Канадада өлім жазасының тарихы

Кіріспе

Канададағы өлім жазасының шолуы

Канададағы өлім жазасының тарихы Канаданың ең ерте замандарына, оның ішінде француз колониясы болған кезеңге және 1763 жылдан кейін британ колониясы болған уақытына дейін барып жетеді. 1867 жылдан бастап 1976 жылдың 26 шілдесінде кісі өлтіру үшін өлім жазасы жойылғанға дейін 1481 адам өлім жазасына кесілді, ал 710 адам атқарылды. Атқарылғандардың 697-сі ер адам, 13-і әйел болды. Француз үкіметі аяқталғаннан кейін Канадада азаматтық адамдарға өлім жазасын қолданудың жалғыз тәсілі – дарға асу болды. Канададағы соңғы атқарылған жаза 1962 жылдың 11 желтоқсанында Торонтодағы Дон түрмесінде Артур Лукас пен Рональд Турпиннің дарға асылуы болды. Ұлттық қорғаныс заңы 1999 жылға дейін кейбір әскери қылмыстар үшін өлім жазасын қарастырды, бірақ 1946 жылдан бері ешқандай әскери атқарылған жаза болған жоқ. Канадада өлім жазасы 1963 жылдың қаңтарында іс жүзінде тоқтатылды және екі кезеңде, 1976 және 1999 жылдары жойылды. 1976 жылға дейін қылмыстық кодексте кісі өлтіру, мемлекетке опасыздық және қарақшылық үшін өлім жазасы көзделген. Сонымен қатар, Ұлттық қорғаныс заңына сәйкес кейбір қызметтік қылмыстар сатқындықпен жасалған жағдайда міндетті түрде өлім жазасын көздейтін, бірақ 1945 жылдан бері осы қылмыстар үшін ешкім атқарылған жоқ. 1976 жылы Парламент C-48 заңын қабылдап, кісі өлтіру, мемлекетке опасыздық және қарақшылық үшін өлім жазасын жойды. 1999 жылы Парламент әскери қылмыстар үшін өлім жазасын жойды.

Жаңа Франция

Жаңа Францияда жазалаушы лауазымын 1645 жылы Андре Бернард қысқа мерзімге атқарды, бірақ 1648 жылға дейін тұрақты түрде бекітілмеді. Осы жылы Виль-Маридегі француз гарнизонындағы әскери барабаншы, жергілікті сульпициан дін қызметкерлері тарапынан содомия жасағаны үшін өлім жазасына кесілді. Квебек қаласындағы иезуиттердің араласуынан кейін барабаншының өмірі сақталды, бірақ ол Жаңа Францияның алғашқы тұрақты жазалаушысы лауазымын қабылдау шартымен. Барабаншының нақты аты тарихи құжаттарда расталмаған; алайда, 2006 жылы жарық көрген «Квебек пен Франциядағы гомосексуалдарды қуғындау» кітабында тарихшы Патрис Корриво оны «Рене Юге де Тамбур» деп атады. Бірақ басқа тарихшылар бұл сәйкестілікке күмәнді қарады, себебі тарихи жазбаларда осы есімді адамды 1680 жылға дейін Жаңа Францияда кездестіруге болмайды. Жазалаушы лауазымы қоғамда беделсіз болғандықтан, Жаңа Францияда өлім жазасына кесілген ер адам өлімнен құтылу үшін басқаларды жазалауға келісе берсе, ал әйел тұтқын жазалаушыға күйеуге шығуға келіссе, өмірі сақталған. Осыған ұқсас жағдайлардың бірі – 1665 жылы ұрлық үшін өлім жазасына кесілген, бірақ өз серігіне қарсы куәлік беруге және оны жазалауға келісіп, өлімнен құтылған Жак Дайгр, сондай-ақ 1751 жылы осы лауазымға кірісіп, бірден тұтқын Франсуаза Лоранды үйлену арқылы өлімнен сақтап қалған Жан Королер.

