сыйлығы және «Америка жазушылар гильдиясы» сыйлығына ұсынылды.

On June 24, 1970, Andrew V. McLaglen's Chisum started to play in cinemas. Wayne took the role of the owner of a cattle ranch, who finds out that a businessman is trying to own neighboring land illegally. On September 16, Howard Hawks' Rio Lobo premiered. Wayne played Col. Cord McNally, who confronts Confederate soldiers who stole a shipment of gold at the end of the Civil War. This was another remake of Rio Bravo albeit without a second lead the box office calibre of Dean Martin or Robert Mitchum. In June 1971, George Sherman's Big Jake made its debut. Wayne played the role of an estranged father who must track down a gang who kidnapped his grandson. The film was a critically acclaimed hit. In 1972, Wayne starred in Mark Rydell's The Cowboys. Vincent Canby of The New York Times, who did not particularly care for the film, wrote: "Wayne is, of course, marvelously indestructible, and he has become an almost perfect father figure". The same year, he was selected in the last round of the NFL draft by the Atlanta Falcons for his past football experience, though the pick was disallowed by league officials as he was 64 years old at the time. On February 7, 1973, Burt Kennedy's The Train Robbers opened; Wayne appeared alongside Ann Margret, Rod Taylor and Ben Johnson. On June 27, Andrew V. McLaglen's Cahill U. S. Marshal premiered, with Wayne, George Kennedy and Gary Grimes. It was a box office failure. In 1974, Wayne took on the role of the eponymous detective in John Sturges's crime drama McQ. On March 25, 1975, Douglas Hickox's Brannigan premiered. In it, Wayne played a Chicago police lieutenant named Jim Brannigan on the hunt in London for an organized crime leader. On October 17, Rooster Cogburn started its theatrical run; Wayne reprised his role as U. S. Marshal Reuben J. "Rooster" Cogburn with strong elements of the plot of The African Queen along with Katharine Hepburn as his leading lady. In 1976, Wayne starred in Don Siegel's The Shootist, also starring Lauren Bacall, Ron Howard and James Stewart. It was Wayne's final cinematic role, whose main character, J. B. Books, was dying of cancer, to which Wayne himself succumbed three years later. It contains numerous plot similarities to The Gunfighter of nearly 30 years before, a role which Wayne had wanted, but turned down. Upon its theatrical release, it grossed $13,406,138 domestically. About $6 million were earned as US theatrical rentals. The film received positive reviews. It was named one of the Ten Best Films of 1976 by the National Board of Review. Film critic Roger Ebert of the Chicago Sun Times ranked The Shootist number 10 on his list of the 10 best films of 1976. The film was nominated for an Oscar, a Golden Globe, a BAFTA film award, and a Writers Guild of America award.

Жеке өмір

Уэйн үш рет үйленді және екі рет ажырасты. Оның әйелдерінің арасында испан-американдық тегі бар Джозефин Алисия Саэнц, сондай-ақ Латын Америкасынан шыққан Эсперанса Баур және Пилар Паллетте болды. Джозефинадан төрт баласы болды: Майкл Уэйн (1934–2003), Мэри Антония "Тони" Уэйн ЛаКава (1936–2000), Патрик Уэйн (1939 жылы туған) және Мелинда Уэйн Муньос (1940–2022). Пилардан тағы үш баласы болды: Айсса Уэйн (1956 жылы туған), Джон Итан Уэйн (1962 жылы туған) және Мариса Уэйн (1966 жылы туған). Уэйннің бірнеше баласы кино және теледидар саласына қадам басты. Ұлы Итан бірнеше фильмде Джон Итан Уэйн ретінде танылды және 1990 жылдардағы "Адам 12" телесериалының жаңа нұсқасында басты рөлдердің бірін ойнады. Итан сондай-ақ History Channel арнасының "Pawn Stars" бағдарламасында әкесінің мансабымен байланысты заттардың түпнұсқалығын анықтауға көмектесті. Немере қызы Дженифер Уэйн, Айссаның қызы, "Runaway June" кантри музыка тобының мүшесі. 1973 жылы тенниспен әуестенетін Пилар Уэйнге Калифорния штатының Ньюпорт-Бич қаласында Джон Уэйн теннис клубын салуға кеңес берді. 1995 жылы клуб бұрынғы бас менеджер Кен Стюартқа сатылып, "Palisades Tennis Club" болып өзгерді. "The Quiet Man" (1952) фильмінде Уэйн Майкл "Одж" Флиннге (Барри Фицджеральд сомдаған) өзінің 194 см (алты фут төрт жарым дюйм) екенін айтады, бұл Пілардың "Джон Уэйн: Герцогпен өмірім" кітабында расталған. Мексикалық бұрынғы актриса Эсперанса Баурмен ажырасуы қызықты оқиғаға толы болды. Ол Уэйн мен әріптесі Гейл Расселдің қарым-қатынаста екенін сенді, бірақ Уэйн мен Рассел бұл мәлімдемені жоққа шығарды. "Ангел мен жаман адам" (1947) фильмінің түсірілімі аяқталған түні актерлер мен түсірілім тобы үшін дәстүрлі кеш өткізілді, ал Уэйн үйге кеш келді. Ол келгенде Эсперанса мас күйде болды және ол есіктен кіргенде оны атып өлтіруге тырысты. Уэйннің бірнеше танымал қарым-қатынастары болды, оның ішінде 1938 жылдан 1947 жылға дейін Мерл Оберонмен болған қарым-қатынасы. 1973 жылы Пилардан ажырасқаннан кейін Уэйн бұрынғы хатшысы Пэт Стейсимен (1941–1995) танысып, 1979 жылы қайтыс болғанға дейін оныңмен бірге тұрды. 1940 жылдары Уэйннің шашы жұқара бастады және он жылдықтың соңында ол шаш періштесін кие бастады. Ол кейде шаш періштесіз жұрт алдында көрінетін (мысалы, Life журналында Гэри Купердің жерлеу рәсімінде). Гарвард университетінде сөйлеген сөзінде студент Уэйнге: "Сіздің шаш періштеңіз нағыз шаштан жасалған ба?" деп сұрады. Ол: "Иә, мырза, бұл нағыз шаш. Менікі емес, бірақ нағыз шаш". Жақын досы, Калифорния штатының конгрессмені Альфонсо Белл былай деп жазды: "Дьюктің мінезі мен юморы үлкен экранда көретін нәрсеге өте жақын еді. Бұл оның бір тақтаға жазған мына сөздерінде жақсы көрінеді: "Біздің әрқайсымыз жақсы және жаман қасиеттердің қоспасымыз. Адамды бағалағанда, жақсы жақтарын есімізде ұстаған жөн. Біреудің жаман екеніне байланысты үкім шығарудан аулақ болуымыз керек". Уэйн әдебиетті жақсы көретін, оның сүйікті авторлары Чарльз Диккенс, Артур Конан Дойл және Агата Кристи болды. Оның сүйікті кітаптары "Дэвид Копперфилд" және Конан Дойлдың тарихи романдары "Ақ компания" және "Сэр Найджл" еді. Уэйн шахмат ойнайтын. Роджер Эберт "Чисум" фильмінің түсірілімінде "біз шахмат ойнап отырдық, екеуміз де алма жәшігінің үстінде иіліп отырдық. Уэйн өзінің ескі тігілген былғары режиссерлік креслосында отырып, шабуылшылар, экстралар, ескі достары, ішуші достары, мексикалық каскадерлермен бірге болды. Ол тақтаға қарап, қатты күлді де: "Құдай-ау! Менің патшайымымды тұтқындадың!" Біз тақтаны зерттедік. Мен шешімді қабылдадым. "Неге мен осылай дедім?" деп сұрады ол. Егер мен оны айтпасам, сен оны көрмеген болар едің". Майкл Муннның айтуынша, Уэйнге Рок Хадсонның сексуалдық бағдары туралы сұрағанда, ол: "Ол гей болса, кімге бәрібір? Ол шахматты жақсы ойнайды". Ол көптеген вестерн фильмдерінде пайда болған 1873 жылғы Colt Single Action Army револьверін қолданды. Уэйн жас кезінен бастап темекі шегуші еді және 1964 жылы өкпе қатерлі ісігі бар екені анықталды. Ол сол жақ өкпесінің барлығын және екі қабырғасын алып тастау операциясын сәтті жасады. Бізнес әріптестері оның ауруын жұртқа жарияласа, жұмысынан айырылатынынан қорқып, жарияламауға тырысқанына қарамастан, Уэйн өзінің қатерлі ісігі бар екенін жариялады және жұртшылықты профилактикалық тексеруге шақырды. Бес жылдан кейін Уэйннің қатерлі ісігінен құтылғаны жарияланды. Уэйн "Үлкен С" терминін рак ауруын атау үшін қолданған. Уэйннің өмірбаянын жазған Майкл Мунн Уэйннің ішімдік ішу әдеттерін баяндады. Роджер Эберт оның сөздерін келтіріп: "Текила басты ауыртады. Мас болғаннан емес, құлап, басты соққаннан". Ол 32-дәрежелі шотландтық ритуалдық масон болып, кейін Лос-Анджелестегі Аль-Малайка Шрайн ғибадатханасына қосылды. Ол Йорк ритуалының мүшесі болды. 1960 жылдардың басында Уэйн Панамаға жиі сапар шекті және сол елдің Тынық мұхиты жағалауындағы Таборсильо аралын сатып алды. Оның мүлігі оның қайтыс болғаннан кейін сатылды. Уэйннің яхтасы "Wild Goose" оның сүйікті мүліктерінің бірі болды. Ол оны Ньюпорт-Бич портында сақтап, 2011 жылы АҚШ Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді.

