Кіріспе

Lockheed A 12 – бұл Кларенс "Келли" Джонсонның жобалары негізінде Lockheed Skunk Works компаниясы АҚШ Орталық барлау агенттігі (CIA) үшін салған, Mach 3+ жылдамдығымен қанатын жайған, жоғары биіктіктегі барлау ұшағы. Ұшақ A 12 деп аталды, бұл "Архангел" ішкі жобалау жұмыстарының тізбегіндегі он екінші ұшақ болды. 1959 жылы ол Convair компаниясының FISH және Kingfish жобаларынан басым түсіп, Project GUSTO жобасының жеңімпазы атанды және Oxcart жобасы аясында әзірленіп, пайдаланылды. ЦРУ өкілдері бастапқыда Convair ұшағының радарлық көрінісінің кішірек болуын жақсы көріп, бірақ A 12-нің техникалық сипаттамалары сәл жақсырақ болды және оның жобаланған құны әлдеқайда төмен болды. Компаниялардың бұл саладағы тәжірибесі шешуші рөл атқарды. Convair компаниясының B-58 жобасы кешігулерге және шығындардың артуына ұшырады, ал Lockheed U-2 ұшағын уақытында және бюджет шегінде тапсырды. Сонымен қатар, Lockheed компаниясының "жасырын" жобаларды жүргізу тәжірибесі болды. A 12 1962 жылдан 1964 жылға дейін өндірілді және 1963 жылдан 1968 жылға дейін ұшты. Ол екі орындық АҚШ Әскери-әуе күштерінің YF 12 прототипіне, D-21 дроны үшін M 21 ұшқыш платформасына және SR-71 Blackbird ұшағының алғашқы нұсқасы болды, ол көбірек жанармай мен камера жүктемесін тасымалдай алатын. A-12 1967 жылы миссияларды орындауға кірісті, ал соңғы миссиясы 1968 жылдың мамырында болды; бағдарлама мен ұшақтар маусым айында қызметтен шығарылды. Бағдарлама туралы ресми түрде 1990 жылдардың ортасында хабарланды. Кейінірек ЦРУ офицері былай деп жазды: "Oxcart – бұл A 12 және оның барлық келесі жұмыстарын белгілеу үшін таңдалған кодтық атаулардың кездейсоқ тізімінен алынған. Ұшақ өзі де осылай аталды". Ұшақ экипажы A 12 ұшағына Cygnus деген ат қойды, бұл атауды ұшқыш Джек Уикс ұсынды, Lockheed компаниясының ұшақтарына аспан денелерінің аттарын беру дәстүрін сақтау мақсатында.

Жобалау және әзірлеу

1957 жылдың соңында ЦРУ-дың U-2 ұшағының радарлық көрініс ауданын (RCS) азайтуға бағытталған Rainbow жобасы сәтсіз аяқталғаннан кейін, Lockheed компаниясының ішінде Кеңес Одағының үстінен ұшуға арналған жаңа ұшақты әзірлеу жұмысы 1957 жылдың соңында басталды. Дизайнер Келли Джонсон: "1958 жылдың сәуір айында мен [ЦРУ жоспарлау жөніндегі директорының орынбасары] Ричард М. Бисселл-младшиймен U-2 ұшағының жалғасы болуы керек пе деген мәселе бойынша ұзақ әңгімелестім. Біз спутниктік барлау ұшақтарды жасырын барлау үшін қолданусыз қылмас бұрын, тағы бір рет әрекет етуге келістік." Project Gusto аясындағы жобалар U-2 бағдарламасының атымен "Ангел" деп аталды. Ұшақ дизайны дамыған сайын және конфигурация өзгерген сайын, Lockheed-тің ішкі таңбалауы Архангел 1-ден Архангел 2-ге және т.б. дейін өзгерді. Дамып келе жатқан дизайнның бұл атаулары жақын арада "A 1", "A 2" сияқты қысқартылды. ЦРУ-дың U-2 ұшағының жалғасын әзірлеу бағдарламасы Oxcart кодолық атымен белгіленді. Бұл жобалар бағдарлама қарастырылған кезде A 11 сатысына жетті. A 11 шамамен бірдей өнімділікке ие Convair компаниясының Kingfish ұсынысымен бәсекелесті. Алайда, Kingfish RCS-ті айтарлықтай төмендететін бірнеше мүмкіндіктерді қамтыды, бұл кеңеске жағымды болып көрінді. Lockheed A 11 дизайнына екі қисайған қанатты және металл емес материалдардан жасалған бөліктерді қосып, жаңарту жасаумен жауап берді. Осылайша A 12 дизайны пайда болды. 1960 жылдың 26 қаңтарында ЦРУ 12 А-12 ұшағын тапсырыс берді.