Британдық Солтүстік Америка

1749 жылы Галифакс портындағы кемеде қызмет ететін теңізші Питер Картсел Абрахам Гудсайдсты пышақтап өлтіріп, тағы екі адамды жаралады. Ол капитан сотының алдына жеткізіліп, кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесілді. Екі күннен кейін ол кеменің мачтасына ілініп, басқаларға ескерту ретінде көрсетілді. Бұл – ағылшын тілді Канададағы өлім жазасы туралы ең ерте жазбалардың бірі. Өлім жазасын қанша рет қолданғанын нақты анықтау қиын, себебі 1867 жылға дейін ат-жөндері, орындалу күндері мен жерлері туралы жүйелі түрде жазбалар жасалмады, сондай-ақ көптеген құжаттар өрт, су тасқыны немесе тозу салдарынан жоғалып кеткен. 1840 жылы, қазіргі Онтарио штатының Виндзор қаласында кінәсіз адам тұтқынға алынған, ал қылмыстың нағыз жасаушысы өлім төсегінде мойындағаннан кейін бұл мәлім болды. Бұл Мичиган штатында, Виндзордан өзен арқылы орналасқан жерде, өлім жазасын жоюға септігін тигізді.

Конфедерациядан кейінгі кезең

Конфедерациядан кейін, заңдарды қайта қарау өлім жазасына тартылатын қылмыстардың санын үшке дейін азайтты: кісі өлтіру, зорлау және мемлекетке опасыздық. 1868 жылы Парламент жаза орындалуының түрме ішінде болуын, емес публично асылуды талап етті. 1870 жылдарға қарай түрмелерде бұрынғы биік эшафолдтың орнына, жерден 5 фут (2 метр) биіктікте, астында шұңқыры бар дарға асу платформасын салуға кірісті, ол түрме қабырғасымен бір деңгейде болды. Роберт Бикердайк – кәсіпкер, саясаткер және әлеуметтік реформатор, ол капиталдық жазаны жоюды міндетті деп санады және белгілі бір дәрежеде өмірінің мақсаты деп есептеді. Ол осы реформа үшін одан да жоғары дауыспен және шеберлікпен сөйледі. Парламент мүшесі ретінде 1914 және 1916 жылдары ол өлім жазасын өмір бойына бас бостандығынан айырумен алмастыру туралы заң жобасын ұсынды. Ол капиталдық жазаға көптеген себептермен қарсы болды, оны христиандыққа және дінге жалпы түрде жасалған құрметсіздік және кез келген өркениетті мемлекеттің қара дағы деп есептеді. "Қоғам үшін өлім жазасынан артық ұятты нәрсе жоқ", - деді ол Парламентте. Ол сонымен қатар әлеуметтік теңсіздіктер туралы айтып, жазаның байларға қарағанда кедейлерге көбірек қолданылатынын көрсетті. Ол мемлекеттік деңгейдегі кісі өлтірудің қылмыстың алдын алуға көмектеседі деген пікірді жоққа шығарды және қателікке жол бермеу қажеттігін ескертті. 1950 жылы капиталдық жазаны жоюға талпыныс жасалды. Сол кездегі Кооперативтік достастық федерациясының Парламент мүшесі Росс Тэтчер, өлім жазасын жою мақсатында Қылмыстық кодекске түзетулер енгізу үшін №2 заң жобасын ұсынды. Тэтчер кейіннен №2 заң жобасы позитивті талқылауды тудырмауы және жою мүмкіндігін одан әрі қиындатуы мүмкін деген қорқынышпен оны кері тартып алды. 1956 жылы Палата мен Сенаттың бірлескен комитеті кісі өлтіру үшін капиталдық жазаны міндетті түрде сақтауды ұсынды, бұл оны жоюға мүмкіндік ашты. 1961 жылы кісі өлтіруді қазалы және қазалы емес кісі өлтіруге жіктеу туралы заң қабылданды, кейіннен ол бірінші және екінші дәрежелі кісі өлтіру деп аталды. Қазалы кісі өлтіруге жоспарлы немесе қасақана кісі өлтіру, зорлық-зомбылық қылмыстар кезінде жасалған кісі өлтіру немесе полицей немесе түрме күзетшісін өлтіру кірді. Қазалы емес кісі өлтіруге өлім жазасы қарастырылмады. Реформадан кейін орындалған жалғыз өлім жазалары – Турпин мен Лукасқа қатысты, олар полицейді өлтіру ережесі бойынша жазаланды.