Wayne was married three times and divorced twice. His wives included one of Spanish American descent, Josephine Alicia Saenz, and two from Latin America, Esperanza Baur and Pilar Pallete. He had four children with Josephine: Michael Wayne (1934–2003), Mary Antonia "Toni" Wayne LaCava (1936–2000), Patrick Wayne (born 1939), and Melinda Wayne Munoz (1940–2022). He had three more children with Pilar: Aissa Wayne (born 1956), John Ethan Wayne (born 1962), and Marisa Wayne (born 1966). Several of Wayne's children entered the film and television industry. Son Ethan was billed as John Ethan Wayne in a few films, and played one of the leads in the 1990s update of the Adam 12 television series. Ethan has also appeared on the History Channel show Pawn Stars to help authenticate merchandise supposedly related to his father's career. Granddaughter Jennifer Wayne, daughter of Aissa, is a member of the country music group Runaway June. In 1973, Wayne was encouraged by Pilar, an avid tennis player, to build the John Wayne Tennis Club in Newport Beach, California. In 1995, the club was sold to Ken Stuart, former general manager, and became the Palisades Tennis Club. In The Quiet Man (1952), Wayne tells Michaeleen "Óge" Flynn (portrayed by Barry Fitzgerald) that he is six feet "four and a half" (194 cm), an assertion corroborated by Pilar's book John Wayne: My Life With the Duke. His divorce from Esperanza Baur, a Mexican former actress, was stormy. She believed that Wayne and co star Gail Russell were having an affair, a claim that both Wayne and Russell denied. The night the film Angel and the Badman (1947) wrapped, the usual party was held for cast and crew, and Wayne came home very late. Esperanza was in a drunken rage by the time he arrived, and she attempted to shoot him as he walked through the front door. Wayne had several high profile affairs, including one with Merle Oberon that lasted from 1938 to 1947. After his separation from Pilar, in 1973, Wayne became romantically involved and lived with his former secretary Pat Stacy (1941–1995) until his death in 1979. Wayne's hair began to thin in the 1940s, and he had begun to wear a hairpiece by the end of the decade. He was occasionally seen in public without the hairpiece (such as, according to Life, at Gary Cooper's funeral). During an appearance at Harvard University, Wayne was asked by a student, "Is it true that your toupée is real hair?" He responded: "Well sir, that's real hair. Not mine, but real hair." A close friend, California Congressman Alphonzo E. Bell Jr., wrote of Wayne: "Duke's personality and sense of humor were very close to what the general public saw on the big screen. It is perhaps best shown in these words he had engraved on a plaque: 'Each of us is a mixture of some good and some not so good qualities. In considering one's fellow man, it's important to remember the good things. We should refrain from making judgments just because a fella happens to be a dirty, rotten S. O. B.'" Wayne was fond of literature, his favorite authors being Charles Dickens, Arthur Conan Doyle, and Agatha Christie. His favorite books were David Copperfield, and Conan Doyle's historical novels The White Company and Sir Nigel. Wayne was a chess player. Roger Ebert recalls that on the set of Chisum, "we were playing a chess game, both of us bending over the board on an upended apple crate. Wayne, slouched in his old stitched leather director's chair, had a crowd of kibitzers: wranglers, extras, old cronies, drinking buddies, a couple of Mexican stuntmen. He studied the board, roared with laughter, and said, 'God damn it! You've trapped my queen!' We studied the board. I made a decisive move. 'Why the hell did I just say that?' he asked. If I hadn't a said it, you wouldn't a seen it.'" According to Michael Munn, when Wayne was asked about Rock Hudson's sexuality, he replied, "Who the hell cares if he's a queer? The man plays great chess." He used the same 1873 Colt Single Action Army revolver in many of the Westerns in which he appeared. Wayne had been a chain smoker of cigarettes since young adulthood and was diagnosed with lung cancer in 1964. He underwent successful surgery to remove his entire left lung and two ribs. Despite efforts by his business associates to prevent him from going public with his illness for fear that it would cost him work, Wayne announced he had cancer and called on the public to get preventive examinations. Five years later, Wayne was declared cancer free. Wayne has been credited with coining the term "the Big C" as a euphemism for cancer. Wayne biographer Michael Munn chronicled Wayne's drinking habits. Roger Ebert quotes him as saying: "Tequila makes your head hurt. Not from your hangover. From falling over and hitting your head." He became a 32nd Degree Scottish Rite Mason and later joined the Al Malaikah Shrine Temple in Los Angeles. He became a member of the York Rite. During the early 1960s, Wayne traveled often to Panama, and he purchased the island of Taborcillo off that nation's Pacific coast. It was sold by his estate at his death. Wayne's yacht, the Wild Goose, was one of his favorite possessions. He kept it docked in Newport Beach Harbor, and it was listed on the U. S. National Register of Historic Places in 2011.