Жаңа материалдар мен өндіріс әдістері

A 12 өз заманынан едәуір озық болғандықтан, Oxcart жобасы үшін көптеген жаңа технологиялар арнайы ойлап табылуы керек болды, соның ішінде кейбіреулері бүгінгі күнге дейін қолданылуда. Сол кездегі инженерлердің ең басты мәселесі – титанмен жұмыс істеу болды. Бен Рич өзінің "Skunk Works: Lockheed-тегі жылдарым туралы жеке естеліктер" кітабында былай деп жазды: "Біздің жеткізушіміз, Titanium Metals Corporation, осы құнды қорытпаның шектеулі қорына ие болды, сондықтан ЦРУ бүкіл әлем бойынша іздеу жүргізді және үшінші тараптар мен фирмалардың көмегімен әлемдегі ірі экспорттаушылардың бірі – Кеңес Одағынан негізгі металлдың сатып алынуын қамтамасыз етті. Кеңес Одағы өздерінің осы ұшақтың құрылысына қалай көмектескенін білген жоқ, ол олардың өз елін барлау үшін асығыс түрде салынып жатқан болатын". A 12 құрылымының 93% титаннан тұрды. A 12-ден бұрын титан тек жоғары температуралы газ шығару құбырларының және ұшақтардың жоғары температуралы аймақтарын қолдауға, салқындатуға немесе пішіндеуге тікелей қатысты шағын бөлшектерде ғана қолданылған, мысалы, қанаттың алдыңғы жиектері сияқты ауа ағынынан ең көп кинетикалық қыздыруға ұшырайтын жерлерде. Дегенмен, A-12 негізінен титаннан жасалған. Титан берік және өңдеуге қиын материал, сондықтан оны қолда бар техникамен қисық пішіндеуге кедері келтірді. Бұл қанаттың және оған ұқсас беттерді жасауды қиындатты. Мұны шешу үшін материалдың қажетті пішіндегі тек шағын "филеттері" өңделді, содан кейін олар негізгі, түзу сызықты қаңқаға жабыстырылды. Мысалы, қанатта: қаңқаны құрайтын лонжерондар мен стрингерлер желілі құрылымды жасады, ал қанаттың алдыңғы жиегінде үшбұрышты ойықтар қалды, олар филеттермен толтырылды. A-12-ге көшу кезінде RCS жақсартудың тағы бір жолы табылды – филеттерді темір ферриттері мен кремний ламинаттарынан жасалған, радар сәулесін сіңіретін жаңа композиттік материалдармен алмастыру. Екі материал да радарлық сигналдарды сіңіру үшін асбестпен біріктірілді, бұл ұшақтың көзге көрінбейтін қасиеттерін арттырды.