After Confederation, a revision of the statutes reduced the number of offences punishable by death to three: murder, rape, and treason. In 1868, Parliament also stated that the location of the execution was to be within the confines of the prison instead of public hangings. By the 1870s, the jails had begun to build the gallows 5 feet (2 m) from the ground with a pit underneath instead of the previous high scaffold, the platform of which was level with the prison wall. Robert Bickerdike was a businessman, politician, and social reformer, who believed the abolition of capital punishment was an imperative and to some extent his life’s mission. Few spoke as loudly or as eloquently as he did for this reform. As a Member of Parliament, in 1914 and again in 1916 he introduced a bill to replace the death penalty with a life sentence. He opposed capital punishment on many grounds, considering it an insult to Christianity and religion in general and a blot on any civilized nation. "There is nothing", he stated in the house, "more degrading to society at large than the death penalty." He also spoke of class disparities, pointing out that the punishment was administered to the poor far more often than to the wealthy. He refuted the notion that state sponsored killing acted as a deterrent to murder and cautioned against the possibility of mistake. In 1950, an attempt was made to abolish capital punishment. Ross Thatcher, at that time a Cooperative Commonwealth Federation Member of Parliament, moved Bill No. 2 in order to amend the Criminal Code to abolish the death penalty. Thatcher later withdrew it for fear of Bill No. 2 not generating positive discussion and further harming the chances of abolition. In 1956, the Joint Committee of the House and Senate recommended the retention of capital punishment as the mandatory punishment for murder, which opened the door to the possibility of abolition. In 1961, legislation was introduced to reclassify murder into capital and non capital murder, later renamed to first degree and second degree murder. A capital murder involved a planned or deliberate murder, murder during violent crimes, or the murder of a police officer or prison guard. Non capital murder did not carry the death sentence. The only death sentences carried out after the reform, of Turpin and Lucas, were under the police murder rule.

Жою

1963 жылғы федералды сайлауда Лестер Пирсон мен Либералдық партияның жемісті өтуінен кейін, және Пьер Трюдоның кезекті үкіметтері арқылы федералды кабинет өлім жазасын саяси шешім ретінде толығымен жеңілдетті. Осылайша, 1963 жылдан бастап Канадада өлім жазасы қолдану практикасы тоқтатылды. 1967 жылдың 30 қарашасында C-168 заң қабылданды, ол полиция және түзету мекемелерінің қызметкерлерін кісі өлтіруден басқа жағдайларда өлім жазасын қолдануға бес жылдық мораторий енгізді. 1973 жылдың 26 қаңтарында бес жылдық тәжірибе аяқталғаннан кейін, Канаданың Бас прокуроры капиталдық жазаға ішінара тыйым салуды жалғастырды, бұл ақырында капиталдық жазаның жойылуына әкелді. 1976 жылдың 14 шілдесінде C-84 заң жобасы 130:124 дауыспен ашық дауыс беру арқылы қабылданды, нәтижесінде кісі өлтіру, мемлекетке қарсы сатқындық және қарақшылық үшін өлім жазасы жойылды. Заңға 16 шілдеде патшалық мақұлдама берілді және ол 1976 жылдың 26 шілдесінде күшіне енді. Бірінші дәрежелі кісі өлтіру жазасымен алмастырылды, ол 25 жылдан кем емес мерзімге бас бостандығынан айыруды көздейді және шартты түрде босату мүмкіндігі жоқ. 1987 жылдың 30 маусымында өлім жазасын қайта енгізу туралы заң жобасы Төменгі палатада 148–127 дауыспен жеңіліске ұшырады, онда Премьер-министр Брайан Малрони, Әділет министрі Рэй Хнатышин және Сыртқы істер министрі Джо Кларк заң жобасына қарсы болды, ал Премьер-министрдің орынбасары Дональд Мазанковски және Прогрессивті консервативті партияның көпшілігі оны қолдады. Ұлттық қорғаныс заңына сәйкес жасалған кейбір әскери қылмыстар (Канада Қарулы күштерінің мүшелері жасаған) өлім жазасын көздейтін (нақұрлық, дезертирлік, заңсыз қарсы тапсыру және жау үшін тыңшылық), егер олар сатқындықпен жасалса, міндетті түрде өлім жазасы қарастырылды. C-25 заң жобасы осы өлім жазаларын өмір бойы бас бостандығынан айырумен алмастырды, нәтижесінде Канадада өлім жазасы толығымен жойылды, ол 1999 жылдың 1 қыркүйегінен бастап күшіне енді. Канадада соңғы рет асылған әйел – Маргарита Питр, ол 1953 жылдың 9 қаңтарында Монреальдегі Бордо түрмесінде Canadian Pacific Air Lines 108 рейсін бомбалауға қатысқандығы үшін дарға асылды. Сонымен қатар, екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жасалған әскери қылмыстар бойынша Канада соттарында сотталған төрт неміс атып тасталды.