Саяси көзқарастар

Өмірінің көп бөлігінде Уэйн Голливудта антикоммунистік көзқарастарды қолдаған консервативті республикашыл болды. Дегенмен, ол 1936 жылғы президенттік сайлауда демократ Франклин Д. Рузвельтке дауыс берді және 1948 жылы республикашыл кандидат Томас Э. Дьюиді қолдағанына қарамастан, Рузвельттің ізбасары, демократ Гарри С. Трумэнға ризашылық білдірді. 1944 жылдың ақпанында ол консервативті «Америкалық идеалдарды сақтау үшін кино альянсын» құруға қатысты және 1949 жылы оның президенті болып сайланды. Қатал антикоммунист және «Америкаға қарсы қызметтер жөніндегі палата комитетінің» жақтаушысы болған ол, антикоммунизм ісіне қолдауын көрсету үшін «Big Jim McLain» (1952) фильмін HUAC тергеушісі рөлінде түсірді. Оның жеке көзқарастары «Қара тізімді» белсенді түрде іске асыру арқылы көрінді, бұл ертерек өмірде саяси нанымдарын білдірген көптеген актерлер мен жазушылардың жұмыстан айырылуына және мансабының құлдырауына себеп болды. Совет басшысы Иосиф Сталин Уэйннің антикоммунистік саясатын жиі жақтағаны үшін, тіпті оның фильмдерінің жанкүйері болса да, өлтірілуі керек деді. Уэйн сенатор Джозеф Маккартиді қолдады. 1960 жылғы президенттік сайлауда ол вице-президент Ричард Никсонды қолдады, бірақ Джон Ф. Кеннеди сайлауда жеңіске жеткенде патриотизм туралы өз көзқарасын білдірді: «Мен оған дауыс бермедім, бірақ ол менің президентім, және оның жақсы жұмыс істейтініне үміттенемін». Ол консервативті мақсаттарды қолдау үшін, соның ішінде Вьетнам соғысына қолдау көрсету үшін, «Жасыл береттер» (1968) фильмін қаржылық тұрғыдан сәтті түсіруге, режиссерлікке және актерлікке қатысты. 1960 жылы ол антикоммунистік Джон Бирч қоғамына қосылды, бірақ ұйым суды фторлауды коммунистік қастандық деп айыптағаннан кейін одан шықты. Голливудтағы ең танымал республикашыл жұлдыз ретінде, Техастың бай республикашыл партиясының қолдаушылары Уэйнге 1968 жылы өзінің досы және актер әріптесі сенатор Джордж Мерфи сияқты ұлттық лауазымға түсуді ұсынды. Ол бұдан бас тартып, жұртшылықтың Ақ үйге актерді қабылдамайды деп әзілдеді. Оның орнына ол 1966 және 1970 жылдары Калифорния губернаторы үшін досы Рональд Рейганның науқанына қолдау көрсетті. 1968 жылы ол АҚШ Тәуелсіз партиясы президенттікке ұсынған демократ Алабама губернаторы Джордж Уоллеске сайлау науқанында қатысуға шақырылды, бірақ ол ұсынысты дереу қабылдамады. Уэйн 1968 жылғы Республикалық ұлттық конвенттің ашылу күнінде сөз сөйледі. 1971 жылы Уэйн досы болған президент Ричард Никсонға Қытайға жоспарланған сапарына қарсылық білдіретін хат жазды. Уэйн Қытай басшыларымен тарихи кездесуді ұйымдастырған «Киссинджер деген еврей» туралы жеккөрушілік материалдарды қоса берді. Уэйн 1970 жылдардың ортасында Панама каналын қайтару мәселесінде көптеген консерваторлармен ашық келіспеді, өйткені ол Панама каналы туралы келісімді қолдады; Рейган, Джесси Хелмс және Стром Турмонд сияқты республикашыл көшбасшылар АҚШ-тың каналдың толық бақылауын сақтап қалуын қалады, ал Уэйн және оның консервативті әріптесі Уильям Ф. Бакли панамалықтардың каналға құқығы бар деп санайды және президент Джимми Картермен бірге болды. Уэйн Панама басшысы Омар Торрихос Эррераның жақын досы болды, ал Уэйннің бірінші әйелі Жозефина Панаманың тумасы болды. Оның келісімді қолдауы өмірінде алғаш рет жек көрушіліктің хаттарын әкелді. 1973 жылы актер Марлон Брандо «фильм индустриясының қазіргі уақыттағы американдық үндістерге деген қатынасына» байланысты алған «Оскардан» бас тартты; Брандо марапаттау рәсіміне қатыспады, бірақ америкалық азаматтық құқық қорғаушы Сачин Литтлфедхерден, егер ол жеңіп алса, қатысудан бас тарту туралы сөйлеуін сұрады. «Экрандағы американдықтарды жаппай қырған және өзін ақ нәсілдің үстемдігі деп санайтын» деп сипатталған Уэйн сахнаға жүгірді, Литтлфедхер «ол мені сахнадан күшпен алып кетуге келді, және оны тоқтату үшін алты күзетші керек болды» деді. Алайда, 2022 жылы жүргізілген тергеу бұл оқиғаның орын алуы мүмкін емес екенін анықтады, ал Литтлфедхердің бұл оқиғаның куәсі болуына еш мүмкіндігі болған жоқ. Роджер Эберт Уэйннің саясатына қатысты әзіл-сықағы бар екенін жазды. Ол Уэйннің үйін айналасына таныстырғанын еске алады: «Ол Айзенхауэрдің, Никсонның, Голдуотердің және Дж. Эдгар Гувердің суреттерін көрсетті. Мен дәретханаға баруым керек екенін айттым. Дәретхана есігінде Губерт Хамфридің суреті ілінген, оған «Сіздің үздіксіз қолдауларыңызға ризамын» деп жазылған». Колорадо штатының конгрессмені Пэт Шредер «Вьетнам соғысы кезінде Джон Уэйн маған «Коммунизмге қарсы» деп жазылған күміс темекі тұтандырғыш сыйлады. Мен оны қалай істеу керектігін білмеймін. Мен әлі де білмеймін». Солшыл белсенді Абби Хоффман Уэйннің ерекшелігіне құрмет көрсетті, «Мен Уэйннің толықтығын, оның стилін ұнаймын. Ал оның саясатына келсек, болжамдауынша, тіпті қазылғандар да оларды жұтып алуға тырысатын динозаврларға қызығушылық танытқан».