Ұшу сынақтары

Калифорния штатының Бурбанк қаласындағы Skunk Works зауытында әзірленгеннен кейін бірінші A-12 Грум-Лейк сынақ алаңына (51-ауданы) жеткізілді. 1962 жылғы 26 сәуірде Lockheed компаниясының сынақ ұшқышы Луи Шалк басқаруымен алғашқы (ресми емес және жарияланбаған) ұшу жасалды. Бірінші ресми ұшу 30 сәуірде, ал үстіркілді ұшу 4 мамыр 1962 жылы 12192.00 м биіктікте 1.1 Мах жылдамдығына жетті. 1962 жылы алғашқы бес A-12 Pratt & Whitney J75 қозғалтқыштарымен ұшырылды, олардың әрқайсысы итеру күшіне ие, бұл J75 қозғалтқыштарымен жабдықталған A-12 ұшақтарына шамамен 2.0 Мах жылдамдыққа жетуге мүмкіндік берді. 1962 жылғы 5 қазанда жаңадан әзірленген J58 қозғалтқыштарымен A-12 бір J75 және бір J58 қозғалтқыштарымен ұшты. 1963 жылдың басында A-12 J58 қозғалтқыштарымен ұшып жүрді, ал 1963 жылы J58 қозғалтқыштарымен жабдықталған A-12 ұшақтары 3.2 Мах жылдамдығына жетті. 1963 жылы бағдарлама алғашқы шығынын бастан кешірді, 24 мамырда Кеннет С. Коллинс басқарған "Артикул 123" Уендовер, Юта штатының жанында апатқа ұшырады. Коллинс қауіпсіз түрде катапульданып шықты және оны көтерген жүк машинасының жүргізушісінен сұрақтардан аулақ болу үшін стандартты ұшу костюмін киіп отырды. Ол 51-ауданына автопатруль қызметінен хабарласты. Апаттан кейін болған жағдай жобаның құпиялылығы мен маңыздылығын көрсетті. ЦОҚ жаңалықтар мен ресми құжаттарда ұшақты Republic F-105 Thunderchief деп атады. Жақын жердегі екі шаруаға ұшақ атом қаруын тасымалдап бара жатқаны туралы айтылды, оларды апат орнына жақындамауға итермелеу үшін; ал жергілікті құқық қорғау органдары мен өтіп бара жатқан отбасы апат туралы үнсіздік сақтауға қатаң ескертілді. Әрқайсысына сондай-ақ 25 000 доллар қолма-қол ақша төленді; жоба өз жұмысына сыртқы сауалдардан аулақ болу үшін мұндай қолма-қол төлемдерді жиі пайдаланды (жоба көптеген мақсаттар үшін жеткілікті қаржыландыру алды: келісімшарт бойынша күзетшілерге ай сайын 1000 доллар төленді, базада тегін тұруға мүмкіндік берілді, ал Лас-Вегастан келген аспазшылар стейк, Мэн лобстері немесе басқа да тілектерді орындау үшін тәулік бойы қызмет етеді). Осыдан барлығы 2850 сынақ ұшуы жасалды. Кейінгі сынақтарда тағы үш A-12 жоғалды. 1964 жылғы 9 шілдеде "Артикул 133" ұшу-қону жолағына соңғы жақындағанда, 152.40 м биіктікте және белгілі бір жылдамдықпен серво құрылымы тоңазып қалды, нәтижесінде ұшақ сол жаққа тегіс айналымға түсті. Lockheed компаниясының сынақ ұшқышы Билл Парк айналымды тоқтата алмады. Шамамен 45 градус бұрышта және 60.96 м биіктікте ол катапульданып шықты және ұшақтан сыртқа лақтырылды. Жерге көп биіктіктен түспегенімен, парашюты ашылып, қауіпсіз жерге қонды. 1965 жылғы 28 желтоқсанда үшінші A-12 ұшағы "Артикул 126" ұшып шыққаннан кейін 30 секунд өткен соң апатқа ұшырады, бірнеше күшті иілу және қисайту әрекеттерінен кейін ұшақ басқарылмайтын болды. Меле Войводич 126-шы ұшақты тиімділігін тексеруге тағайындалған, онда KC-135 жанармай құюшысымен кездесу сынағы да болды және ол қауіпсіз түрде катапульданып шықты. Апаттан кейін жүргізілген тергеу апаттың басты себебі техникалық қызмет көрсету қатесі екенін көрсетті; ұшу желісінің электригі тұрақтылықты арттыру жүйесінің иілу және қисайту жылдамдығы гироскоптарын басқару беттерінің серволарымен байланыстыратын сымдық жинақтардың қосылыстарын қате ауыстырды, яғни иілуді өзгертуге бағытталған басқару кірістері интуитивті емес түрде ұшақтың иілуіне себеп болды, ал солға немесе оңға иілуге бағытталған басқару кірістері оның орнына ұшақтың қисайту бұрышын өзгертті. Тергеу электриктің немқұрайлылығын сынады, сонымен қатар техникалық қызмет көрсетуді бақылаудағы кемшіліктерді және ұшақтың конструкциясы алғашқыда ауыстырылған қосылысқа мүмкіндік бергенін де атап өтті.

