Кіріспе
Уэксфорд округіне жататын қала, Ирландия.
Эннискорти – Ирландияның Уэксфорд округіне жататын екінші ірі қала. Қала көркем Слэни өзенінің жағасында, Блэкстерс тауларына және Ирландияның ең ұзын жағажайы Кураклоға жақын орналасқан. Ирландияның жер-атаулар дерекқоры қала атауының шығу тегін түсіндірмейді. Ол «Кортаид аралы» немесе «Тасты аралы» дегенді білдіруі мүмкін. Фернс Рим-католик діоцезінің кафедралық соборы қалада орналасқан, сондай-ақ Эннискорти қамалы және 1798 жылғы көтерілістің маңызды шайқас орны сияқты тарихи орындар да бар. 2022 жылғы халық санауы бойынша Эннискорти қаласының халқы 12 310 адамды құрады.
Эннискорт қамалы
Эннискорт замогы – зәулім Норман бекінісі, ол 1205 жылға дейін салынған және 1951 жылға дейін жеке тұрғын үй ретінде пайдаланылған. Замок ДеПрендергастар тарапынан салынған. 1580-ші жылдардың басында ақын Эдмунд Спенсер замок кіретін мүлікті жалға алды. Замок бұрын сер Генри Уоллопқа да тиесілі болған. Замок Кромвель кезеңінде және 1798 жылғы көтеріліс кезінде көптеген қатыгез шайқастардың ортасы болды. Замок ішінде Вексфорд округінің мұражайы орналасқан, онда 1798 жылғы көтеріліспен байланысты көптеген материалдар, сондай-ақ жергілікті және ауыл шаруашылығына қатысты заттар жинақталған. 2007 жылдан 2011 жылдың мамырына дейін толықтай қайта жаңарту жұмыстары жүргізілді.
Сірке қыры
Винегар төбе (Cnoc Fhiodh na gCaor) – қалаға қарап тұрған, пудинг пішіндес төбе. 1798 жылғы көтерілісшілердің ең ірі лагері және штаб-пәтері осы төбеде орналасқан. Олар күшті қарсыластарына қарамастан, отыз күн бойы Уэксфорд округін бақылады, бірақ 21 маусымда жеңіліске ұшырады. Дегенмен, көптеген көтерілісшілер генерал Нидхэм британдық әскерлерінің шебінде қалдырған саңылау арқылы оңтүстікке қашып құтылуға үлкерді (қазір Нидхэм саңылауы деп белгілі). Осы кезеңде Бичэмп Багнелл Харви Вексфорд Республикасының президенті деп жарияланды.
Ұлттық 1798 жылғы көтеріліс орталығы
Ұлттық 1798 жылғы көтеріліс орталығы 1798 жылғы көтерілістің тарихы мен одан кейінгі кезеңдерді, оны еуропалық контекстте қарастыруға арналған. Ол бұрынғы Христиан бауырлары қауымының монастырь кешенінде орналасқан. Орталық адамдарға 1798 жылғы көтеріліске қатысқан танымал тұлғалармен танысу мүмкіндігін береді.
Қасиетті Айдан соборы
19 ғасырдың басында Қылмыстық заңдардың жеңілдетілуіне байланысты, Рим-католик қауымы Англия реформациясы кезінде Ирландия шіркеуі пайдалану үшін тартып алған Фернстегі собордың орнына жаңа собор салу мүмкіндігіне ие болды. 1843 жылы салынған Сент-Айдан соборын Лондонның Парламент үйін жобалаумен әйгілі Август Уэлби Пуджин жобалаған. Собор да сол неоготикалық стильде салынған. Оның ерекше белгілері – әсерлі қасбеті, Кан тасынан жасалған рередос және күрделі тас торы бар үлкен солтүстік терезесі. Кейіннен собор көптеп қайта жаңартылды (Ватиканның екінші соборы жариялаған реформаларға сәйкес). 1994 жылы собор дерлік бастапқы түріне келтірілді, онда нақты түстер, материалдар және техникалар қолданылды. Қайта жаңарту жұмысы бір жылға созылды, осы уақытта собордағы құлшылықтар жақын жердегі Сент-Мария шіркеуінде (Ирландия шіркеуі) өтті.