Throughout most of his life, Wayne was a vocally prominent conservative Republican in Hollywood, supporting anti communist positions. However, he voted for Democratic President Franklin D. Roosevelt in the 1936 presidential election and expressed admiration for Roosevelt's successor, fellow Democratic President Harry S. Truman, despite having supported Republican candidate Thomas E. Dewey in 1948. He took part in creating the conservative Motion Picture Alliance for the Preservation of American Ideals in February 1944 before being elected its president in 1949. An ardent anti communist and vocal supporter of the House Un American Activities Committee, he made Big Jim McLain (1952) with himself as a HUAC investigator to demonstrate his support for the cause of anti communism. His personal views found expression as a proactive inside enforcer of the "Black List", denying employment and undermining careers of many actors and writers who had expressed their personal political beliefs earlier in life. Soviet leader Joseph Stalin is alleged to have said that Wayne should be assassinated for his frequently espoused anti communist politics, despite being a fan of his movies. Wayne was a supporter of Senator Joseph McCarthy. Wayne supported Vice President Richard Nixon in the presidential election of 1960, but expressed his vision of patriotism when John F. Kennedy won the election: "I didn't vote for him, but he's my president, and I hope he does a good job." He used his star power to support conservative causes, including rallying support for the Vietnam War by producing, co directing, and starring in the financially successful film The Green Berets (1968). In 1960, he joined the anti communist John Birch Society, but quit after the organization denounced fluoridation of water supplies as a communist plot. Due to his status as the highest profile Republican star in Hollywood, wealthy Texas Republican Party backers asked Wayne to run for national office in 1968, like his friend and fellow actor Senator George Murphy. He declined, joking that he did not believe the public would seriously consider an actor in the White House. Instead, he supported his friend Ronald Reagan's campaigns for Governor of California in 1966 and 1970. He was asked to be the running mate for Democratic Alabama Governor George Wallace, who had been nominated for president by the American Independent Party, in his 1968 campaign, but he immediately rejected the offer Wayne addressed the 1968 Republican National Convention on its opening day. In 1971, Wayne wrote to President Richard Nixon, who was a friend, to oppose Nixon's planned trip to China. Wayne enclosed some hate literature on "that Jew, Kissinger," who had negotiated the historic meeting with Chinese leaders. Wayne openly differed with many conservatives over the issue of returning the Panama Canal, as he supported the Panama Canal Treaty in the mid 1970s; while Republican leaders such as Reagan, Jesse Helms, and Strom Thurmond had wanted the U. S. to retain full control of the canal, Wayne and fellow conservative William F. Buckley believed that the Panamanians had the right to the canal and sided with President Jimmy Carter. Wayne was a close friend of Panamanian leader Omar Torrijos Herrera, and Wayne's first wife Josephine was a native of Panama. His support of the treaty brought him hate mail for the first time in his life. In 1973, actor Marlon Brando refused an Oscar he had won, due to "the treatment of American Indians today by the film industry"; Brando did not attend the award ceremony but asked Native American civil rights activist Sacheen Littlefeather to attend and deliver a refusal speech in the event that he won. Wayne, who has been described as "serial slaughterer of Native Americans on screen and self professed white supremacist off it", was in the wings, and was so angry about her presence there that Littlefeather said "he was coming towards me to forcibly take me off the stage, and he had to be restrained by six security men to prevent him from doing so." However, an investigation in 2022 found that this is unlikely to have happened, and Littlefeather had no way of witnessing this take place. Roger Ebert writes that Wayne had a sense of humor about his politics. He recalls Wayne giving him a tour of his house: "He pointed out autographed photos of Eisenhower, Nixon, Goldwater, and J. Edgar Hoover. I said I had to take a pee. On the wall of the bathroom opening off the den, he had a photo of Hubert Humphrey, inscribed 'with warm appreciation for your continued Support.'" Colorado Congresswoman Pat Schroeder recalled that "John Wayne gave me a silver cigarette lighter during the Vietnam War that said 'Fuck Communism' on it. I didn't know how to do that. I still don't." Left wing activist Abbie Hoffman paid tribute to Wayne's singularity, saying, "I like Wayne's wholeness, his style. As for his politics, well—I suppose even cavemen felt a little admiration for the dinosaurs that were trying to gobble them up."

Өлім

Ол аурудан сақтану үшін қатерлі ісікке қарсы вакцинаны сынап көруге қатысқанмен, Ньюпорт-Бич қаласындағы Корона-дель-Мардағы Тынық мұхиты көрісі мемориалдық саябағына жерленді. Ұлы Патрик пен немересі Мэтью Муньостың айтуынша, Калифорниядағы Оранж епархиясында дін қызметкері болған Уэйн өмірінің соңында Рим католиктігіне көшкен. Ол қабір тасына "Feo, Fuerte y Formal" деп жазуды өтінген, бұл сөздердің мағынасы Уэйннің айтуынша "құрлы, күшті және қадірлі" дегенді білдіреді. 20 жыл бойы белгісіз болған оның қабірі 1999 жылдан бері мына сөздермен белгіленген:

"Ертең – өмірдегі ең маңызды нәрсе. Ол түн ортасында бізге таза күйінде келеді. Келгенде ол өзін біздің қолымызға тапсырады және кешеден біз бірдеңе үйрендік деп үміттенеді."

Іс-әрекет бағалауы

1974 жылы киносыншы Чарльз Шамплин Уэйн туралы былай деп жазды: "Уэйн – киноактер, бірінші, соңғы және әрқашан, ол осы мамандықтың мәнін басқалармен салыстырғанда күштірек анықтады. Алғашқы, жіңішке денелі және жалынды күндерінен бастап, таңертеңгі теледидарда әлі де көрсетіліп жүрген арзан киімдерінде Уэйннің бейнесі линзалар мен жалюзилер арқылы фильмге өшпестен түсірілді". Джон Форд оның туралы былай деді: "Ол кітаптан шыққан, актерлік ережелермен басқарылатын адам емес. Ол Джон Уэйн бейнесін, мықты американдық жігітті сомдайды. Ол Нью-Йорктегі драма мектептерінен келген актерлер сияқты әдістемелік актерлікке жүгінбейді. Ол – нағыз адам, табиғи". Ли Страсберг Уэйннің Спенсер Трейси мен Гэри Купер сияқты актерлерге ұқсас екенін айтты, олар "актерлік танытуға емес, өздері болуға тырысады". Уэйн өзін актер емес, реакция жасайтын адам деп санайды және жақсы мен жаман актерліктің арасындағы айырмашылық актерлік өнер мен реакцияда деп ойлады. Ол бұл айырмашылықты былай түсіндірді: "Жаман фильмде олардың барлық жерде актерлік танытып жатқанын көресің. Ал жақсы фильмде олар өз жағдайларына логикалық түрде жауап береді, сондықтан көрермендер актерлермен бірге сезіне алады". Оның актерлікке қатысты көзқарасын сұрағанда, Уэйн былай деді: "Мен драмалық сөздерді драмалық емес, табиғи түрде оқимын және жағдайларға қалыпты жауап беремін. Бұл көрінетіндей қарапайым емес. Мен өмірімнің көп бөлігін осыны жақсы істеуге тырысып өткіздім және оны үйренуді әлі де тоқтатқан жоқпын". Көптеген әріптестері сияқты, Уэйн де әдістемелік актерлікті ұнатпады және бірде олар туралы: "Тырнап алған актерлерге барлық диалогты беріңдер, маған тек реакцияны жақыннан көрсетіңдер" деді. Уэйннің бес фильміне түсірген Говард Хоукс оның бір өкпесінен айырылғаннан кейін ол жақсы актер болғанын айтты. Хоукс түсіндірді: "Уэйн өкпесінен айырылғандықтан, ол сөздерді басқаша оқиды. Ол тыныс алуының бұрынғыдай болмауы себепті ең таңғажайып жерлерде тоқтап қалады. Бұл өте тиімді тәсіл, өйткені сіз оған назар салып, оның сөзін аяқтауын күтесіз, себебі не боларын білмейсіз". Рауль Уолш атап өтті: "Уэйн актерлік шеберлігін асыра көрсетпейді, және бұл өте тиімді, өйткені ол оған тырыспайды – тырыссаң, бұл қиын нәрсе – бірақ ол артық ойнауға дайын емес". Кассадағы танымалдығына қарамастан, Уэйн өзінің мансабының көп бөлігінде бір типтегі кейіпкерді сомдағаны үшін жиі сынға ұшырады. 1969 жылы Роджер Эбертпен сұхбаттасқанда Уэйн былай деді: "Әрине, олар маған Джон Уэйннің рөлін көп береді, мен әрқашан бір рөлді ойнаймын дейді. "Тыныш адам", "Иво Джима" немесе "Сары лента" фильмдеріндегі жігіттердің қаншалықты ерекше болғанын ешкім есіне түсірмейтін сияқты, онда мен 35 жаста 65 жастағы адамды сомдадым. Жұлдыз болу үшін, өзіңнің жеке ерекшеліктеріңді алып келуің керек. Мыңдаған жақсы актерлер бір сахнаны орындай алады, бірақ жұлдыз сахнаны орындап, оған өз кейіпкерінің бір бөлігін кіргізбей, кіргізіп отыруы керек". Джин Хакман Уэйннің "барлық уақыттағы ең жақсы актерлердің бірі болғанын" айтты. "Сіз оның актерлік шеберлігіне, сахнаны басқару қабілетіне және оның зор харизмасына таң қалмауға болмайды".