Уолтер Рей

Oxcart бағдарламасының алғашқы құрбаны 1967 жылғы 5 қаңтарда болды, "125-бап" ұшағы апатқа ұшырап, ЦРУ ұшқышы Уолтер Рей ұшаққа отын жетіспегендіктен сынақ алаңына түсіп бара жатқанда қаза тапты. Апаттың нақты себебін анықтау мүмкін болмады, бірақ отын мөлшерін бақылау жүйесіндегі қателік ұшақта отынның таусылуына және қозғалтқыштың өшуіне себеп болған деп есептелді. Рей катапульдауға үлкерді, бірақ орындығынан бөліне алмады және жерге соққанда қаза тапты. Қалалық саяхатшылар Рейдің құрметіне Невада шөліндегі апат орнына жақын шағын ескерткіш орнатты.

Пайдалану тарихы

Бастапқыда Совет Одағы мен Кубаның үстінен ұшу үшін U-2 ұшағын алмастыру мақсатында жасалғанмен, A-12 ешқашан екі мақсаттың да орындалмады. 1960 жылдың мамыр айында U-2 ұшағы атып түсірілгеннен кейін, Совет Одағы төтенше жағдайлар болмаса, үстінен ұшу үшін тым қауіпті деп есептелді (сонымен қатар, барлау спутниктерінің арқасында мұндай ұшулардың қажеті болмай қалды) және Куба үстінен ұшуға экипаждар дайындалғанмен, U-2 ұшақтары онда жеткілікті болды. ЦРУ директоры A-12 ұшақтарын Азияға орналастыруға шешім қабылдады. Бірінші A-12 1967 жылдың 22 мамырында Окинавадағы Кадена әуе базасына келді. 24 мамыр және 27 мамыр күндері тағы екі ұшақ келгеннен кейін, бұл бөлім 30 мамырда толыққандай жұмыс істейтін болып жарияланды және 31 мамырда "Қара қалқан" операциясын бастады. Мел Войводич Солтүстік Вьетнам үстінен алғашқы "Black Shield" операциясын жүргізіп, жер-әуе зымырандары (SAM) орналасқан жерлерді суретке түсірді, 80000 фут (24384 м) биіктікте және шамамен Мах 3.1 жылдамдығымен ұшты. 1967 жылы A-12 Кадена әуе базасынан Вьетнам соғысы үшін 22 рет ұшуға шықты. 1968 жылы Вьетнамда "Қара қалқан" операциясы тағы да жүргізілді. Солтүстік Кореямен болған Пуэбло дағдарысы кезінде қосымша ұшулар орындалды.

Миссияның профилі

Kadena AB базасындағы операциялар мен техникалық қызмет көрсету ескерту хабарламасы түскен кезде басталды. Бірінші ұшақ пен ұшқыш, сондай-ақ қосалқы ұшақ пен ұшқыш таңдалды. Ұшақтар мұқият тексеріліп, толық қызмет көрсетілді, барлық жүйелер тексерілді және камералар орнатылды. Ұшқыштар ұшу күнінен бұрын кешкісін маршрут бойынша толық ақпарат алды. Ұшудың таңертеңінде соңғы брифинг өтті, онда ұшақтың және оның жүйелерінің жағдайы туралы баяндалды, соңғы ауа райы болжамы қарастырылды, қажетті барлық ақпарат берілді, сондай-ақ ұшу жоспарына енгізілген өзгерістер мен түзетулер талқыланды. Ұшуға екі сағат қалғанда, бірінші ұшқыш медициналық тексеруден өтті, костюмін киіп, ұшаққа жеткізілді. Егер негізгі ұшақта ақаулық туындаса, қосалқы ұшақ бір сағаттан кейін миссияны орындай алатын болды. Солтүстік Вьетнамдағы миссияның әдеттегі маршруты Окинавадан шыққаннан кейін жанармай құю, жоспарланған фотосуретке түсіру, Таиланд аймағындағы екінші жанармай құю және Каденаға оралудан тұрды. Алайда, ұшақтың бұрылу радиусы кейбір жағдайларда бұрылыс кезінде Қытай әуе кеңістігіне енуіне мүмкіндік беретін. Ұшақ қонғаннан кейін камера пленкасы алынып, қорапқа салынып, арнайы ұшақпен өңдеу орталықтарына жіберілді. Алдыңғы миссиялардан алынған пленкалар Нью-Йорктегі Рочестер қаласындағы Eastman Kodak зауытында өңделді. Кейіннен Жапониядағы Әскери-әуе күштерінің орталығы фотоақпаратты өңдеуді жүзеге асырып, миссия аяқталғаннан кейін 24 сағат ішінде Вьетнамдағы американдық командирлерге жеткізді.