1916 жыл
1916 жылы Эннискорти патриоттары тағы да тарихқа енді, Джеймс Коннолли Эннискорти еріктілерінен темір жолды басып алып, Дублинге күштердің келуін тоқтатуды сұрады. 600 ерікті Роберт Бреннан, Сеймус Дойл және Дж.Р. Этчингемнің басшылығымен қаланы басып алды, полиция бөлімшесін қоршады, бірақ оны шабуылдауға тырыспады. RIC казармасын полиция инспекторы мен бес констебль ұстады, ал RIC сержанты мен бір констебль қаладағы банкке көтерілісшілердің қол жетуіне кедергі келтірді. Олар штаб-пәтерін Афинеумда орналастырды және Падрейг Пирс бас тартуды бұйырғанға дейін қаланың бақылауын ұстады. Еріктілер қалаға көз сақтайтын Сирке төбесінде де бекініп алды. Темір жол желісі бұзылды, адамдар Гори мен Фернс қалаларына жіберілді. Үкімет 1000-нан астам саяхатшыдан тұратын күш жіберіп, Эннискортиді қайтарып алды, ал көтерілісшілер Сирке төбесіндегі қорғаныс позицияларына шегінді. Жаулық әрекеттерге дейін Дублиннен бас тарту туралы хабар келді, бірақ еріктілер оған сенгісі келмеді. Қан төгуді болдырмау үшін армия командирі полковник Ф.А. Френч Вексфорд жетекшілеріне қауіпсіз өтуге кепілдік берді, осылайша олар Дублинге барып, Пирстен тікелей бас тарту туралы ести алатын болды. Зардап шеккендер болған жоқ.
Ертедегі авиация
Ұлыбританиядан Ирландияға алғашқы сәтті ұшу 1912 жылғы 22 сәуірде Гудвик портынан Денис Корбет Уилсон Bleriot XI ұшағымен жасалды. Ұшу бір сағат 40 минутқа созылды және Ирландияның Эннискорти қаласының жанына қонды. Бұл жетістік 2012 жылғы 21-22 сәуірде Фишгард және Гудвикте өткен ғасырлық тойларда, сондай-ақ Дерек Уэбб жазған "100 минут" атты арнайы қойылған пьесада еске алынды, ол сол аптада Фишгард пен Уексфордта қойылды.
Ыңғайлылықтар
Эннискортхи Слейни өзенінің жанында орналасқан, және оның батыс жағалауында солтүстікке және оңтүстікке қарай өзен бойында серуендеуге арналған жолдар бар. Жақын жерде Vinegar Hill, Ringwood Forest, Borodale Forest және Oulart Hill сияқты қосымша серуендеу жолдары да бар. Қала ішінде бассейн/демалыс орталығы, регби клубы, футбол клубтары, GAA клубтары және Riverside Park Hotel and Leisure Club сияқты төрт жұлдызды қонақ үйлерді қоса алғанда, бірнеше спорт алаңдары бар. Қала сыртында 18 лункалы гольф алаңы, бірнеше питч-энд-пут алаңдары, тұщы су балық аулау және "The Still Pond" жанында бес жұлдызды Monart Spa Hotel орналасқан. Қала Слейни өзенінде каякингпен айналысу, Бри төбесінде тау велосипедімен жүру немесе Блэкстерс тауларында жаяу серуендеу сияқты әрекеттер үшін де база болып табылады. Қалада көптеген тарихи орындар мен мұражайлар, сондай-ақ өнер орталығы мен театр ұжымдары бар. Бұл Фернс диоцезінің кафедралық қаласы, және екі приходта – St. Aidan's және St Senan's – екі католик шіркеуі бар, олар Vinegar Hill көлеңкесінде орналасқан. Қалада Ирландия шіркеуі, бірлескен методист/пресвитериан шіркеуі, конфессиялық емес Christian Alive Church, Достар қоғамының жиналыс залы және масондық ложасы да бар. Эннискортхи базар үйі 18 ғасырдың соңында салынған.
Эннискортхи өнер жолы
2018 жылы құрылған Эннискорти өнер жолы – суретшілер бастамасымен жүзеге асырылатын шара. Осы шара аясында Эннискорти қаласындағы бос тұрған ғимараттар өзгертіліп, тамыз мерекесі күндері бейнелеу өнерімен айналысатын суретшілерге галерея, шеберхана және мәдени орталық ретінде ұсынылады. Эннискорти өнер жолы Сент-Мария шіркеуі мен Презентация орталығының ұйымдастыруымен экскурсиялар мен өнер көрсетулерін де ұсынады.
