Кіріспе

Үндістанның федералдық барлау агенттігі – Ақпарат бюросы (IB) (хинди: आसूचना ब्यूरो; IAST: āsūcanā byūro) – Үндістанның Ішкі істер министрлігіне бағынатын ішкі қауіпсіздік және қарсы барлау агенттігі. Ол 1887 жылы Орталық арнайы бөлім ретінде құрылған және әлемдегі ең көне ұйымдардың бірі саналады. 1968 жылға дейін ол ішкі және сыртқы барлау жұмыстарын жүргізді, содан кейін сыртқы барлау үшін ғылыми-талдау бөлімі құрылды; одан кейін IB негізінен ішкі барлау және ішкі қауіпсіздік саласына бағытталды. IB-ның қазіргі директоры Тапан Дека 2022 жылдың 24 маусымында Аруинд Кумардан қызметін қабылдады.

Тарих

1885 жылы генерал-майор Чарльз Макгрегор Симлада Үндістан армиясының генерал-квартирмейстері болып тағайындалды, соның нәтижесінде армияның барлау қызметіне жауапты болды. Сол кездегі басты мәселе – Ауғанстанға жақын жердегі ресейлік әскерлердің орналасуын қадағалау болды, бұл солтүстік-батыс бағытынан Үндістанға басып кіруді болдырмау үшін қажетті шара еді. IB 1887 жылғы 23 желтоқсанда Үндістанның мемлекеттік хатшысы (1858 жылдан 1947 жылға дейін Ұлыбритания мен Үндістан арасындағы қарым-қатынасты басқаратын Ұлыбритания үкіметінің министрі) құрды. IB Орталық арнайы бөлімнің бөлімшесі ретінде құрылған, бірақ IB-ның жұмысын реттейтін Үндістан Парламентінің заңы немесе атқарушы бұйрығы жоқ. 2013 жылы IB-ның заңдылығына қатысты қоғамдық мүдделерді қорғайтын сот процесі болды.

Жауапкершілік

Құпиялылықпен ораздалған IB Үндістан ішіндегі ақпаратты жинауға, сондай-ақ қарсы барлау және терроризмге қарсы күрес міндеттерін орындауға пайдаланылады. Бюро құрамына құқық қорғау органдарының қызметкерлері кіреді, көбінесе Үндістан полиция қызметінен (IPS) немесе Үндістан салық қызметінен (IRS) және әскери қызметкерлерден. Алайда, Барлау бюросының директоры (DIB) әрқашан IPS офицері болған. Ішкі барлау міндеттерімен қатар, IB-ге 1951 жылы Химмат Сингх Джи комитетінің (солтүстік және солтүстік-шығыс шекара комитеті деп те аталады) ұсынымдарына сәйкес, шекаралық аймақтарда ақпарат жинау жұмыстарын жүргізу тапсырылған. Бұл міндет 1947 жылы тәуелсіздік алғанға дейін әскери барлау ұйымдарына жүктелген болатын. Үндістан және оның айналасындағы адам қызметінің барлық салалары Барлау бюросының міндеттеріне бөлінген. IB-ге 1951 жылдан 1968 жылға дейін, Зерттеу және талдау басқармасы құрылғанға дейін, басқа да сыртқы барлау міндеттері жүктелген.

Іс-әрекеттер мен операциялар

Ақпараттық бюроның көптеген жетістіктері бар, бірақ оның жүргізген операциялары сирек жарияланады. Агенттік қызметінің өте құпия болуына байланысты, оның немесе оның қызметі туралы нақты ақпарат аз. ИБ 1950 жылдардан бастап Кеңес Одағының ыдырауына дейін КГБ-мен оқытылды. ИБ-ның көлеңкелі жұмысын түсіну көбінесе болжамдарға негіделген. Көп жағдайда тіпті отбасы мүшелері де олардың қайда екенін білмейді. ИБ-ның белгілі бір міндеттерінің бірі – әуесқой радио әуесқойларына лицензия беру. ИБ басқа да үндістандық барлау агенттіктері мен полиция арасында ақпарат алмасады. Бюро үндістандық дипломаттар мен судьяларға ант қабылдау алдында қажетті қауіпсіздік рұқсаттарын да береді. Дағдарыс жағдайында ИБ қызметкерлері сирек жағдайда ғана БАҚ өкілдерімен байланысады. Сондай-ақ, ИБ күніне шамамен 6000 хатты ұстап, ашады деген хабарлар бар. Ол ФБР-дің "Carnivore" жүйесіне ұқсас электрондық поштаны бақылау жүйесіне де ие. Бюроға жарғысыз тыңдау жүргізуге рұқсат етілген. Бастапқыда ИБ Үндістанның ішкі және сыртқы барлау қызметі болды. 1962 жылғы Қытай-Индия соғысын болжаудағы және 1965 жылғы Үндістан-Пәкістан соғысындағы барлаудағы сәтсіздіктерге байланысты, 1968 жылы ол екіге бөлінді және тек ішкі барлаумен айналысуға міндеттелді. Сыртқы барлау жаңа құрылған Зерттеу және талдау бөліміне берілді. ИБ Pokhran II ядролық сынақтарынан бұрын ЦРУ-дың Үндістанның ядролық қару жобасына қатысты дайындықтар мен іс-қимылдары туралы ақпарат жинауына жол бермеу үшін қарсы барлау бағдарламасын жүзеге асырды. ИБ терроризмге қарсы күресте әртүрлі нәтижелерге жетті. 2008 жылы ИБ террористік топтарды жойғанын хабарлады. Ол Хайдарабадтағы жарылыстардан бұрын полицияны ескертті және 2008 жылғы қарашадағы Мумбайдағы шабуылдар алдында Мумбайға теңіз арқылы шабуыл жасалуы мүмкін екендігі туралы бірнеше рет ескертті. Алайда, 2008 жылғы террористік шабуылдардың күшті толқынынан кейін БАҚ ИБ-ді қатты сынады. 26/11 шабуылдарынан кейін үкімет 2008 жылғы Мумбай шабуылдарына әкелген қателіктерге байланысты жоғары тұрған барлау қызметкерлерін жұмыстан босатуға жақын болды. Агенттік алдындағы басты мәселелер – саяси ықпал, жеткіліксіз қаржыландыру және далалық агенттердің жетіспеушілігі болды. Агенттіктің жалпы штаты шамамен 25 000 адамды құрайды, оның ішінде бүкіл елде жұмыс істейтін 3500-ге жуық далалық агенттер бар. Олардың көптегені саяси барлаумен айналысады. 2014 жылдан бері ИБ көптеген реформалар мен өзгерістерге ұшырады. Ең маңызды реформалардың бірі – ішкі саяси тыңшылықты тоқтату болды. Агенттік сонымен қатар инфрақұрылымын жақсартты және көбірек агенттерді жұмысқа алды. Бұл шара Үндістанда жиі болатын террористік шабуылдардың алдын алуға көмектесті. Агенттік қарсы барлау саласында да сәттіліктерге жетті.

БАҚ-тағы бейнелеу

Ақпараттық бюро "Бад аур Баднам" (хинди, 1984), "Мұхбир" (хинди, 2008), "Ванде Матарам" (тамил, 2010), "Кахани" (хинди, 2012), "Жизм 2" (хинди, 2012), "Иру Муган" (тамил, 2016), "Спайдер" (тамил, телугу, 2017) және IB71 фильмдерінде көрсетілген. Сондай-ақ, Ақпараттық бюро Sony TV арнасының Амитабх Баччан жұлдыздықтағы "Юдх" сериалында да пайда болды.