Солтүстік Вьетнамдағы SAM-тен қашу

А-12 ұшағының қызметтен шығарылуына бірнеше себеп болды, бірақ басты мәселе – миссия бағыттарында кездесетін кеңестік жер-әуе ракеталық кешендердің (ЖАРК) күрделенуі. 1967 жылы ұшақ Солтүстік Вьетнам үстінен іздеу радарымен қадағаланды, бірақ зымыранды нысанаға бағыттау үшін қолданылатын Fan Song басқару радарын пайдаланған ЖАРК сәттілікке жетпеді. 28 қазан күні Солтүстік Вьетнамның ЖАРК бір зымыранды ұшырды, бірақ ол сәтсіз аяқталды. Осы миссиядан алынған фотосуреттерде ЖАРК атыс позициясының үстіндегі зымыран түтіні, сондай-ақ зымыранның және оның іздерінің суреттері сақталған. Электрондық қарсы шаралар жабдылысы зымыранға қарсы тиімді жұмыс істеді. 1967 жылғы 30 қазанда ұшқыш Деннис Салливан Солтүстік Вьетнам үстінен алғашқы өткелінде радарлық қадағалауды анықтады. Екі нысан зымыранға дайындық жүргізіп жатты, бірақ екеуі де іске қосылмады. Екінші өткелде кем дегенде алты зымыран атылды, олардың барлығы миссиялық фотосуреттердегі зымыран буының іздерімен расталды. Артқы көрініс перископы арқылы Салливан алты зымыранның ұшағына бағытталғанын, шамамен 90000 футқа (27432 метр) көтерілгенін көрді. Ол төрт зымыранның жақындап келе жатқанын байқады, олардың барлығы оның артында жарылғанымен, біреуі ұшаққа жақын келді. Ұшудан кейін тексеру кезінде оң жақ қанаттың төменгі бөлігінде металл сынығы табылды және ол қанаттық бак тірегіне кіріпті. Сынық зымыранның жарылғыш бөлігі емес, бірақ ұшқыш көрген зымыран жарылысынан қалған бөлшек болуы мүмкін. SA-2 'Guideline' – төмен және баяу ұшатын B-52 және B-58 сияқты ұшақтарға қарсы жасалған ерте модельдегі зымыран. B-70 сияқты жылдам және жоғары ұшатын конструкцияларға жауап ретінде кеңестік тарап SA-5 'Gammon' сияқты күрт жақсартылған зымыран жүйелерін әзірлеуді бастады. Кеңес әуе қорғаныс күштері (Противовоздушная оборона, ПВО) 1967 жылы SA-5 зымыранын пайдалануға рұқсат берді; егер ол Вьетнамға орналастырылған болса, ол A-12 үшін қосымша қауіп тудырар еді. Солтүстік Вьетнам және демилитаризацияланған аймақ (ДМЗ) үстінен жасалған соңғы "Қара қалқан" миссиясы 1968 жылғы 8 наурызда орындалды. Кей Сань және Лаос, Камбоджа, Оңтүстік Вьетнам шекаралық аймақтарының жақсы сапалы фотосуреттері алынды. Қолайсыз ауа райы жағдайына байланысты Солтүстік Вьетнамның суреттерін алу мүмкін болмады. Жауынгерлік қару-жарақтан қорғану реакциясы байқалмады және ЭКМ жүйелері іске қосылмады.

