Кіріспе

Кобб – 1994 жылы түсірілген американдық тарихи спорттық драмалық фильм. Фильмде бейсболшы Тай Коббтың рөлін Томми Ли Джонс ойнайды. Фильмнің сценарийін жазып, режиссерлік жұмысын Рон Шелтон жасаған, ал негізі 1994 жылы Аль Стамптың жазған кітабы болды. Фильмнің түпкі музыкасын Эллиот Голденталь жазған. Оқиға Кобб пен спорт журналисі Аль Стамп арасындағы қарым-қатынас арқылы баяндалады, Аль Стамп Коббтың өмірбаянын жазуға көмектескен. Кейбір сыншылар фильмді және Джонстың ойынын жоғары бағаласа, кассада фильмнің табысы күтілгендей болмады – 25,5 миллион долларлық бюджетке қарсы 1 миллион доллардан астам түсім тапқан жоқ.

Сюжет

1960 жылы спорт жазушысы Ал Стамп бейсболшы Тайрус Раймонд "Тай" Коббтың өмірбаянын жазу үшін жалданады. Қазір 74 жаста, денсаулығы нашарлап қалған Кобб, өлер алдында "әділдікті орнату" үшін ресми өмірбаянын шығаруды қалайды. Стамп Коббтың Тахо көліндегі сарайына келеді. Ол өзінің биографына да, кездесетін әрбір адамға да қарапайымдықсыз, мас күйде, мизантроп және нәсілшіл қараушылықпен қарым-қатынас жасайтын адамды табады. Коббтың үйі сәнді болғанымен, Кобб пен коммуналдық қызметтер арасындағы ұзаққа созылған жанжалдардың салдарынан жылыту, электр қуаты және су жоқ. Кобб сонымен қатар үй шаруасындағы жұмысшыларды жиі жалдап, жұмыстан шығарып отырады. Кобб ауыр сырқатқа шалдыққан және жиі физикалық құлауларға ұшырағанымен, ол әлі де айтарлықтай күшті және көбінесе бірнеше зарядталған қаруларды қол жетімді жерде сақтайды, бұл кез келген сәтте қақтығысқа ұласуы мүмкін. Кобб Донер жотасынан өте жатқанда қарлы боранында ойсыздықпен жүргізіп, көлік апатына тап болады. Стамп оны құтқарады, бірақ Кобб Стамптың көлігін алып, тағы бір апатқа ұшырайды. Көлік Реноға сүйретіледі. Онда Стамп пен Кобб курорттағы кеш көрсетеді, онда Кили Смит пен Луис Прима өнер көрсетеді, Кобб олардың қойылымын әдепсіз түрде тоқтатады. Сигарет сатушы Рамона Стампқа қызығушылық танытады, бірақ Кобб қонақ үй бөлмесіне кіргенде, қызғанышпен ашуға булығады. Ол Рамонаны басқа бөлмеге алып барып, физикалық зорлыққа ұшыратады. Кобб пен Стамп Нью-Йорктің Куперстаун қаласындағы Даңқ залына қатысу үшін автомобильмен саяхат жасайды, онда Коббтың дәуірінен көптеген жұлдызды ойыншылар, соның ішінде Роджерс Хорнсби мен Микки Кокран қатысады. Кобб өзінің зорлық-зомбылыққа толы өткенінің кадрларын көріп, мазасыздыққа толады. Куперстауннан Кобб пен Стамп оңтүстікке, Коббтың туған жері Джорджияға қарай жол тартады, онда оның ажырасқан қызы оны көруден бас тартады. Стамп Коббпен бірнеше ай бойы оның мінез-құлқын бақылап, Кобб оны жалдаған өмірбаянын жазу мен Коббтың шынайы бейнесі туралы өз кітабын жазу арасында қысымға ұшырайды. Кобб Стампты досы ретінде қарастыра бастайды; оның мінез-құлқы барлық жақын достары мен отбасы мүшелерін алыстатқаны анық. Стамп бір уақытта екі кітап жазады: Кобб күткенін және Коббтың барлық кемшіліктерін ашып көрсететін сенсациялық, аяусыз еңбек. Стамп Коббтың нұсқасын оның тірісінде аяқтауды жоспарлайды, жобаға төлемді кепілдік етеді және Коббты бақытты өмір сүруге мүмкіндік береді, содан кейін Кобб қайтыс болғаннан кейін қатты соққы беруді жоспарлайды. Ұзақ түн бойы ішіп-жегеннен кейін, өмірі құлдырай бастағанда, Стамп есінен таяды. Кобб оның жазбаларын табады, ол ешқандай шектеусіз нұсқаға арналған, бұл эпикалық жарылысқа әкеледі. Кобб қан құсып, ауруханаға жеткізіледі, онда ол дәрігерлер мен медбикелерге басқаларға қарағанда қатал қарайды және қару ұстайды. Стамп ойыншының аңызға айналған қарқындылығы мен қатыгез бәсекелестік рухына деген құрметке ие болады, сонымен қатар Коббтың әкесі өлтірілуі оның жауырық мінезіне ішінара себеп болуы мүмкін екенін түсінеді. Кобб Стампқа әкесін оның анасы емес, анасының жақын досы өлтіргенін айтады. Стамп Коббқа деген пікірін өзгертеді және, ақырында, Кобб оны жазуға жалдаған жарқын өмірбаянын аяқтайды.