Following the success of Lester Pearson and the Liberal Party in the 1963 federal election, and through the successive governments of Pierre Trudeau, the federal cabinet commuted all death sentences as a matter of policy. Hence, in practice the death penalty ceased to be used in Canada in 1963. On November 30, 1967, Bill C 168 was passed creating a five year moratorium on the use of the death penalty, except for murders of police and corrections officers. On January 26, 1973, after the expiration of the five year experiment, the Solicitor General of Canada continued the partial ban on capital punishment, which would eventually lead to the abolition of capital punishment. On July 14, 1976, Bill C 84 was passed by a narrow margin of 130:124 in a free vote, resulting in the abolition of the death penalty for murder, treason, and piracy. It was given royal assent on July 16 and came into force July 26, 1976. Capital murder was replaced with first degree murder, which carries a mandatory life sentence without eligibility for parole until the person has served 25 years of the sentence. On June 30, 1987, a bill to restore the death penalty was defeated by the House of Commons in a 148–127 vote, in which Prime Minister Brian Mulroney, Minister of Justice Ray Hnatyshyn, and Minister of External Affairs Joe Clark opposed the bill, whereas Deputy Prime Minister Donald Mazankowski and a majority of Progressive Conservative MPs supported it. Certain military offences under the National Defence Act (committed by members of the Canadian Armed Forces) continued to carry the death penalty (cowardice, desertion, unlawful surrender, and spying for the enemy), with mandatory death penalty if committed traitorously. Bill C 25 replaced those death penalties with life imprisonment, resulting in the complete legal abolition of the death penalty in Canada, effective September 1, 1999. The last woman to be hanged in Canada was Marguerite Pitre on January 9, 1953, at Bordeaux Prison in Montreal, for her part in the bombing of Canadian Pacific Air Lines Flight 108. Furthermore, four Germans were shot after being convicted in war crimes trials held by Canadian courts.

Джон Радклив

Джон Радклив Канаданың алғашқы кәсіби дарға асушысы болды, 1892 жылы әділет министрі сэр Джон Томпсонның ұсынысы бойынша Доминион кеңесінің бұйрығымен федералдық жалақы тізіміне дарға асушы ретінде енгізілді. Радкливтің британдық дарға асушы Уильям Марвудтан тәлім алғаны жиі айтылады, бірақ мұны растайтын құжаттама жоқ. Ол Канадада кем дегенде 69 адамды дарға асты, бірақ өмірінде одан да көп адамды дарға асырғаны мүмкін. Ол қайтыс болған кезде «Торонто телеграфы» газеті оның 150 өлім жазасын орындағанын хабарлады. Ол 1911 жылдың 26 ақпанында Торонтода 55 жасында алкогольге байланысты аурудан қайтыс болды.

Артур Эллис

Артур Эллис – 1913 жылы Рэдкливтің қайтысынан кейін Канаданың ресми дарға асушысы болған британдық "Артур Б. Инглиш" псевдонімі. Эллис 1935 жылы Монреальде Томассина Сараоның өлім жазасын орындау кезінде басы кесілгенге дейін Канадада дарға асушы болып жұмыс істеді. 1938 жылдың шілдесінде Монреальде кедейлікте қайтыс болды және Маунт-Роял зиратында жерленді. Артур Эллис сыйлығы – осы псевдониммен аталған, Канаданың қылмыс жазушыларының жыл сайын табыстайтын әдеби сыйлығы. Эллис 2009 жылғы "Дарға асушылардың зираты" атты деректі фильмінде маңызды рөлде бейнеленген.

