Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жүкті жануарлардан жүкке тартылу күшін беру құрылғысы, кейбір тұрақты қанатты ұшақтардың басқару жүйесі.
Device to transfer traction from draught animals to a loadthe control system of some fixed wing aircraft
Жүктік – екі өгіз немесе басқа жануарлардың бірге жүк тартуына мүмкіндік беретін, көбінесе ағаштан жасалған арқалық. Өгіздер әдетте жұптасып жүк тартады, сондықтан жүктік олар үшін қажет. Кейбір жүктіктер жеке жануарларға бекітіледі. Әртүрлі мәдениеттерде және әртүрлі өгіз түрлері үшін әртүрлі жүктік түрлері қолданылады. Екі өгізді «жүктік өгіздер» деп атауға болады, ал «жүктік салу» деген сөз тіркесінде жүктік етістік ретінде де қолданылады. Аттар, есектің қашыры, есектер және су бұқалары да жүктікке салынып жүгіртеді.
A yoke is a wooden beam sometimes used between a pair of oxen or other animals to enable them to pull together on a load when working in pairs, as oxen usually do; some yokes are fitted to individual animals. There are several types of yoke, used in different cultures, and for different types of oxen. A pair of oxen may be called a yoke of oxen, and yoke is also a verb, as in "to yoke a pair of oxen". Other animals that may be yoked include horses, mules, donkeys, and water buffalo.
Этимология
"Жұмыр" сөзі прото-үнді-еуропалық *yugóm (жұмыр), *yewg (қосу, біріктіру) түбірінен шыққан деп саналады, сондықтан йогамен туыс. Бұл түбірдің барлық белгілі үнді-еуропа тілдерінде ұрпақтары бар, соның ішінде неміс Joch, латын iugum, көне грек ζυγόν (zygon), парсы یوغ (yuğ), санскрит युग (yugá), хетт 𒄿𒌑កាន់ (iúkan), ескі шіркеу славян иго (igo), литвалық jungas, ескі ирланд cuing және әрмендік լուծ (luts), барлығы "жұмыр" деген мағынаны білдіреді.
The word "yoke" is believed to derive from Proto Indo European *yugóm (yoke), from root *yewg (join, unite), and is thus cognate with yoga. This root has descendants in almost all known Indo European languages including German Joch, Latin iugum, Ancient Greek ζυγόν (zygon), Persian یوغ (yuğ), Sanskrit युग (yugá), Hittite 𒄿𒌑𒃷 (iúkan), Old Church Slavonic иго (igo), Lithuanian jungas, Old Irish cuing, and Armenian լուծ (luts), all meaning "yoke".
Мойын немесе мойын иығы
Қамыс мойынтұрығы – екі бұқаның (немесе сирек жылқының) мойындарына бекітілетін, иісті ағаштан жасалған көлденең құрал. Ол жануарлардың мойнына өгіздің арқасы арқылы бекітіледі, содан осы құралға қамыс мойынтұрығы деген ат берілген. Өгіздің арқасы әдетте U пішіндес болып келеді және жануарлардың иығынан күшті жібереді. Тұрықтың ортасынан төмен, жануарлардың арасында орналасқан айналмалы құрылғы, көліктің алғы тірегіне немесе жүкті тартуға арналған тізбектерге (тұмсықтарға) жалғанады. Қамыс мойынтұрығы Еуропа, АҚШ, Австралия және Африкада дәстүрлі түрде қолданылады.
A bow yoke '/b//oʊ/ is a shaped wooden crosspiece bound to the necks of a pair of oxen (or occasionally to horses). It is held on the animals' necks by an oxbow, from which it gets its name. The oxbow is usually U shaped and also transmits force from the animals' shoulders. A swivel between the animals, beneath the centre of the yoke, attaches to the pole of a vehicle or to chains (traces) used to drag a load. Bow yokes are traditional in Europe, and in the United States, Australia and Africa.
