Кіріспе

1971 жылы Питер Богдановичтің түсірген фильмі

"Соңғы киносеанс" – 1971 жылы түсірілген американдық өмірге келу драмасы. Фильмнің режиссері және сценарийін жазуға бірлесіп қатысқан Питер Богданович. Бұл фильм Ларри Макмертридің 1966 жылы жарық көрген, өзінің өмірінен алынған "Соңғы киносеанс" романының негізінде түсірілген. Фильмде Тимоти Боттомс, Джефф Бриджес, Эллен Бурстин, Бен Джонсон, Клорис Личман және Сибилл Шепард сынды актерлер ойнаған. 1951 жылдың қарашасынан 1952 жылдың қазанына дейін Солтүстік Техастағы шағын қалада өтетін оқиға екі жоғары сынып оқушысы, ұзақ жылдан бері дос Сонни Кроуфорд (Боттомс) пен Дуэйн Джексонның (Бриджес) тағдыры туралы айтады. "Соңғы киносеанс" 1971 жылдың 22 қазанында Columbia Pictures компаниясы арқылы көрсетілімге шықты. Фильм сыншылардың да, көрермендердің де жоғары бағасын алды, 1,3 миллион долларлық бюджетке 29 миллион доллар табыс әкелді. Сонымен қатар, фильм сегіз "Оскар" сыйлығына ұсынылды, оның ішінде "Ең үздік фильм", "Ең үздік режиссер", Бен Джонсон мен Джефф Бриджес үшін "Ең үздік қосалқы актер", Эллен Бурстин мен Клорис Личман үшін "Ең үздік қосалқы актриса" номинациялары бар еді. Джонсон мен Личман бұл сыйлықты жеңіп алды. Богданович 1990 жылы Макмертридің 1987 жылы жарық көрген "Техасвилл" романы бойынша түсірілген жалғасын шығарды, онда алғашқы фильмнің актерлері өз рөлдерін қайта ойнады. Алайда, "Техасвилл" алдыңғы фильмнің сәніне жете алмады. 1998 жылы АҚШ Конгресінің кітапханасы "Соңғы киносеансты" "мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар" екендігі үшін АҚШ Ұлттық кино тізіміне енгізу үшін таңдады.