Эннискортхи Рокиннің азық-түлік және жеміс фестивалі
Эннискорти Рокин' Фуд Фестивалі 2016 жылдан бері тамыз банктік демалысында жыл сайын өткізіліп келеді. Қазір Рокин' Фуд және Жеміс Фестивалі деп аталатын бұл шара Эннискортидегі жазғы маусымның ең қызықты оқиғасы болып саналады және тамыз банктік демалыс күндері өтеді. Рокин' Фуд және Жеміс Фестивалі жергілікті азық-түлік және жеміс өндірушілердің ең жақсыларын, отбасылық ойын-сауықтарды және әрдайым Rock 'n' Roll-дың ең кереметін ұсынады. Фестиваль көбінесе ашық ауада 1950-жылдар мен Роккабилли стиліндегі концерттерді, азық-түлік және қолөнер шатырларын, фермерлік өнімдер нарығын, сондай-ақ ересектер мен балаларға арналған түрлі іс-шаралар мен шеберлік сабақтарын қамтиды. Бұған қоса, жергілікті кафелер мен мейрамханаларда фестиваль барысында тамақ және сусындар бойынша мастер-кластар ұйымдастырылады. Эннискорти Рокин' Фуд Фестивалі Эннискортиде өткізілетін бірнеше кішкентай қоғамдық фестивальдің бірігуі нәтижесінде дүниеге келді. Бір комитет кішкентай фестивальдердің барлық элементтерін біріктіретін, ірі фестивальге қажеттілік бар екенін шешті. Blackstairs Blues фестивалі де жыл сайын өткізілетін шара және халықаралық және жергілікті орындаушыларды, түрлі түнгі концерттер мен семинарларды қамтиды.
Білім
Эннискортта төрт екінші деңгейдегі мектеп бар: Coláiste Bríde, St. Mary's CBS, Enniscorthy Community College және Meánscoil Gharman, сондай-ақ төрт бастауыш мектеп – St. Aidan's, St. Mary's, St. Senan's және Gaelscoil Inis Córthaidh. Қалада сонымен қатар жоғары сапалы балалар бағдарламаларының көптеген мүмкіндіктері бар.
Өнер және ойын-сауық
Қаланың негізгі көркемөнер және ойын-сауық орталығы – Көрнекі өнер орталығы бұрынғы монастырь орнында орналасқан. 2012 жылы ресми түрде ашылған бұл, Вексфорд өнер орталығы мен Вексфорд округі кеңесі дамытып, насихаттаған көп мақсатты өнер мекемесі. Презентациялық өнер орталығының театр алаңы 19 ғасырдағы монастырь шіркеуінің көптеген ерекшеліктерін сақтайды, оның ішінде түпнұсқа боялған шыны терезелер, әшекейлі ағаш төбелер, түпнұсқа тілек сүйегі едені және бірнеше сәндік аркалар бар. Презентациялық өнер орталығы жыл сайын көптеген көрмелер өткізеді, олардың арасында жас суретшілерді қолдау және насихаттауға ерекше мән беріледі. Эннискорти қаласы 16 ғасырға немесе одан да ертерек келетін Рождество әні – Уэксфорд Каролының туған жері. Әдебиетте Эннискорти Джеймс Джойстің «Улисс» романының (812-бет) «Итака» тарауында Леопольд Блумға тиесілі кітаптың бетіне жазылған жазба ретінде айтылады, онда ол «Эннискорти, Уэксфорд графтығы, әлемдегі ең керемет жер» (sic) деп сипатталған. «Бруклин» романының және оның киноадаптациясының басты кейіпкері Эйлис Лейси де Эннискортиде тұрады. 1950-ші жылдардың басындағы оқиғада Эйлис үйдегі мүмкіндіктердің жетіспеуіне байланысты Эннискортиден Бруклинге жалғыз сапар шегеді. Фильмдегі Эннискорти көріністерінің көп бөлігі, мүмкін, барлығы да Эннискортиде түсірілді, қаладағы бірнеше локациялар көрсетілген.
Экономика
Эннискортхи қаласының қазіргі экономикасы – азық-түлік өндірісі (мысалы, Slaney Foods), инженерлік (мысалы, Aircon Mech), ақпараттық-коммуникациялық технологиялар (мысалы, Taoglas), қаржылық қызметтер (мысалы, Opus Funds), өмір ғылымдары (мысалы, Becton Dickinson), қонақжайлылық (мысалы, Riverside Park Hotel) және құрылыс секторларын қамтиды, соның ішінде NZEB оқу орталығы арқылы жоғары сапалы ғимараттар салынуда.
Дэвис дестилериясы
1824 жылы Фрэнсис Дэвис есімді диірменші Эннискортидегі диірменінен спирттік ішімдік сататын кәсіпорын ашты. Кейін Дэвис Джон Муллалиді дистиллятор ретінде жұмысқа алды. Муллали бұрын Белфаст қаласының Милл-стрит көшесіндегі Джон Маккензи & Co компаниясында дистиллятор болып жұмыс істеген. Ал алкогольге қарсы күрескен Теобальд Мэтьюдің әрекеттерінен кейін Ирландияда көптеген дистиллериялар жабылды. Дэвис дистиллериясы жабылғаннан соң, Муллали мен оның отбасы бірлесіп Австралияға, 1840 жылы "Салсетте" кемесімен көшіп кетті.