Солтүстік Кореядағы соңғы миссиялар

1968 жылы Солтүстік Кореяның үстінен үш миссия орындалды. Бірінші миссия 23 қаңтарда АҚШ Әскери-теңіз күштерінің "Пуэбло" кемесін ұстағаннан кейін туған өте шиеленіскен жағдайда жүзеге асырылды. Мақсаты – солтүстік кореялықтардың осы оқиғадан кейін кең ауқымды жауынгерлік қимылдарға дайындық жасап жатқандарын анықтау және "Пуэбло" қайда жасырылғанын табу еді. Кеме Вонсан шығанағындағы бір шағын шығанақта, екі солтүстік кореялық күзет кемесімен бірге және үш "Комар" класты зымырандық кемелердің күзетінде табылған. Ұшуды Қытай бақылап отырғаны байқалды, бірақ "Окскартқа" ешқандай зымыран атылмады. 1968 жылғы 19 ақпандағы екінші миссия Солтүстік Корея үстінен жасалған алғашқы екі реттік миссия болды. "Окскарт" 84 негізгі нысананы және 89 қосымша нысананы фотоға түсірді. Аумақтың 20 пайызын шашыраңқы бұлттар жапқан, бұл алдыңғы миссияда фотоға түсірілген USS "Пуэбло" кемесінің орналасқан жерін жасырды. Вонсан маңында SA-2 жаңа орнатылған жер анықталды.

Зейнеткерлік

Тіпті А-12 ұшағы қолданысқа кірмес бұрын-ақ, оның U-2 ұшағын Кеңес Одағының үстінен ұшуда алмастыру мақсаты күмәнді бола бастады. Кеңес радар жүйелері анықтау мүмкіндігін арттырып, A-12 ұшағын әрекетсіз қалдырды. Дегенмен, президент Кеннеди АҚШ-тың мұндай миссияларды қайта жаңартпайтынын жариялаған еді. 1965 жылға қарай, фотоэлектрлік барлау спутниктік бағдарламалары стратегиялық ақпаратты жинау үшін Кеңес Одағының үстінен ұшу қажеттілігін жойған деңгейге жетті. Бұл тіпті 1967 жылы "Қара қалқан" басталғанға дейін бюджеттік мәселелер мен SR-71 ұшағының пайда болуына байланысты болды, ол 1968 жылдың наурыз айында Каденаға келе бастады. Екі орындық SR-71 ұшағы A-12 ұшағынан ауыррақ, сәл төмен және баяу ұшатын. 1968 жылдың 4 маусымында, флот зейнеткерлікке шығуға 2,5 апта қалғанда, Джек Уикс басқарған Каденадан ұшқан A-12 ұшағы Филиппин жанындағы Тынық мұхитында жоғалып кетті, бұл бір қозғалтқышы ауыстырылғаннан кейін функционалдық тексеру рейсі кезінде болды. Фрэнк Мюррей 1968 жылдың 21 маусымында Палмдейл, Калифорниядағы сақтау орнына соңғы A-12 рейсін жасады. 1968 жылдың 26 маусымында Орталық барлау қызметі директорының орынбасары вице-адмирал Руфус Л. Тейлор Уикстің жесірі мен ұшқыштар Коллинз, Лейтон, Мюррей, Войводич және Денис Б. Салливанды "Қара қалқанға" қатысқандары үшін "Батырлық үшін ЦРУ барлау жұлдызымен" марапаттады. Қызметке орналастырылған A-12 және орналастырылмаған сегіз ұшақ Палмдейлдегі сақтау орнына қойылды. Барлық сақталған ұшақтар 20 жылға жуық сол жерде тұрды, содан кейін АҚШ-тың әртүрлі музейлеріне жіберілді. 2007 жылдың 20 қаңтарында, Миннесота штатының заң шығарушы органы мен оны көрнекті жағдайда ұстап келген еріктілердің наразылығына қарамастан, Миннеаполис, Миннесотада сақталған A-12 ЦРУ штаб-пәтеріне жөнелтіліп, онда көрсетілімге қойылды.

