Кіріспе

1988 жылғы Гонконг тарихи қорқынышты фильмі, режиссері Т. Ф. Му. "Күннің артындағы адамдар" (сөзбе-сөз – "Қара Күн: 731", кейде "Күннің артында адам" деп те аталады) – 1988 жылғы Гонконг тарихи қорқынышты фильмі, режиссері Т. Ф. Му, сценарий авторлары Мэй Лю, Вэн Юань Му және Дун Цзинь Тэн. Фильм Екінші Қытай-Жапон соғысы кезінде Жапон императорлық армиясының 731-ші бөлімінде, құпия биологиялық қаруды сынақтан өткізу бөлімшесінде жасалған соғыс қылдықтарын көрсетіп береді. Онда соғыстың соңында 731-ші бөлім қытай және этникалық орыс тұтқындарына жасаған қатыгез медициналық тәжірибелер туралы айтылады. Бұл фильм Гонконгта "III деңгей" (АҚШ-тың NC-17 рейтингісімен тең) санатындағы алғашқы туынды.

Сюжет

Фильм ашылады "Достық – достық, тарих – тарих" деген сөздермен. Жапон жігіттері Жасөспірімдер корпусына шақырылады. Олар Квантун армиясына бекітіліп, Широ Иши басқаратын 731-ші бөлімге қарасты нысандардың біріне жеткізіледі. Көп ұзамай, олар мекемеде жүргізіліп жатқан тәжірибелермен танысады, оларға бұл тәжірибелер ұнамайды. Тәжірибелердің мақсаты – қытай халқына қарсы соңғы құрал ретінде қолданылатын, аса жұқпалы бубондық оба штаммын табу. Осы уақытта жас сарбаздар жергілікті, сөйлей алмайтын қытай баласымен дос болады және олармен бірге ойын ойнайды. Бір күні командирлер жігіттерден қытай баласын мекемеге әкелуді сұрайды. Олар балаға ешқандай зиян келмейді деп ойлап, бұйрықты орындайды; бірақ жоғары дәрежелі медициналық қызметкерлер баланың денесін тірідей кесіп, мүшелерін зерттеу үшін сақтайды. Жастар не болғанын түсінген соң, командирлерін ұрып-соғып, наразылық тудырады. Кейін доктор Ишии, ішіндегі жұқпалы блохаларды өлтірмейтін керамикалық бомбаның прототипін жасайды. Оның тиімділігін тексеру үшін бірнеше қытай тұтқындарын айқышқа байлап қоюға бұйрық береді. Бірақ жапон әуе күштері шегініп жатқандықтан тәжірибе сәтсіз аяқталады. Қытай тұтқындары айқыштардан босап, қашуға тырысады; алайда жапон әскерлері оларды қуалайды және олардың көпшілігін қағып немесе атып өлтіреді, соның ішінде бірнеше жапондықтар да бар. 731-ші бөлім Хиросима мен Нагасакиге тасталған атом бомбалары және Ресейдің соғыс жариялауы туралы естиді. Доктор Ишии бастапқыда өзінің бағыныштылары мен олардың отбасыларына өзін-өзі өлтіруді бұйырады, бірақ оларды эвакуациялауға және егер ұсталса ғана өзін-өзі өлтіруге көндіреді. Содан кейін 731-ші бөлімше зерттеулерінің дәлелдерін жояды, соның ішінде тірі қалған тәжірибелік нысандарды газбен улап өлтіреді және ғимараттарды жарыққызады. Сол түні жапон әскерлері мен олардың отбасылары Жапонияға қайту үшін пойыз станциясында күтеді. 731-ші бөлімнің жалғыз аман қалған адамы, жапон әскері кейпінде жасырынып, олардың біріне шабуыл жасайды, бірақ жапон туына қадалады. Жастар корпусы станциядан шығарда қанға малған туды үреймен ұстап тұрады. Соңғы кадрларда доктор Ишии американдықтармен ынтымақтасып, оларға зерттеулерін ұсынып, олар үшін жұмыс істеуге келіскені айтылады. Бірнеше жылдан кейін ол Корея соғысына жіберіледі, одан кейін майданда биологиялық қару пайда болады. 731-ші бөлімге қатысқан жастар корпусының соғыстан кейін қиын өмір сүргені және олардың біліміне қараудың қиын болғаны белгілі болады.

Дау

Моу фильмде тарихи дәлдікті бейнелеуге тырысқанын айтса да, Гонконг сыншылары фильмнің эксплуатациялық сипаты тарихи қасірет туралы кез келген білім беру құндылығын жоққа шығарады деп сынға алды, ал жапон сыншылары фильмді Жапонияға қарсы насият деп бағалады. Американдық қорқыныш фильмдерін сыншылары фильмді шынайы түрде қорқынышты деп таныды, бірақ оның сценарийі мен повестволық құрылымы жеткіліксіз дейді, сонымен қатар Гонконг сыншыларымен білім беру құндылығының болмауына келісіп, осы себепті фильм АҚШ-та ресми түрде көрсетілген жоқ. Фильмнің графиктік мазмұны бүкіл әлемдегі цензуралық органдармен үлкен дау тудырды. Алғашында Австралияда тыйым салынған бұл фильм Жапонияда халықтың наразылығын тудырды, тіпті режиссер Моуға өміріне қауіп төнді. Фильм Моудың жас баланың шын мәнінде жасалған труп тікелей қарауы мен тірі мысықты бөлмеге лақтырып, жүздеген ашуланған егеуқырлар жейтін көрінісін пайдаланғаны үшін қосымша дау тудырды. 2010 жылғы «Қара күннің сәулесі: Т.Ф. Моумен әңгімелер» атты деректі фильмінде Моу мысықтың түсірілімге қатысқаннан кейін шаршағанын және сыйлық ретінде екі балық алғанын, мысықтың бал мен театрлық қанмен ылғалданғанын (басқа көріністердегідей нағыз қан емес, себебі тышқандар солай болғанда шабуылдайтын еді) және тышқандар тек балды жалап жегенін мойындады.

Қабылдау

Қазіргі заманғы сын-пикирлерде "Лор." Variety журналы фильмді "жапон соғысының қылмыстарын пайдаланатын, төмен деңгейлі, сенсациялық туынды" деп атады, сонымен қатар "Жарғыш материал өте күшті және Кон Ичикаваның "Шөлейттегі оттар" сияқты классикалық фильмдеріндегідей салмақты берілуі мүмкін еді" деп көрсеткен, бірақ "көңілді қылуға тырысқан сенсациялық тәсілге жүгінеді, тірі адамдарға жасалған мәйіттерді тілгілеуді көрсетіп, құрбанның ішегін шығаратын жиренішті "декомпрессия" экспериментімен және егеуқырлармен толы бөлмеде қаншалықты қанды қиылысқан мысықтың қорқынышты реалистік көрінісін" ұсынады.