Өндіріс

Бейсбол сахналары Алабама штатының Бирмингем қаласындағы Риквуд Филдте түсірілді, ол Филадельфияның Шиб Паркі мен Питтсбургтің Форбс Филдінің орнына қолданылды. Кейбір көріністер Коббтың туған қаласы – Джорджия штатының Ройстон қаласында түсірілді. Коббқа қатысты көптеген түсіру жұмыстары Невада штатының солтүстігінде өтті. Хотелге тіркелу Ринодағы Төртінші көшедегі Моррис қонақ үйінде болды. Казино, сыртқы және кіреберіс кадрлары Карсон-Ситидегі Какус Джек қонақ үйі мен казиносының сыртында, сондай-ақ Карсон-Ситидегі сол кезде жабық, бірақ қазір (2007 жылы) қайта ашылған Доппелгенгер барының сыртында түсірілді. Бейсбол комментаторы Эрни Харвелл, Ford Frick жүлдесінің иегері, Куперстаун, Нью-Йорк қаласындағы марапаттау кешін жүргізуші ретінде көрсетілді. Нақты спорт журналистері Аллан Маламуд, Даг Крикориан және Джефф Феллензер, сондай-ақ бокс промоутері Билл Каплан Санта-Барбарадағы барда фильмнің басы мен соңында Стэмптің достары мен әріптестері ретінде пайда болады. Карсон-Ситидегі тәуелсіз фотограф Боб Уилки Невада журналы, Associated Press және Невада апелляциясы үшін көптеген тұрақты көріністерді суретке түсірді. Томми Ли Джонс "Қашқын" фильмі үшін "Оскар" сыйлығын алған кезде осы фильмді түсіріп жатқан еді. 72 жастағы Коббтың рөлі үшін актердің шашы алдын ала жартылай қырқылып алынғандықтан, ол марапаттау сөзінде осы жағдайды оңды бағалады: "Мұндай сәтте адам тек 'Мен толық шашымды жоғалтқан жоқпын, бірақ менде жұмыс бар' дей алады". Жартылай қырқылып алынған шашынан басқа, Джонс Коббтың ерекше сырғанауын жаттығу кезінде білезігін сындырып алды. Фильмде Коббтың тікендерін доғарғаны көрсетілген, бұл оның базаларды айналып өтетін кезінде оны ұстаудан сақтау үшін жасалған, және ол бірнеше ойыншыларды тікендермен жарақаттады деген айыптамалар болды. Алайда Кобб ешқашан біреуді қасақана жарақаттағанын мойындаған жоқ. Коббтың ұрпағы Тайлер Логан Кобб "Жас Тай" рөлін ойнады.

Кассалық жинақ

Фильм 1994 жылдың желтоқсан айында шектеулі көрсетілімде шықты. АҚШ-та 25,5 миллион долларлық бюджетпен 1 007 583 доллар табыс тапты, нәтижесінде кассада сәтсіздікке ұшырады.