Камиль Браншо

Камилла Браншо деген атпен танымал болған дарға асатын адам Эллистің орнын басып алды. Браншо Квебек үкіметінің жалақы төлеуші қызметкері болып жұмыс істеді және елдің басқа аймақтарында шаруақы төлену арқылы өлім жазасын орындады. Дарға асатын адам дәстүрлі түрде Монреальде орналасқан, ал 1912 мен 1960 жылдар аралығында Бордо түрмесінде Канададағы басқа түзеу мекемелеріне қарағанда көбірек (85) өлім жазасы орындалды. Браншоуд соғыстан кейінгі кезеңде Канадада көптеген өлім жазаларын орындады (оны үшін ақы алған жоқ), мысалы, 1952 жылы Дон түрмесінде Бойд тобының Леонард Джексон мен Стивен Сучанды бірдей дарға асуы және 1960 жылы Альберта штатының Форт-Саскачеван қаласында Роберт Реймонд Куктың өлім жазасын орындауы.

Әдістер

Аспаның алғашқы әдісі – арқанды жоғарыдан лақтырып, оны басқалар тартып, сотталған адамды ауаға көтеру еді. Содан кейін түйін тартылып, мойынды қысып, өлімге жеткізетін. Оның өзге түрінде, адамның мойнына арқан байланып, оны арбаға отырғызып, арбаны астынан итеріп шығаратын. Бұл, қылмыскердің астынан бір нәрсені тартып алып, "құлау" жасау арқылы жазалаудың негізгі бөлігіне айналды. Қазалаушылар арқанның ұзындығын тәжірибелеп көрді. Олар адамды тез есінен айырып, асып өлтірудің жаңа тәсілдерін тапты. 1872 жылы құлаудың ұзындығы шамамен бес футқа жетті, бұл мойынды толыққанды бұзып жіберді. Ал бір жылдан кейін құлаудың ұзындығы жеті футқа дейін ұзартылды. Канаданың азаматтық билігімен өлім жазасына кесілген көптеген қылмыскерлер Ұлыбританияда Уильям Марвуд жасаған "ұзақ құлау" әдісімен асылды. Бұл әдіс тұтқынның мойны құлау соңында бірден сынғанын қамтамасыз етті, нәтижесінде ол есінен танып, тұншығып қайтыс болды, бұл бұрынғы "қысқа құлау" әдісінен жиі болатын бауырымен шығудан гөрі жақсырақ саналды. Қысқа құлау кейде өлімге жеткенше азап шегуге себеп болатын. Мансабының басында Джон Радклив Онтарио және Квебек штаттарындағы бірнеше шерифтерді сотталған адамды ауаға тартып көтеруге мүмкіндік беретін баламалы әдіс қолдануға көндірді. Осындай дарғанат 1888 жылғы 29 ақпанда Торонтодағы Дон түрмесінде Роберт Нилді асып өлтіру үшін қолданылды: "Құлаудың" ескі жоспары тұтқынды жерден 280 фунт салмақты арқанмен жоғары көтеретін, адамгершілікке жатқан машинаға алмастырылды. "Біздің қателерді кешіре гөр" деген сөздер айтылғанда, қазалаушы кесерін арқанның екінші жағындағы ауыр темірді ұстап тұрған жеңіл арқанға тигізді, бірден салмақ құлап, денені ауаға тартып, дарғанаттың дөңгелектері арасында ілінді. Реджинальд Бирчаллды Вудсток, Онтариода 1890 жылғы қарашада асып өлтіру осындай құрылғыны соңғы рет қолдану болды. Радклив алғаш рет Корольдік теңіз флотының теңізшісі ретінде Оңтүстік Қытай теңізінде қарақшыларды кемеде асып өлтіруге көмектескен, және ол кемеде адамды асып өлтіруге ұқсас нәрсені жасауға тырысқан болуы мүмкін. Бирчаллды асып өлтіргеннен кейін Радклив және оның ізбасарлары дәстүрлі ұзақ құлау әдісін қолданды. Аспалы өлім, жағдайы жақсы болғанда және тәжірибелі қазалаушы болғанда, салыстырмалы түрде адамгершілік жаза болғанмен, қателіктер орын алуы мүмкін еді. Манитобадағы Хедингли түрмесінде және Монреальдегі Бордо түрмесінде жазасын өтеп жатқан тұтқындардың басы кездейсоқ кесілді, ал Торонтодағы Дон түрмесіндегі тұтқын төменгі қабаттың еденіне құлап, асылғышпен тұншықтырылды. Канаданың кейбір түрмелері – Торонто, Уитби және Оттава, Онтарио, Манитоба, Хедингли және Альбертадағы Форт-Саскачеван түрмелері – тұрақты жабық аспалы орындарға ие болды, бірақ көбінесе қылмыскерлер түрме ауласында осы оқиға үшін арнайы салынған дарғанатқа асылды. Канада әскери заңы бойынша өлім жазасына кесілген әскери тұтқындарды ату тобы атып өлтірді.