Джордж Киллианның қызыл
Эннискортхиде 1864 жылы ашылған және Джордж Киллиан Летт ұрпақтарына тиесілі аймақтық шағын сыра қайнатушы орналасқан. Олар жұмыс істеген кезеңде Киллиан сырасы негізінен Вексфорд округінде ғана сатылды. GH Lett компаниясы бүгінгі күнге дейін қызмет етеді, бірақ енді өзінің өнімдерін қайнатпайды. Қазір олар дүкендерге, барларға және қонақүйлерге көтерме саудамен айналысады. Киллианның қызыл сырасы әлі де шетелде сатылады, ал бренд қазір Brasseries Pelforth, S. A. компаниясына тиесілі.
Керамика
Карлидің көпір керамикасы – Ирландияның ең көне керамикалық шеберханаларының бірі, үш жүз жылдан бері топырақтан жасалған ыдыстарды шығарып келеді. Пэдди Мерфи де Эннискорти қаласындағы керамикашылардың бірі болды және 1980 жылы үйіне жақын, Карлидің көпір керамикасына іргелес "Хилл Вью" керамикалық шеберханасын ашты. "Поттерс жолы" көшесі оның құрметіне аталған, себебі ол әдетте сол жолмен үйіне қарайтын. Ол дүниеден өткеннен кейін "Хилл Вью" керамикалық шеберханасын оның туысы Дерек О'Рурк басқарып келеді.
Кәсіпкерлік орталық
Еннискортхи Кәсіпкерлік және технология орталығы стартаптар мен шағын және орта кәсіпорындарға бизнес қолдау, оқыту және инкубациялық кеңістік ұсынады.
Көлік
Эннискортти 121 км автожол арқылы Дублинмен тікелей байланысты. 2019 жылдың 18 шілдесінде ресми түрде ашылған Эннискортти айналма жолы жобасына N30 жолын M11 жолымен байланыстыратын бір бағытты жол да кіреді, бұл Уотерфордқа дейінгі сапар уақытын едәуір қысқартады. Эннискортти теміржол станциясы Дублин-Росслэр бағытында орналасқан. Бұл бағыт солтүстікке қарай Дублин Конноллиде аяқталады, ал оңтүстікке қарай Росслэр Европортына дейін созылады, онда ол Stena Line паромымен Fishguard Harbour портына жалғасады. Irish Ferries компаниясы Rosslare Europort портынан Пемброк және Шербургке де қатынайды. Станция 1863 жылдың 16 қарашасында ашылды. Қаланың басты автобус аялдамасы Темплшеннонда орналасқан, оған көптеген бағыттар қызмет көрсетеді. Bus Éireann Expressway 2 бағытын орындайды, ол қаланы Дублин әуежайы, Дублин, Арклоу, Гори және Вексфордпен байланыстырады. Bus Éireann сонымен қатар 132, 375 және 377 бағыттарын да пайдаланады, бірақ бұл бағыттар аптасына бір-екі рет қана жүреді. Wexford Bus 740 бағытын іске асырады, ол қаланы Дублин әуежайы, Дублин, Гори және Вексфордпен, сондай-ақ 376 бағытын, қаланы Бунклоди және Карлоумен байланыстырады. Уотерфорд және Уиклоу сияқты бағыттарға басқа бағыттармен байланыстар Вексфорд және Гориден жасалуы мүмкін. TFI Local Link Wexford 359, 368, 369 және 384 бағыттарын іске асырады, бұл қаланы Нью-Росс, Клонрош, Килтели, Бри, Вексфорд, Туллоу және Бунклодимен байланыстырады.
Спорт
Жергілікті Гейлдік атлетика қауымдастығының (GAA) клубтарына «Шамрокс» және «Раппарейс / Старлайтс» кіреді. Бұл екі қалалық клубтар херлинг және гэльдік футболдың екеуінен де бәсекелеседі. «Сент-Патрик паркі» – жергілікті GAA стадионының атауы. Эннискорти регби клубы 1912 жылы құрылған және Бүкіл Ирландия лигасында (AIL) өнер көрсетеді.
Халықаралық қатынастар
Эннискорт Франциядағы Гимонт қаласымен бауырласып, байланыс орнатып отыр. 2003 жылғы Арнайы Олимпиада кезінде Эннискорт Канада командасы мен олардың жанкүйерлерін қабылдаған қала болды.