Сыни жауап

Коббтың қазіргі уақытта Rotten Tomatoes сайтында 48 рецензия негізінде 65% рейтингі бар. Сайттың консенсусы былай деді: "Томми Ли Джонстың керемет ойыны Коббты әдеттегі спорттық биографиядан жоғары көтеруге көмектеседі; ол соншалықты тиімді, тіпті кейбіреулер фильмді жағымсыз деп табады." Rolling Stone журналынан Питер Траверс оны "жылдың үздік фильмдерінің бірі" деп атады, ал Salon журналынан Чарльз Тейлор оны онжылдықтың ең жақсы фильмдерінің тізіміне қосты. Басқалары фильмге көбірек сынды пікір білдірді. Entertainment Weekly журналынан Оуэн Глиберман фильмге "D" бағасын беріп, оны "шулы, ренішті дос туралы фильм" деп сипаттады және Коббты "жетімиш жылдық ашуланшақ қарттан" асып түспеген деп көрсетті. Ол фильмде Коббтың рекордтары туралы жиі айтылатынын, бірақ бейсболға арналған көріністер өте аз екенін атап өтті, тек бір флэшбэк бар, онда Кобб базаға шығып, үшінші және үй базасын ұрлап, қарсы командамен төбелес бастайды. Ол былай түсіндірді: "Тай Коббтың бейсболшы ретіндегі қатыгездігін көрсетуден бас тартқандықтан, фильм оны тірідегіден де нашар етіп көрсетеді." Роджер Эберттің 1994 жылғы 2 желтоқсандағы Chicago Sun-Times газетіндегі рецензиясында Кобб ең өзгеше биофильмдердің бірі деп сипатталды және "Томми Ли Джонстың ең жақсы рөлдерінің бірі" бар екені айтылды, бірақ ол Стамптың (Вулл ойнады) рөлінің жетілмегендігін де атап өтті. Дегенмен, ол фильмнің ұзақтығын сынап, 4 жұлдыздың 2-сін берді.

Тарихи ақиқат

2015 жылы жарық көрген «Тай Кобб: Қорқынышты сұлулық» кітабында автор Чарльз Лирхсен фильмнің негізі Аль Стамптың 1961 және 1994 жылғы Тай Кобб туралы жазған өмірбаяндары екенін айтады. Бұл кітаптар Коббтың өміріне қатысты айқын қателіктерімен белгілі, сондай-ақ Стамптың Кобб қайтыс болғаннан кейін «True» журналында жариялаған мақаласы да осы фильмге сіңірілген. Автор Лирхсен бұл дәлсіздіктер туралы режиссер Шелтонмен сөйлескенде, Шелтон фильмнің ең керемет тұстарын растайтын құжаттарды ұсынбады және «Ал» есімді адаммен бірге кейбір сахналарды өзі ойлап тапқандарын мойындады, себебі олар мұндай нәрсені нағыз Коббтың өмірінде жасауы мүмкін деп ойлады. Ал бұрын, 2010 жылы Уильям Р. Кобб (Тай Коббпен туыстық байланысы жоқ) жазған мақаласы Америка бейсболын зерттеу қоғамының ресми басылымы – «The National Pastime» журналында Аль Стампты Коббқа қатысты бейсбол және жеке естеліктерді, соның ішінде жеке құжаттар мен күнделіктерді жалғандап жасады деп айыптаған болатын. Стамп тіпті Коббтың анасы оның әкесін өлтіру үшін қолданған мылтықты өзінде бар екенін жалған мәлімдеді (1905 жылғы оқиғада миссис Кобб күйеуін бөгет деп қате алған деген ресми тұжырым бар). Кейіннен бұл мылтық танымал естеліктерді жинаушы Барри Халпердің қолына тиді. Мылтықтың танымал болуына қарамастан, сол кездегі ресми газеттер мен сот құжаттарында Коббтың әкесі тапаншамен өлтірілгені анық көрсетілген. Мақалада, содан кейін жарық көрген кітапта Стамп Кобб туралы көптеген жалған мәлімдемелер жасады деп айыпталды, бұл жалғандықтар 1961 жылғы ынтымақтастық кезінде де, содан кейін Стамптың өмірінде де орын алды. Көбінесе бұл мәлімдемелер сенсациялық сипатта болып, Коббты жағымсыз жарыққа шығару мақсатында жасалған. Коббтың зерттеулері Стамптың Тай Коббқа қатысты барлық еңбектері (баспа және естеліктер) ең жақсы жағдайда күмән тудыратынын, ал ең нашар жағдайда «жалған деп толығымен жоққа шығарылуы керек» екенін көрсетеді.