In 1974, film critic Charles Champlin wrote of Wayne: "Wayne is a motion picture actor, first, last and always, who defined as powerfully as anyone else what that means. From the lean and intense early days, in those low cost dusters which still play on morning television, Wayne has had a presence which got through the lenses and shutters and onto the film undiminished." John Ford said of him: "He's not something out of a book, governed by acting rules. He portrays John Wayne, a rugged American guy. He's not one of those method actors, like they send out here from drama schools in New York. He's real, perfectly natural." Lee Strasberg observed that Wayne was similar to fellow actors Spencer Tracy and Gary Cooper, who "try not to act but be themselves". Wayne thought of himself as a reactor rather than an actor, and felt that the difference between good and bad acting was in acting and reacting. He explained this difference: "In a bad picture, you see them acting all over the place. In a good picture, they react in a logical way to a situation they're in, so the audience can identify with the actors." When asked about his approach to acting, Wayne commented: "I read dramatic lines undramatically and react to situations normally. This is not as simple as it sounds. I've spent a major portion of my life trying to do it well and I am not past learning it yet." Much like many actors of his generation, Wayne disliked method acting, and once said of them: "Let those actors who picked their noses get all the dialogue, just give me the close up of reaction." Howard Hawks, who directed him in five films, felt that after losing one of his lungs, Wayne became a much better actor. Hawks explained: "Because of the lung Wayne lost, he reads his lines differently. He pauses in the strangest places simply because he hasn't got the breath he used to have. This device is terribly effective, because you keep your eyes on him and wait for him to finish, because you don't know what's coming next." Raoul Walsh noted: "Wayne underacts, and it's mighty effective, not because he tries to underact–it's a hard thing to do if you try–but because he can't overact." Despite his popularity at the box office, Wayne was often criticized for playing the same type of character during most of his career. In a 1969 interview with Roger Ebert, Wayne remarked: "Of course, they give me that John Wayne stuff so much, claim I always play the same role. Seems like nobody remembers how different the fellows were in The Quiet Man or Iwo Jima, or Yellow Ribbon, where I was 35 playing a man of 65. To stay a star, you have to bring along some of your own personality. Thousands of good actors can carry a scene, but a star has to carry the scene and still, without intruding, allow some of his character into it." Gene Hackman said that Wayne "was one of the best actors ever. You must admire how really good he was as an actor, in command of the scene and with such great charisma."

Сыйлықтар, мерекелер және ескерткіштер

Уэйннің американдық икона ретіндегі беделі АҚШ үкіметі тарапынан екі жоғары азаматтық наградамен ресми түрде мойындалды. 1979 жылғы 26 мамырда 72 жасқа толған күні Уэйнге Конгресс Алтын медалі табысталды. Голливудтың өкілдері мен саяси спектрдің әртүрлі бағыттарынан келген американдық көшбасшылар, оның ішінде Морин О’Хара, Элизабет Тейлор, Фрэнк Синатра, Майк Франкович, Кэтрин Хепберн, генерал және миссис Омар Брэдли, Грегори Пек, Роберт Стак, Джеймс Арнесс және Кирк Дуглас, марапатты қолдау үшін Конгресс алдында куәлік берді. Америка Режиссерлер Гильдиясының президенті Роберт Олдрич ерекше атап өтерлік мәлімдеме жасады:

