Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Балтық немісі, зерттеуші және орыс адмиралы
Baltic German explorer and Russian admiral
Барон Фердинанд Фридрих Георг Людвиг фон Врангель (Барон Фердинанд Петрович Врангель, tr. Фердинанд Петрович Врангель; – 6 маусым 1870 [ескі стиль бойынша 25 мамыр 1870]) – Ресейде тұрған неміс зерттеушісі және Императорлық Ресей теңіз флотының офицері, Санкт-Петербург ғылым академиясының құрметті мүшесі және Ресей географиялық қоғамының негізін қалаушы. Ол ең белгілісі Ресей-Америка компаниясының басқарушысы және қазіргі Аляскадағы орыс елді мекендерінің губернаторы ретінде танылған. Ағылшын тіліндегі мәтіндерде Врангель кейде Врангель деп жазылады, бұл орыс тілінен жасалған транслитерация, ол неміс тіліндегі айтылуына жақынрақ, немесе Врангель деп те жазылуы мүмкін.
Baron Ferdinand Friedrich Georg Ludwig von Wrangel (Барон Фердинанд Петрович Врангель, tr. Ferdinand Petrovich Vrangel'; – 6 June 1870 [O. S. 25 May 1870]) was a Russia German explorer and officer in the Imperial Russian Navy, Honorable Member of the Saint Petersburg Academy of Sciences, and a founder of the Russian Geographic Society. He is best known as the chief manager of the Russian American Company and governor of the Russian settlements in present day Alaska. In English texts, Wrangel is sometimes spelled Vrangel, a transliteration from Russian, which more closely represents its pronunciation in German, or Wrangell.
Өмірбаян
Врангель Псков қаласында Балтық немісі Врангель әулетінің ақсүйек отбасында дүниеге келді. Ол генерал-фельдмаршал Фридрих фон Врангельдің алыс туысы болған. 1815 жылы Теңіз кадеттер корпусын бітірді. 1817–1819 жылдары Василий Головниннің "Камчатка" кемесімен жасаған әлемдік саяхатына қатысты және Ресей империясының теңіз зерттеулерінде маңызды рөл атқарған Балтық немісі теңізшілерінің қатарына жатты.
Wrangel was born in Pskov, into the noble Baltic German Wrangel family and was a distant nephew of Generalfeldmarschall Friedrich von Wrangel. He graduated from the Naval Cadets College in 1815. He participated in Vasily Golovnin's world cruise on the ship Kamchatka in 1817–1819 and belonged to the cohort of Baltic German navigators who were instrumental in Imperial Russia's maritime explorations.
Жазбалар
Оның алғашқы сапарындағы физикалық байқаулар туралы есеп неміс тілінде (Берлин, 1827) жарияланды, сондай-ақ Врангельдің күнделіктерінен неміс тілінде алынған үзінділер «Reise längs der Nordküste von Sibirien und auf dem Eismeere in den Jahren 1820–1824» (2 том, Берлин, 1839) атпен басылды, ол ағылшын тіліне «Врангельдің Поляр теңізіне экспедициясы» (2 том, Лондон, 1840) деп аударылды. Экспедицияның толық есебі «Путешествие по северным берегам Сибири, по Ледовитому Морю, совершенное в 1820, 1821, 1822, 1823 и 1824 годах» (2 том, Санкт-Петербург, 1841) деген атпен жарияланды және француз тіліне принц Галитциннің түсіндірмелерімен «Сибирдің солтүстік жағалауы мен Мұзды теңіз» (2 том, 1841) деген атпен аударылды. Толық есептің француз нұсқасынан ағылшын тілінде «Сібірдің солтүстік жағалауы мен Мұзды теңіздегі саяхат» (2 том, Лондон, 1841) атты аударма жасалды. Жануарлардың қалай алыстан үйге жол табатыны туралы сұраққа қатысты, адаммен байланысты керемет мысал фон Врангельдің «Солтүстік Сібірге экспедициясы» атты ағылшын тіліндегі аудармасында кездеседі. Ол жерде ол, жергілікті тұрғындардың қалай мұзды беткейлерде, бағыттары үздіксіз өзгере отырып, ұзақ қашықтықтарды жүріп өтетін кезде, нақты бір нүктеге тура бағытталғанын таңғажайып түрде сипаттайды, аспанда немесе мұзды теңізде ешқандай бағдарлама болмаған жағдайда. Ол (бірақ мен көп жылдық естеліктерімнен ғана келтіремін) өзінің, тәжірибелі геодезист ретінде, компас қолданып, осы жабайылардың оңай орындай алған нәрсені істей алмағанын айтады. Дегенмен, ешкім олардың бізде жоқ ерекше сезімі болғанын ойламайды. Біз компастың, Солтүстік жұлдызының немесе басқа да осындай белгілердің күрделі жерлерде немесе мұзды беткейлерде адамды нақты бір нүктеге бағыттау үшін жеткіліксіз екенін есте ұстауымыз керек, егер бұрылыстарға рұқсат берілмесе немесе «өлген есеп» жүргізілмесе, тура бағыттан көптеген ауытқулар орын алады.
An account of the physical observations during his first journey was published in German (Berlin, 1827), and also in German extracts from Wrangel's journals, Reise längs der Nordküste von Sibirien und auf dem Eismeere in den Jahren 1820 1824 (2 vols., Berlin, 1839), which was translated into English as Wrangell's Expedition to the Polar Sea (2 vols., London, 1840). The complete report of the expedition appeared as "Puteshestvie po severnym beregam Sibiri, po Ledovitomu Moryu, sovershennoe v 1820, 1821, 1822, 1823 i 1824 godakh" (2 vols., St. Petersburg, 1841), and was translated into French with notes by Prince Galitzin, under the title Voyage sur les côtes septentrionales de la Sibérie et de la mer glaciale (2 vols., 1841). From the French version of the complete report an English one was made under the title A Journey on the Northern Coast of Siberia and the Icy Sea (2 vols., London, 1841). blockquote|With regard to the question of the means by which animals find their way home from a long distance, a striking account, in relation to man, will be found in the English translation of the Expedition to North Siberia, by Von Wrangell. He there describes the wonderful manner in which the natives kept a true course towards a particular spot, whilst passing for a long distance through hummocky ice, with incessant changes of direction, and with no guide in the heavens or on the frozen sea. He states (but I quote only from memory of many years standing) that he, an experienced surveyor, and using a compass, failed to do that which these savages easily effected. Yet no one will suppose that they possessed any special sense which is quite absent in us. We must bear in mind that neither a compass, nor the north star, nor any other such sign, suffices to guide a man to a particular spot through an intricate country, or through hummocky ice, when many deviations from a straight course are inevitable, unless the deviations are allowed for, or a sort of "dead reckoning" is kept.