Сюжет

1951 жылы Сонни Кроуфорд пен Дуэйн Джексон орта мектептің соңғы курсында оқиды және шағын Анарендегі достары, солтүстік Техастағы мұнай қалашығы. Дюэн Джейси Фароумен кездесіп жүр, ол қаладағы ең бай және әдемі қыз. Сонни өзінің қыз жолдасы Шарлин Даггстан ажырасады. Ол Жасиді жасырын жақсы көреді. Рождестволық биде Джейсиді Лестер Марлоу Дюэнге қарағанда жақсы үміткер болып көрінетін бай жас жігіт Бобби Шиннің үйіндегі жалаңаш баулу кешке шақырады. Сол биде Сонни өзінің мектептегі жаттықтырушысының күйзеліске ұшыраған орта жастағы әйелі Рут Попперді сүйеді. Джейси Дуэйнге өтірік айтады, содан кейін жалаңаш шомылу кешінде штриптиз жасайды. Кейінірек Бобби оған аванс береді, бірақ содан кейін әлі де пәк қыздармен жыныстық қатынасқа түспейтінін айтады. Дуэн мен Сонниді қоса алғандағы бір топ жігіт ақыл-есі кем жігіт Биллиді пәктігін жоғалту үшін жезөкшеге апарды. Әйел қатты шағымданады, ал Билли машинадан шыққанда, оның мұрнынан қан ағады. Топ Биллиді үйге алып кеткенде, жергілікті кәсіпкер Сэм "Арыстан" топтың Биллиге жасаған әрекетіне ашуланады. Олар өз әрекеттерін түсіндіруге тырысады, бірақ Сэм топқа өзінің бизнесіне кіруге тыйым салады, Анареннің жалғыз ойын-сауық көзі: бильярд залы, кинотеатр және кафе. Кейінірек, Сэм Соннидің Биллиге жақсы қамқорлық жасағанын байқайды және оны қайнарханаға қайтып, чизбургерге қабылдайды. Жаңа жыл мерекесі кезінде Дуэн мен Сонни Мексикаға саяхатқа шығады. Олар жолға шыққанда, Сэм әлі де оларға қосылуға күш-жігерінің жетуін тілейді және оларға көңіл көтеру үшін қосымша ақша береді. Екі күннен кейін жігіттер асқазанның соққысынан қайтып келіп, Сэмнің инсульттан кенеттен қайтыс болғанын біледі. Сэм кинотеатрды концессиялық дүкенді басқаратын әйелге, кафеді Женевьеваға, 1000 долларды уағызшының ұлы Джо Боб Блантонға, бильярд залын Сонниге қалдырды. Джейси ақыры Дуэйнді мотельге жыныстық қатынасқа шақырады, өйткені ол Боббидің оны өзінің ерікті шеңберіне қабылдауын қалайды, бірақ Дуэйн эрекцияны ала алмайды. Ол Дуэйнге ашуланады, бірақ олар қайтадан тырысады. Содан кейін ол Дуэнмен телефон арқылы ажырасады. Көп ұзамай Джейси Бобидің басқа қызға үйленгенін біледі. Жасыратынынан және бас тарту сезімінен Жаси Әбилинмен жыныстық қатынасқа түседі, ол әкесінің жұмысшысы және сонымен қатар анасының сүйіктісі. Абилин Джейсиді үйде қалдырып, оған қатыгездікпен қатыгездік жасайды. Үйге кіргеннен кейін Джейсиді анасы Лоис ұстап алады және жылай бастайды. Екеуі де ер адамдардың қатыгездігіне наразылық білдіріп, Джейсидің әкесі Джиннің қандай жақсы адам екенін айтады. Ажырасудан әлі күнге дейін қайғырып, ашуланып жүрген Дуэн қаладан кетіп, Техастағы Одесса қаласындағы мұнай ұңғымасында жұмыс істей бастайды. Кейін Джейси соны Сониге қояды, ол бір сөз айтпай Рутты тастап, өзінің шынайы махаббатына үйлену туралы армандауға кіріседі. Дуэн жаңа Меркурийді айдап, үйге демалыспен оралады, бірақ Джейси үшін Соннимен айтысып, сонда жолдастары көшеде шайқасып жатқанда, сонда сыра бөтелкесін Соннидің сол жақ қасқырына ұрып-соғады. Жергілікті тұрғындар дау-дамайды тоқтатып, Сонни ауруханаға түседі. Сонни қалпына келген кезде Рут онымен кездесуге тырысады, бірақ ол ұйықтап жатқандай қылады. Джейси Сонниге Оклахомаға қашып барып, үйленуге кеңес береді. Техакома көлінде өткен баллы айларына бара жатқанда, Джейси ата-анасына бүкіл жоспарды түсіндіретін жазба қалдырғанын айтады. Оларды жақын жердегі полиция бөлімшесіне апарып, сонда Фарроулар күтіп тұрады. Джин Сонниді мүлдем елемей, Джейсиді өз көлігімен үйіне алып кетеді. Сонни Лоиспен бірге қайтып келеді және үйге келгеннен кейін, Лоис жас кезінде оның жалғыз шынайы махаббаты Арслан Сэм екенін айтады, бұл Сэмнің балық аулауға барған кезінде жігіттерге айтқан әңгімесін растайды. Лоис Сонниге Джейсиге қарағанда Рутпен жақсы болатынын айтады. Некеге тұруға рұқсат беріліп, аз уақыт өтеді. Дуэйннің соңғы демалыс күні Сонни Дуэйннің үйіне барып, татуласуға мүмкіндік алады. Екі досы кешірім сұрайды және Сонни Джейсидің Даласта колледжге барып, Анаренге ешқашан қайтып келмегенін айтады. Олар киноға барады, өйткені кинотеатр клиенттер жетіспеушілігінен жабылады. Жаңа иесі теледидарды және өзінің бизнес-тақырыбының жоқтығын айыптайды. Соңғы фильм - "Джон Уэйн - Батыс Қызыл өзен" Техаста түсірілген. Келесі күні таңертең Сонни Дуэйнді автобусқа шығарып салады. Дуэн Сонниге Меркурийдің кілтін береді және Сонниден ол жән�...