«Сіздерге мен демократ екенімді және, менің білуімше, Дьюкпен саяси көзқарастарымның ешқайсысын бөліспейтінімді білгендеріңіз жөн. Бірақ, оның денсаулығы нашар болсын немесе жақсы болсын, Джон Уэйн осы қоғамдағы әдеттегі саяси шабуылдардан асып түседі. Оның батылдығы, қадір-қасиеті, адалдығы, актерлік таланты, көшбасшылық қабілеті және өмірі бойындағы адамгершілігі үшін ол біздің жүрегімізде ерекше орынға ие. Бұл индустрияда біз көбінесе адамдарды, кейде әділетсіз түрде, олардың борыштарын төлегеніне қарай бағалаймыз. Джон Уэйн өзінің борышын қайта-қайта төледі және оны досым деп санағанымды және үкіметіміздің мырза Уэйннің үлесін маңызды түрде мойындауын қолдайтынымды айтуға мақтанамын». 1980 жылғы 9 маусымда Уэйн президент Джимми Картерден Президенттік Бостандық медалін алды. Ол 1977 жылы Картердің инаугурациялық кешінде «лоялды оппозицияның мүшесі» ретінде қатысты. 1998 жылы ол кино мансабында Теңіз күштері мен әскерилерді қолдағаны үшін АҚШ Теңіз күштерінің Мемориалдық қорынан «Теңіз мұрасы» сыйлығын алды. 1999 жылы Америка кино институты Уэйнды классикалық Голливуд киносының ең ұлы еркек экранды жұлдыздарының арасында 13-ші орынға қойды. «Джон Уэйн: Махаббат әні» эссесінде Джоан Дидион Уэйнды кинода алғаш рет көргенін еске алады: «1943 жылдың жазында, сыртта ыстық жел соққанда, мен алғаш рет Джон Уэйнды көрдім. Оның қадамын байқадым, дауысын естідім. Оның «Жабайы мысықтардың соғысы» атты фильмдегі қызға «өзен иілісінде, қамыс ағаштары өсетін жерде үй салам» дегенін естідім. Тағдырдың құдайы болғандықтан, мен батыстық романдардағы кейіпкерге айналмадым, және мен танысқан ер адамдардың көптеген жақсы қасиеттері болғанымен және мені сүйіп қалған көптеген жерлерге алып барғанымен, олар ешқашан Джон Уэйн болған емес, және олар мені ешқашан сол өзен иілісіне алып бармады. Жүрегімнің тереңінде мәңгілік жасанды жаңбыр жауатын жерде, мен әлі де осы сөзді естігім келеді. Джон Уэйн менің балалық шағым арқылы, және сіздердің балалық шағымыңыз арқылы өтіп, біздің кейбір армандарымыздың пішінін мәңгілікке анықтады. Мұндай адамның ауырып, денсаулығына қатысты ең түсініксіз және бақылауға келмейтін аурудың болуы мүмкін емес сияқты». Уэйннің құрметіне түрлі қоғамдық орындар аталған, соның ішінде Калифорния штатының Оранж округіндегі Джон Уэйн әуежайы, кіреберісінде оның 9 фут (3 метр) биіктігіндегі қоладан жасалған атқа отырған мүсіні орналасқан; Уэйн Секимге жақын жердегі Уэйн Маринасы; Нью-Йорктегі Бруклиндегі Джон Уэйн бастауыш мектебі (PS 380), Нью-Йорк суретшісі Нокс Мартиннің 38 фут (12 метр) мозаикалық қабырғалық суреті «Джон Уэйн және американдық шекара» тақырыбында бейнеленген; және Вашингтон штатының Темір ат жолы мемлекеттік паркіндегі 100 мильден астам (161 км) «Джон Уэйн пионер жолы» деп аталған. Уэйннің атқа отырған, табиғи өлшемнен үлкен қоладан жасалған мүсіні Беверли-Хиллстегі Ла-Сиенега бульвары мен Уилшир бульварларының бұрышында, Уэйн бірнеше жарнама жасаған Ұлы Батыс жинақ және несие корпорациясының бұрынғы кеңселерінде орнатылды. Аризона штатының Марикопа қаласында Аризона штатының 347 мемлекеттік автожолының бір бөлігі Джон Уэйн паркі деп аталды, ол қаланың ортасымен өтеді. 2006 жылы Уэйннің достары және оның бұрынғы Аризона бизнес-серіктесі Луис Джонсон Джон Уэйннің қатерлі ісіктер қоры мен Американдық қатерлі ісіктер қоғамына пайда әкелетін «Луи және герцог классикасы» іс-шараларын ұйымдастырды. Әр күзде Аризона штатының Каса-Гранде қаласында өтетін демалыс күндері гольф турнирі, Джон Уэйн ескерткіштерінің аукционы және командалық арқанмен жүгіру жарысы өткізіледі. 2016 жылы республикашыл жиналыстың депутаты Мэтью Харпер 26 мамырды Калифорнияда «Джон Уэйн күні» деп атап өтуді ұсынды. Бұл резолюция 35-20 дауыспен қабылданбады, себебі Уэйннің нәсілге қатысты көзқарастары және Джон Бирч қоғамы мен Америкаға қарсы қызметтер комитеті сияқты даулы ұйымдарды қолдауы себеп болды.

It is important for you to know that I am a registered Democrat, and to my knowledge, share none of the political views espoused by Duke. However, whether he is ill disposed or healthy, John Wayne is far beyond the normal political sharpshooting in this community. Because of his courage, his dignity, his integrity, and because of his talents as an actor, his strength as a leader, his warmth as a human being throughout his illustrious career, he is entitled to a unique spot in our hearts and minds. In this industry, we often judge people, sometimes unfairly, by asking whether they have paid their dues. John Wayne has paid his dues over and over, and I'm proud to consider him a friend and am very much in favor of my government recognizing in some important fashion the contribution that Mr. Wayne has made. Wayne was posthumously awarded the Presidential Medal of Freedom on June 9, 1980, by President Jimmy Carter. He had attended Carter's inaugural ball in 1977 "as a member of the loyal opposition", as he described it. In 1998, he was awarded the Naval Heritage Award by the US Navy Memorial Foundation for his support of the Navy and military during his film career. In 1999, the American Film Institute named Wayne 13th among the Greatest Male Screen Legends of classic Hollywood cinema. In the essay "John Wayne: A Love Song", Joan Didion recalls the first time she saw Wayne in a movie: "it was there, that summer of 1943 while the hot wind blew outside, that I first saw John Wayne. Saw the walk, heard the voice. Heard him tell the girl in a picture called War of the Wildcats that he would build her a house, 'at the bend in the river where the cottonwoods grow.' As it happened I did not grow up to be kind of woman who is the heroine in a Western, and although the men I have known have had many virtues and have taken me to live in many places I have come to love, they have never been John Wayne, and they have never taken me to that bend in the river where the cottonwoods grow. Deep in that part of my heart where the artificial rain forever falls, that is still the line I want to hear When John Wayne rode through my childhood, and perhaps through yours, he determined forever the shapes of certain of our dreams. It did not seem possible that such a man could fall ill, could carry within him that most inexplicable and ungovernable of diseases." Various public locations are named in honor of Wayne, including the John Wayne Airport in Orange County, California, where a 9 feet (3 m) bronze equestrian statue of him stands at the entrance; the John Wayne Marina for which Wayne bequeathed the land, near Sequim, Washington; John Wayne Elementary School (P. S. 380) in Brooklyn, New York, which boasts a 38 feet (12 m) mosaic mural commission by New York artist Knox Martin entitled "John Wayne and the American Frontier"; and over 100 mile (161 km) named the "John Wayne Pioneer Trail" in Washington's Iron Horse State Park. A larger than life sized bronze statue of Wayne atop a horse was erected at the corner of La Cienega Boulevard and Wilshire Boulevard in Beverly Hills, California, at the former offices of the Great Western Savings and Loan Corporation, for which Wayne had made a number of commercials. In the city of Maricopa, Arizona, part of Arizona State Route 347 is named John Wayne Parkway, which runs through the center of town. In 2006, friends of Wayne and his former Arizona business partner, Louis Johnson, inaugurated the "Louie and the Duke Classics" events benefiting the John Wayne Cancer Foundation and the American Cancer Society. The weekend long event each fall in Casa Grande, Arizona, includes a golf tournament, an auction of John Wayne memorabilia, and a team roping competition. In 2016, Republican assemblyman Matthew Harper proposed marking May 26 as "John Wayne Day" in California. This resolution was struck down by a vote of 35 to 20, due to Wayne's views on race and his support of controversial organizations such as the John Birch Society and the House Un American Activities Committee.