The first method of hanging was "hoisting" in which a rope would be thrown over a beam and the convicted person would then be hoisted into the air by others pulling on the rope. The slip knot would then tightly close around the neck until strangulation. A variation of this included the person with a rope around the neck to stand on a cart and then it would be pushed from under him. This led to the development of suspension in which "the drop" caused by jerking something from underneath the offender became the main component of the execution. Executioners experimented with the length of the rope for the drop. They discovered new ways of causing instant unconsciousness and quick death upon hanging. In 1872, the length of a drop extended to nearly five feet which dislocated the neck perfectly. Almost one year later, the length of the drop was extended to seven feet. The majority of offenders put to death by Canadian civilian authorities were executed by the "long drop" technique of hanging developed in the United Kingdom by William Marwood. This method ensured that the prisoner's neck was broken instantly at the end of the drop, resulting in the prisoner dying of asphyxia while unconscious, which was considered more humane than the slow death by strangulation which often resulted from the previous "short drop" method. The short drop sometimes gave a period of suffering before death finally took place. Early in his career, John Radclive persuaded several sheriffs in Ontario and Quebec to let him use an alternative method in which the condemned person was jerked into the air. A gallows of this type was used for the execution of Robert Neil at Toronto's Don Jail on February 29, 1888:

The old plan of a "drop" was discarded for a more merciful machine, by which the prisoner is jerked up from a platform on the ground level by a weight of 280 lbs, which is suspended by an independent rope pending the execution At the words "Forgive us our trespasses," the executioner drove his chisel against the light rope that held the ponderous iron at the other end of the noose, and in an instant the heavy weight fell with a thud, and the pinioned body was jerked into the air and hung dangling between the rough posts of the scaffold. The hanging of Reginald Birchall in Woodstock, Ont. in November 1890 seems to be the last time a device of this kind was used. Radclive had first been exposed to executions as a Royal Navy seaman helping with shipboard hangings of pirates in the South China Sea, and it is possible he was trying to approximate something similar to hanging a man on a ship's yardarm. After Birchall's hanging, Radclive used the traditional long drop method, as did his successors. While hanging was a relatively humane method of execution under ideal conditions with an expert executioner, mistakes could and did happen. Condemned prisoners were decapitated by accident at Headingley Jail in Manitoba and Bordeaux Jail in Montreal, and a prisoner at the Don Jail in Toronto hit the floor of the room below and was strangled by the hangman. Some Canadian jails—such as those in Toronto, Whitby and Ottawa, Ontario; Headingley, Manitoba; and Fort Saskatchewan, Alberta—had permanent indoor execution facilities, but more typically offenders were hanged on a scaffold built for the occasion in the jail yard. Military prisoners sentenced to death under Canadian Military Law were shot by a firing squad.