Оқу нұсқасы

A 12 оқу нұсқасы (60 6927 "Титандық қаз") екі орынды модель болды, екі кабинасы тізбектей орналасқан, ал артқы кабина көтеріңкі және сәл ығысқан. Төтенше жағдайда, нұсқаушының басқаруды қолға алуы үшін конструкция көзделген.

М-21

Екі орындық M 21 ұшағы Lockheed D 21 ұшқышын алып, ұшырды. D 21 – пилотсыз, одан да жылдам және биікке ұшатын барлау дроны болды. M 21 ұшағының артында дронды орнатуға арналған пилон және A 12 ұшағының Q бөлімінің орнында ұшыруды басқару операторы/офицері (LCO) отыратын екінші кабинасы болды. D 21 автономды жұмыс істеді; ұшырылғаннан кейін нысананың үстінен ұшып өтіп, алдын ала белгіленген кездесу нүктесіне жетіп, деректер жиынтығын шығарып, өзін-өзі жоятын болды. C-130 Hercules көлікті ортада ұшып тұрып қабылдап алатын. 1966 жылы ұшырылу кезінде дрон аналық кемеге соқтығысқаннан кейін M 21 бағдарламасы тоқтатылды. Ұшу экипажы қауіпсіз түрде катапульданып шықты, бірақ LCO Ray Torrick мұхитқа қонғаннан кейін ұшу костюмі суға толып, суға батып қайтыс болды. D 21 дроны B 52 бомбалаушысының қанаты астындағы пилоннан ұшырылатын B үлгісі ретінде қайта жанданды. D 21B 1969 жылдан 1971 жылға дейін Қытай үстінде операциялық тапсырмаларды орындады, бірақ айтарлықтай сәттілікке жете алмады.

Қосымша көздер

Крикмор, Пол Ф. Lockheed SR 71 – Құпия миссиялар ашылды. Оксфорд, Англия: Osprey Publishing, 2000. Грэхам, Ричард Х. SR 71 Ашылды: Ішкі әңгіме. Сент-Пол, MN: MBI Publishing Company, 1996. Джонсон, Кларенс Л. "OXCART бағдарламасының тарихы". Бербанк, Калифорния: Lockheed Aircraft Corporation Advanced Development Projects, SP 1362, 1968 жылдың 1 шілдесі. Джонсон, К. Л. Келли: Менің үлесімнен артық. Вашингтон, округ Колумбия: Smithsonian Books, 1985. Ловик, Эдвард-младший. Радаршы: Жасырын технологияның жеке тарихы. Блумингтон, Индиана: iUniverse, 2010. Мерлин, Питер В. Blackbird-тің жобалануы мен дамуы: қиындықтар мен алынған сабақтар. Орландо, Флорида: American Institute of Aeronautics and Astronautics (AIAA), 2009. AIAA 2009–1522. Мерлин, Питер В. Архангелден Senior Crown-ға дейін: Blackbird-тің жобалануы мен дамуы (Flight Series кітапханасы). Рестон, Вирджиния: American Institute of Aeronautics and Astronautics (AIAA), 2008. Педлоу, Грегори У. және Дональд Э. Уэлзенбах. Орталық барлау агенттігі және әуедегі барлау: U 2 және OXCART бағдарламалары, 1954–1974. Вашингтон, округ Колумбия: Central Intelligence Agency, 1992. Рич, Бен Р. және Лео Янос. Skunk Works: Lockheed-тегі жылдарым туралы жеке естеліктер. Нью-Йорк: Little, Brown and Company, 1994. Шул, Брайан және Шейла Кэтлин О'Грейди. Әлемдегі ең жылдам ұшақты ұшқан пилот. Мэрисвилл, Калифорния: Gallery One, 1994. Суллер, Пол А. RAINBOW-тан GUSTO-ға дейін: Жасырын технология және Lockheed Blackbird-тің жобалануы (Flight Series кітапханасы). Рестон, Вирджиния: American Institute of Aeronautics and Astronautics (AIAA), 2009.