Америкалық бейне

Уэйн танымал актер ретінде ғана емес, американдық құндылықтар мен идеалдарды бейнелейтін және жеткізетін мәңгілік икона деңгейіне көтерілді. Бейсөз фильмдер мен радионың күшін пайдаланып, Уэйн АҚШ-тың әртүрлі аймақтарынан біртұтас ұлттық мәдениет құруға септігін тигізді және ұлттық батырдың қалыптасуына жағдай жасады. Мансабының орта кезеңінде Уэйн өмірден асқан бейнеге ие болды, ал карьерасы дами келе, ол экраннан тыс бейнесіне зиян келтірмейтін рөлдерді таңдады. Уэйн фильмдерінде де, өмірінде де күшті американдық еркектігі мен қатал жекеліктің символы болды. 1957 жылы өткен кеште Уэйн актер Кирк Дугласпен «Өмірге құштарлық» фильмінде Винсент ван Гогтың рөлін ойнау туралы шешіміне қатысты пікір таластырды: «Кирк, сен мұндай рөлді қалай ойнай аласың? Бізден бұрын қалғандар тым аз. Біз мықты, қаһарлы кейіпкерлерді сомдауымыз керек. Әлсіз, нәжік адамдар емес». Дегенмен, актер Марлон Брандо Уэйннің қоғамдық бейнесіне және оның кейіпкерлерінің мәдени сезімталдықтан мүлдем хабары жоқ екеніне қатысты сын айтты. Дик Каветт шоуында ол: «Біз [американдықтар] өзімізді Джон Уэйндей көргіміз келеді. Біз еркіндік, әділдік және дұрыстық үшін тұратын елміз» деді, содан кейін «бірақ бұл жай ғана орынсыз» деп қосты. Уэйннің кинодағы соғыс батыры ретіндегі беделінің қалыптасуы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін төрт жыл өткен соң, «Иво Джима құмдары» (1949) фильмінің жарыққа шығуымен басталды. Оның Голливудтағы Грауманның қытай театрындағы іздері Иво Джима құмынан алынған бетонға салынды. Оның мәртебесі соншалықты өсті, аңызға айналды, сондықтан 1975 жылы АҚШ-қа келген Жапония императоры Хирохито өз елінің бұрынғы жауының символы болған Джон Уэйнмен кездесуді сұрады. Сол сияқты, 1959 жылы Кеңес Одағының басшысы Никита Хрущев АҚШ-қа келгенде, ол екі талап қойды: Диснейлендке барып, Уэйнмен танысу. Motion Picture Herald журналының «Ең табысты вестерн актерлерінің топ-10» сауалнамасында Уэйн 1936 және 1939 жылдары тізімге енді. Ол 1939 және 1940 жылдары Box Office журналының ұқсас сауалнамасында да пайда болды. Бұл екі сауалнаманың нәтижесі көбінесе сериалдық актерлердің танымалдылығын көрсетеді, бірақ Уэйн 1949 жылдан 1957 жылға дейін және 1958 жылдан 1974 жылға дейінгі барлық фильмдердің ең табысты актерлерінің тізімінде бірінші орынды иеленді. Тізімде жалпы 25 жыл болғандықтан, Уэйн басқа актерлерге қарағанда көбірек рет пайда болды, екінші орында тұрған Клинт Иствудтан (21) асып түсті. Уэйн жыл сайынғы Harris Poll сауалнамасындағы «Ең танымал киноактерлер» тізіміндегі әр нұсқада пайда болған жалғыз актер және тізімде өлімінен кейін де қалған жалғыз актер. Уэйн бұл сауалнамада 19 жыл қатарынан үздік 10-дыққа кірді, ол 1994 жылы, қайтыс болғаннан кейін 15 жыл өткен соң басталды. Милен Демонжо 2015 жылы түсірілген сұхбатында: «Гарри Купер керемет болды, оны айтуым керек, ол жұлдыздардың бірі болды, Гарри Купер, Кэри Грант, Джон Уэйн, мен кездескен осы керемет американдықтар шынымен де керемет жігіттер еді, енді оларға ұқсайтын адамдар жоқ».

Wayne rose beyond the typical recognition for a famous actor to that of an enduring icon who symbolized and communicated American values and ideals. Using the power of communication through silent films and radio, Wayne was instrumental in creating a national culture from disparate areas of the US, and made the creation of a national hero possible. By the middle of his career, Wayne had developed a larger than life image, and as his career progressed, he selected roles that would not compromise his off screen image. Wayne embodied the image of strong American masculinity and rugged individualism in both his films and his life. At a party in 1957, Wayne confronted actor Kirk Douglas about the latter's decision to play the role of Vincent van Gogh in the film Lust for Life, saying: "Christ, Kirk, how can you play a part like that? There's so goddamn few of us left. We got to play strong, tough characters. Not these weak queers." However, actor Marlon Brando was notably critical of Wayne's public persona and of the cultural insensitivity of Wayne's characters, arguing on The Dick Cavett Show that, "We [Americans] like to see ourselves as perhaps John Wayne sees us. That we are a country that stands for freedom, for rightness, for justice," before adding that "it just simply doesn't apply." Wayne's rise to being the quintessential movie war hero began to take shape four years after World War II, when Sands of Iwo Jima (1949) was released. His footprints at Grauman's Chinese theater in Hollywood were laid in concrete that contained sand from Iwo Jima. His status grew so large and legendary that when Japanese Emperor Hirohito visited the United States in 1975, he asked to meet John Wayne, the symbolic representation of his country's former enemy. Likewise when Soviet leader Nikita Khrushchev visited the United States in 1959, he made two requests: to visit Disneyland and meet Wayne. In the Motion Picture Herald Top Ten Money Making Western Stars poll, Wayne was listed in 1936 and 1939. He appeared in the similar Box Office poll in 1939 and 1940. While these two polls are really an indication only of the popularity of series stars, Wayne also appeared in the Top Ten Money Makers Poll of all films from 1949 to 1957 and 1958 to 1974, taking first place in 1950, 1951, 1954, and 1971. With a total of 25 years on the list, Wayne has more appearances than any other star, surpassing Clint Eastwood (21) who is in second place. Wayne is the only actor to appear in every edition of the annual Harris Poll of Most Popular Film Actors, and the only actor to appear on the list after his death. Wayne was in the top 10 in this poll for 19 consecutive years, starting in 1994, 15 years after his death. Mylène Demongeot declared in a 2015 filmed interview: "Gary Cooper was sublime, there I have to say, now he, was part of the stars, Gary Cooper, Cary Grant, John Wayne, those great Americans who I've met really were unbelievable guys, there aren't any like them anymore."

Джон Уэйн Рак Қоры

Джон Уэйннің қатерлі ісікке қарсы қоры 1985 жылы Джон Уэйннің құрметіне құрылды, оның отбасы қатерлі ісікке қарсы күресті жалғастыру үшін оның атын (және шектеулі қаржыны) пайдалануға рұқсат бергеннен кейін. Қордың миссиясы – "қатерлі ісікке қарсы күреске батылдық, күш және жігер сыйлау". 2014 жылдың 30 қыркүйегінде Калифорния штатының Ориндж округі федералды судьясы Дэвид Картер компанияның талабын қабылдамады, талапкерлердің юрисдикцияны дұрыс таңдамағанын анықтады.