Қоғамдық пікір

Канадада өлім жазасын қайта енгізу өте ұтымсыз болғанымен, капиталдық жазаға қолдау АҚШ-тағы деңгейде, яғни кейбір штаттарда жүзеге асырылатын, көптеген штаттар мен федералдық деңгейде заңмен бекітілген жағдайға ұқсас. Өлім жазасына қарсылық 1990-жылдар мен 2000-жылдардың басында артса, соңғы жылдары канадалықтар АҚШ-тың позициясына жақындады; 2004 жылы канадалықтардың 48 пайызы ғана кісі өлтірушілерге өлім жазасын қолдаса, 2010 жылы бұл көрсеткіш 62 пайызға жетті. Бір сауалнама бойынша, Канададағы капиталдық жазаға қолдау АҚШ-тағыдан шамамен бірдей, 2013 жылы екі елде де 63 пайызды құрады. 2012 жылы Toronto Sun газеті жүргізген сауалнамада канадалықтардың 66 пайызы капиталдық жазаны жақтаса, оның қайта енгізілуін 41 пайызы ғана қолдады. 2020 жылы Research Co. жүргізген сауалнамаға сәйкес, канадалықтардың 51 пайызы өз елінде кісі өлтіргені үшін өлім жазасын қайта енгізуді жақтайды. Дегенмен, канадалықтардың жартысына жуығы (47%) кісі өлтірген жағдайда өлім жазасына (34%) қарағанда, шартты түрде босату мүмкіндігі жоқ өмір бойына бас бостандығынан айыруды жөн көреді. Research Co. компаниясының 2023 жылғы сауалнамасы көрсеткендей, канадалықтардың 54 пайызы өз елінде кісі өлтіргені үшін өлім жазасын қайта енгізуді қолдайды. Оны жойғаннан бері, оны қайта енгізуді жақтаған екі партия ғана белгілі: Канаданың Реформа партиясы (1988–2000) және Канаданың Ұлттық Ілгерілеу партиясы (2014 жылдан бері). Канадада капиталдық жазаға тыйым салудың себептері қате айыптауларға қатысты алаңдаушылық, мемлекеттің адам өмірін алуына байланысты көңіл алаңдаушылық және өлім жазасының қылмыстың алдын алудағы тиімділігіне күмән болды. 1959 жылы 14 жасар Стивен Траскоттың ісі капиталдық жазаны жоюға ықпал еткен маңызды фактор болды (бірақ, әрине, жалғыз емес). Траскот сыныптасын өлтіргені үшін өлім жазасына кесілді. Кейіннен оның жазасы өмір бойына бас бостандығынан айыруға ауыстырылды, ал 2007 жылы ол айыптан ақталды (бірақ апелляциялық сот оның кінәсіз екенін нақты айтпады).

Although reintroducing the death penalty in Canada is extremely unlikely, support for capital punishment is similar to its support in the United States, where it is carried out regularly in some states and is on the books in most states and on the federal level. While opposition to the death penalty increased in the 1990s and early 2000s, in recent years, Canadians have merged closer to the US's position; in 2004, only 48 percent of Canadians favoured death for murderers compared to 62 percent in 2010. According to one poll, support for the death penalty in Canada is approximately the same as its support in the United States, at 63 percent in both countries as of 2013. A 2012 poll by the Toronto Sun found that 66 percent of Canadians favoured capital punishment, but only 41 percent would actually support its re introduction in Canada. A 2020 poll by Research Co. found that 51 percent of Canadians are in favour of reinstating the death penalty for murder in their country. However, almost half of Canadians (47%) select life imprisonment without the possibility of parole over the death penalty (34%) as their preferred punishment in cases of murder. A 2023 poll by Research Co. found that 54 percent of Canadians are in favour of reinstating the death penalty for murder in their country. Since abolition, only two parties were known to have advocated to bringing it back: the Reform Party of Canada (1988–2000) and the National Advancement Party of Canada (since 2014). Among the reasons cited for banning capital punishment in Canada were fears about wrongful convictions, concerns about the state taking people's lives, and uncertainty about the death penalty's role as a deterrent for crime. The 1959 conviction of 14 year old Steven Truscott was a significant impetus (although certainly not the only one) toward the abolition of capital punishment. Truscott was sentenced to death for the murder of a classmate. His sentence was later commuted to a life sentence, and in 2007, he was acquitted of the charges (although the appeal court did not state that he was in fact innocent).