Бас иығы
Бұқаның басына мойынтұрық кигізіледі. Ол әдетте мүйіздердің артына салынады, мүйіздерге арналған ойықтары болады; бұл екі бұқаны бірге байланыстыратын бір арқалық немесе әр бұқаға жеке-жеке бекітілетін қысқа арқалық болуы мүмкін. Содан кейін мойынтұрық мүйіздеріне мойынбау арқылы бекітіледі. Кейбір түрлері бастың алғы жағына да салынып, мүйіздерге байланады, ал бұқаның маңдайына жұмсақ төсемдер салынады (суретті қараңыз). Ауыстыру таяғы мойынтұрықтың астыңғы бөлігіне мойынбау темірлері мен тізбектер арқылы бекітіледі. Таяқ қысқа болып, сүйреуге арналған тізбегімен немесе ұзын болып, ұшында тізбегі жоқ ілгегімен келуі мүмкін. Кейде таяқ арбаға бекітіліп, бұқалар осы таяққа сүйеніп, таяқ олардың арасына көтеріледі, ал арбаны тарту үшін мойынбау темірлеріндегі тізбектерге бекіту бұрандасы салынады. Басты мойынтұрық Оңтүстік Еуропа, Оңтүстік Американың көп бөлігінде және Канадада қолданылады.
A head yoke fits onto the head of the oxen. It usually fits behind the horns, and has carved out sections into which the horns fit; it may be a single beam attached to both oxen, or each ox may have a separate short beam. The yoke is then strapped to the horns of the oxen with yoke straps. Some types fit instead onto the front of the head, again strapped to the horns, and ox pads are then used for cushioning the forehead of the ox (see picture). A tug pole is held to the bottom of the yoke using yoke irons and chains. The tug pole can either be a short pole with a chain attached for hauling, or a long pole with a hook on the end that has no chain at all. Sometimes the pole is attached to a wagon and the oxen are simply backed over this pole, the pole is then raised between them and a backing bolt is dropped into the chains on the yoke irons in order to haul the wagon. Head yokes are used in southern Europe, much of South America and in Canada.
Уизерс мойыны
Қамыт мойынтұрық – бұқаның қамыттың алдына, яғни иық қанаттарына орналасатын мойынтұрық. Оны бағаналармен немесе екі жағынан ағаш таяқшалармен қоса, қайыс арқылы бекітеді. Бірақ тартым күші мойынтұрықтан ғана, таяқшалардан емес. Бұл мойынтұрықтар, әсіресе, қамыттарында биік дөңестері бар зебу сиырларына өте ыңғайлы. Қамыт мойынтұрықтары Африка мен Үндістанда кеңінен қолданылады, мұнда зебу сиырлары көптеп кездеседі.
A withers yoke is a yoke that fits just in front of the withers, or the shoulder blades, of the oxen. The yoke is held in position by straps, either alone or with a pair of wooden staves on either side of the ox's withers; the pull is however from the yoke itself, not from the staves. Withers yokes particularly suit zebu cattle, which have high humps on their withers. Withers yokes are widely used in Africa and India, where zebu cattle are common.
Салыстыру
Қамыттың үш түрі де тиімді болса да, әрқайсысының артықшылықтары мен кемшіліктері бар. Жоғарыда айтылғандай, құйлы мойынтұрық зебу сиырларына жарайды, ал бас мойынтұрық тек мүйізі бар жануарларға ғана қолданылады. Бас мойынтұрықтың пішінін мүйіздері өскен сайын жиі өзгертіп отыру керек; басқа түрлерден өзгеше, бір арқалық бас мойынтұрық өгіздердің бас-бастарын бөлек ұстайды, олардың ұрыспай, тыныш тұруына көмектеседі. Бір арқалық бас мойынтұрық төмендіктерде жақсырақ тоқтату мүмкіндігін береді және Швейцария, Испания және Италияның кейбір аймақтары сияқты таулы, қиын жерлерде жиі қолданылады. Бұл метафора туралы алғашқы жазбалар Ежелгі кітаптарда, Есау туралы айтылған. Б.з.д. 1-ші ғасырдағы римдік ақындар Катулл мен Гораций да осы метафораны махаббат тақырыбында қолданған. 20-шы ғасырда қамыт пен жебе Испаниядағы Фаланга саяси қозғалысының символына айналды.
Although all three yoke types are effective, each has its advantages and disadvantages. As noted above, withers yokes suit zebu cattle, and head yokes can of course only be used for animals with suitable horns. Head yokes need to be re shaped frequently to fit the animals' horns as they grow; unlike other types, a single beam head yoke fixes the heads of the oxen apart, helping them to stand quietly without fighting. A single beam head yoke may offer better braking ability on downhill grades and appears to be preferred in rugged mountainous areas such as Switzerland, Spain and parts of Italy. first in Genesis regarding Esau. The 1st century BC Roman poets Catullus and Horace also used the metaphor but in the context of romance. In the 20th century, the yoke and arrows became a political symbol of the Falange political movement in Spain.