Жоғалған рөлдер

Уэйн 1952 жылы "Жоғарғы түскі" фильміндегі басты рөлден бас тартты, себебі фильмнің сюжеті қара тізімге салуға қарсы аллегория екенін, ал ол оны белсенді түрде қолдады. 1971 жылғы сұхбатында Уэйн "Жоғарғы түскі" фильмін "өмірімде көрген ең америкалық емес нәрсе" деп атады және сценарист Карл Форманды елден қууға көмектескеніне ешқашан өкінгенін" айтты. Терри Саузерннің өмірбаянын жазған Ли Хилл, майор Т.Дж. "Кинг" Конг рөлі "Доктор Стрэнджлав" (1964) фильмінде бастапқыда Уэйн үшін жазылғанын, ал Стэнли Кубрик Питер Селлерс түсірілім кезінде білезігін жарақаттағаннан кейін оған бұл рөлді ұсынғанын, бірақ ол дереу бас тартқанын жазды. Селлерс фильмде тағы үш рөлді сомдаса, Слим Пикенс Конг рөліне ие болды. 1966 жылы Уэйн "Жыйырма бір қаскөй" (1967) фильміндегі майор Райсман рөлін қабылдады және Metro Goldwyn Mayer компаниясынан сценарийге өзгерістер енгізуді сұрады, бірақ ақырында "Жасыл береттер" фильмін түсіру үшін жобадан бас тартты. Оның орнына Ли Марвин келді. Уэйн "Жылы Гарри" (1971) фильміндегі басты рөлге белсенді түрде үміттенсе де, Warner Bros. оның 63 жасында тым ескі екенін шешіп, 41 жастағы Клинт Иствудты таңдады. 1970 жылдардың басында, фильм түсірілуге бірнеше жыл қалғанда, Уэйнге Майкл Симиноның "Жаннат қақпасы" (1980) фильміндегі (кейін "Джонсон округі соғысы" деп аталған) басты рөл ұсынылды. Иронияға орай, кейін Уэйн 1979 жылы "Бұғыл аңшысы" (1978) үшін Симиноға "Оскар" сыйлығын табыс етті. 1971 жылы режиссер Питер Богданович пен сценарист Ларри Макмертри Уэйннің Джеймс Стюарт пен Генри Фондамен бірге ойнайтын "Ларедо көшелері" фильмін ұсынды. Олар оны Голливудтың вестерн фильмдеріне соңғы нүкте қоятын туынды деп есептеді. Стюарт пен Фонда екеуі де фильмде ойнауға келісті, бірақ ұзақ ойланғаннан кейін Уэйн оның кейіпкерінің өзге актерлердің кейіпкерлеріне қарағанда жетілмеген және қызықты емес екенін айтып, рөлден бас тартты. Бұл шешіміне Джон Фордтың сценарийді оқығаннан кейін берген кеңесі себеп болды. Жоба 20 жылға тоқтап тұрды, содан кейін Макмертри Богдановичпен бірлесіп жазған бастапқы сценарийді қайта жазып, кеңейтіп, "Жалғыз қанатты көгершін" романы мен телесериалын жасады. Томми Ли Джонс Уэйн рөлін, ал Роберт Дювалл Стюарт үшін жазылған рөлді сомдады. Мел Брукс Уэйнге "Жалынды атқыштар" (1974) фильмінде Уэйко Кид рөлін (соңында Джин Уайлдер ойнады) ұсынды. Сценарийді оқығаннан кейін Уэйн диалогтардың өзінің отбасылық имиджіне "әлдеқайда тым лас" екенін қорқып, рөлден бас тартты, бірақ Брукске фильмді көруге "бірінші болып" бармаққа уәде берді. Стивен Спилберг Уэйн мен Чарльтон Хестонға "1941" фильмінде генерал-майор Джозеф Стилвелл рөлін ұсынды, сонымен қатар Уэйн бұл фильмде эпизодтық рөлді де қарастырды. Сценарийді оқығаннан кейін Уэйн денсаулығының нашарлығына байланысты қатысудан бас тартты және Спилбергті жобаны жалғастырмауға шақырды. Екеуі де фильмнің патриоттық емес екенін айтты. Спилберг еске алды: "[Уэйн] шынымен қызығушылық танытты, сондықтан мен оған сценарийді жібердім. Ол маған ертесіне қоңырау шалып, бұл фильмнің америкалық емес екенін және мен уақытымды текке кетіріп жатқанымды айтты. Ол: "Бұл маңызды соғыс еді, ал сіздер Перл-Харборда мыңдаған адамның өмірін қиған соғыс туралы мазақтап жатырсыздар. Екінші дүниежүзілік соғыс туралы әзіл айтпаңыз" деді".

Wayne turned down the lead role in the 1952 film High Noon because he felt the film's story was an allegory against blacklisting, which he actively supported. In a 1971 interview, Wayne said he considered High Noon "the most un American thing I've ever seen in my whole life", and that he would "never regret having helped run screenwriter Carl Foreman [who was later blacklisted] out of the country". Terry Southern's biographer Lee Hill wrote that the role of Major T. J. "King" Kong in Dr. Strangelove (1964) was originally written with Wayne in mind, and that Stanley Kubrick offered him the part after Peter Sellers injured his ankle during filming; he immediately turned it down. While Sellers went on to play three other roles in the film, Slim Pickens played Kong. In 1966, Wayne accepted the role of Major Reisman in The Dirty Dozen (1967), and asked Metro Goldwyn Mayer for some script changes, but eventually withdrew from the project to make The Green Berets. He was replaced by Lee Marvin. Though Wayne actively campaigned for the title role in Dirty Harry (1971), Warner Bros. decided that at 63 he was too old, and cast the 41 year old Clint Eastwood. In the early '70s, several years before the film was made, Wayne was offered the lead role in Michael Cimino's Heaven's Gate (1980), then under the title The Johnson County War. Ironically, Wayne would later present the Best Picture prize to Cimino at the 1979 Oscars for The Deer Hunter (1978). Director Peter Bogdanovich and screenwriter Larry McMurtry pitched a film in 1971 called The Streets of Laredo that would co star Wayne along with James Stewart and Henry Fonda. They conceived it as a Western that would bring the final curtain down on Hollywood Westerns. Stewart and Fonda both agreed to appear in it, but after long consideration, Wayne turned it down, citing his feeling that his character was more underdeveloped and uninteresting than those of his co stars, which was largely based on John Ford's recommendation after perusing the script. The project was shelved for some 20 years, until McMurtry rewrote and expanded the original screenplay co written with Bogdanovich to make the novel and subsequent TV miniseries Lonesome Dove, with Tommy Lee Jones in Wayne's role and Robert Duvall playing the part originally written for Stewart in the extremely popular miniseries. Mel Brooks offered Wayne the role of the Waco Kid (eventually played by Gene Wilder) in Blazing Saddles (1974). After reading the script, Wayne declined, fearing the dialogue was "too dirty" for his family friendly image, but told Brooks that he would be "first in line" to see the movie. Steven Spielberg offered both Wayne and Charlton Heston the role of Major General Joseph Stilwell in the film 1941 with Wayne also considered for a cameo in it. After reading the script, Wayne decided not to participate due to ill health, but also urged Spielberg not to pursue the project. Both Wayne and Heston felt the film was unpatriotic. Spielberg recalled, "[Wayne] was really curious and so I sent him the script. He called me the next day and said he felt it was a very un American movie, and I shouldn't waste my time making it. He said, 'You know, that was an important war, and you're making fun of a war that cost thousands of lives at Pearl Harbor. Don't joke about World War II'."

"Алтын глобус" сыйлығы

Жыл Жұмысы Санаты Нәтижесі1953 Генриетта сыйлығы (Әлемдік фильмдегі сүйікті актер) 1966 Сесил Б. Демилл сыйлығы1970 Шынайы батырлық Кинодрамадағы ең жақсы актер