Шетелдіктерге қатысты өлім жазасына қатысты саясат

1990 жылдары Канада қылмыскер Чарльз Нг-ті АҚШ-қа экстрадициялады, ол билік органдарына шағымдануына қарамастан, өлім жазасына кесілуі мүмкін екенінен қорқып, экстрадицияға келіспеді. Канаданың Жоғарғы Соты «АҚШ Б. Бернс ісі» (2001) бойынша, Канаданың басқа елде өлім жазасы қолданылатын қылмыс үшін сотталуға жіберілген адамдарды, егер шетел мемлекеті өлім жазасын қолданбайтынына кепілдік бермесе, экстрадицияламауы керек деп шешті. Бұл «Kindler v. Canada (Әділет министрі)» (1991) ісіндегі бұрынғы шешімді күштен шығарды. Бұл саясат Германия, Франция, Нидерланды, Испания, Италия, Ұлыбритания, Израиль, Мексика, Колумбия және Австралия сияқты елдердің экстрадиция саясатына ұқсас, олар өлім жазасына кесілуі мүмкін адамдарды экстрадициялаудан бас тартады. «Соринг v. Ұлыбритания» ісінде өлім жазасы мүмкін болған жағдайда экстрадициялау Еуропалық адам құқықтары конвенциясын бұзушылық деп танылды, бұл практика Еуропа Кеңесінің мүше мемлекеттерінде, соның ішінде Еуропалық Одақтың барлық мүше мемлекеттерінде тыйым салынды. 2007 жылдың қараша айында Канаданың азшылықтағы консервативтік үкіметі, өлім жазасына кесілген канадалық азаматтарға кешірім сұрау жөніндегі ұзақ жылдар бойы сақталған саясатын өзгертті. 1982 жылдан бері екі адамды өлтіргені үшін сотталған және АҚШ-та өлім жазасына кесілген, сондай-ақ Канада үкіметінен кешірім сұрап келе жатқан Альбертада туған Рональд Аллен Смит ісі, Канаданың қоғамдық қауіпсіздік министрі Стоквелл Дейді саясаттағы өзгерістерді жариялауға итермеледі. Дей, әрбір жағдайды жеке қарастыру қажет екенін мәлімдеді. Смит ісі либералдар мен консерваторлар арасында күрт бөлініске әкелді, либералдар «үкімет өлім жазасына қағидаттық тұрғыдан қарсы тұруы керек, бұл Канадада да, әлемде де осылай болуы тиіс» деген резолюцияны қабылдады. Алайда, консерваторлардың көпшілігі саясаттағы өзгерісті қолдады. 2011 жылы канадалық БАҚ-қа берген сұхбатында Канаданың премьер-министрі Стивен Харпер өлім жазасына жеке қолдау білдіріп: «Мен жекелеген жағдайларда өлім жазасы орынды деп санаймын» деді.

In the 1990s, Canada extradited a criminal, Charles Ng to the United States, even though he appealed to the authorities, as he did not want to potentially face execution. The Supreme Court of Canada, in the case United States v. Burns, (2001), determined that Canada should not extradite persons to face trial in other countries for crimes punishable by death unless Canada has received an assurance that the foreign state will not apply the death penalty, essentially overruling Kindler v. Canada (Minister of Justice), (1991). This is similar to the extradition policies of other nations such as Germany, France, the Netherlands, Spain, Italy, the United Kingdom, Israel, Mexico, Colombia and Australia, which also refuse to extradite prisoners who may be condemned to death. Extradition where the death penalty is possible was ruled a violation of the European Convention of Human Rights in the case of Soering v United Kingdom outlawing the practice in member states of the Council of Europe, of which all of the European Union member states are part. In November 2007, Canada's minority Conservative government reversed a longstanding policy of automatically requesting clemency for Canadian citizens sentenced to capital punishment. The ongoing case of Alberta born Ronald Allen Smith, who has been on death row in the United States since 1982 after being convicted of murdering two people and who continues to seek calls for clemency from the Canadian government, prompted Canadian Public Safety Minister Stockwell Day to announce the change in policy. Day has stated that each situation should be handled on a case by case basis. Smith's case resulted in a sharp divide between the Liberals and the Conservatives, with the Liberals passing a motion declaring that the government "should stand consistently against the death penalty, as a matter of principle, both in Canada and around the world". However, an overwhelming majority of Conservatives supported the change in policy. In a 2011 interview given to Canadian media, Canadian Prime Minister Stephen Harper affirmed his private support for capital punishment by saying, "I personally think there are times where capital punishment is appropriate."