Өндіріс

"Соңғы сурет" шоусына Питер Богданович 31 жастағы сахналық актер, кино очеркшісі және сыншы болды. Богданович өзінің әйелі және әріптесі Поли Платпен бірге "Targets" (осы фильм "Өлім алдында" деп те аталады) атты фильм түсірген. Богданович кейіннен The Hollywood Reporter-ге түсіндіргендей, дәріханада кассирдің кезегінде күтіп тұрған кезде, ол қағаз кітаптардың сөресіне қарап, қызықты тақырыпқа көзін салды, Соңғы сурет шоуы. Кітаптың артқы жағында "Тексаста өсіп келе жатқан балалар" туралы жазылған, бірақ Богданович оны қызықтырмайды деп шешті және оны қайтарып қойды. Бірнеше аптадан кейін актер Сал Миньо Платқа кітапты берді. "Мен әрқашан осы жерде болғым келді, - деді ол, - бірақ мен қазір тым қартайдым", - деді Минео, ол Плат пен Богдановичті фильмге айналдыруды ұсынды. Богданович, Макмертри және Плат романды сол аты бар фильмге бейімдеді. Стивен Фридман Колумбия Пикчерс компаниясының заңгері болған, бірақ ол кітаптың киноқұқығын сатып алғандықтан, кино өндірісіне енуге құштар болған, сондықтан Богданович оны продюсер ретінде жалдаған. Ол кездегі қонағы Орсон Уэллспен ұсынылған фильмді талқылағаннан кейін, Богданович онымен фильмді қара-ақ түсіру эстетикалық жағынан жұмыс істейтіндігімен келісті, бұл ол кездегі әдеттегідей емес таңдау еді. Қызыл өзен тағы да "соңғы киношоу" ретінде байланысты, оны Сонни мен Дюэн фильмнің соңында көреді. Богданович түсірілім аяқталғаннан кейін Лос-Анджелеске қайтып, фильмнің кадрларын Moviola-да өңдей бастады. Богданович фильмнің бүкіл нұсқасын өзі монтаждағанын, бірақ режиссер мен жазушы-одақтас жеткілікті деп, өзін редактор ретінде танудан бас тартқанын айтты.

Музыка

Фильмде толығымен диегетикалық музыка қолданылған, оның ішінде Ханк Уильямс ағаның көптеген әндері, сондай-ақ ел және батыс музыкасының және 1950 жылдардағы танымал музыка орындаушыларының жазбалары бар.

Кассалық жинақ

Фильм Солтүстік Америкада 13,1 миллион долларлық прокаттан түсім алды.

Сыни қабылдау

Chicago Sun Times сыншысы Роджер Эберт фильмге өзінің алғашқы шолуында төрт жұлдыздың төртеуін берді және оны 1971 жылдың ең жақсы фильмі деп атады. Кейін ол оны "Ұлы фильмдер" тізіміне қосты, "фильм ең алдымен көңіл-күйді ойландырады. Бұл - өмір сүруге еш негізсіз қала мен онда өмір сүруге еш негізсіз адамдар туралы. Жалғыз үміт - күнәға бату". The New York Times газетінің Винсент Канби оны "америкалық тәжірибенің кішкентай, бірақ маңызды бөлігі" болып табылатын "уақыт, орын, фильм формасын қайтадан ашатын әдемі фильм" деп атады. Чикаго трибьюнының Джин Сискел фильмге төрт жұлдыздың төртеуін берді және былай деп жазды: "Соңғы жылдары бірнеше фильм сияқты Питер Богдановичтің соңғы сурет шоуы бізді тек Текс штатының Анарин деген кішкентай қала әлемін алып жатқан адамдарды көбірек көргіміз келеді. 1951 жылы. Бұл сезімге жету оңай емес. Бұл - Peyton Place-тің Anarene-дің жатын бөлмелерін, тұрып жатқан көліктерді, футбол ойындарын, кинотеатрды, мейрамхананы және бильярд залын зерттеуінің нәтижесі". "Лос-Анджелес таймс" газетінің жазушысы Чарльз Шамплин бұл фильмді "фильмнің қандай болғаны және оның біздің өмірімізге қалай әсер еткені туралы ойластырылған, шеберлікпен жасалған және күрделі құрмет" деп атады. Гари Арнольд оны "Вашингтон Пост" газетінде "қадірлі мақсаттармен жасалған, өте жақсы жасалған, жан-жақты баяндалған фильм деп атады. 2023 жылдың қазанында Rotten Tomatoes сайтында 114 пікірге негізделген 98% мақұлдау бағасы көрсетілді, орташа бағасы 9/10 болды. Сайттың сыншыларының пікірінде: "Питер Богдановичтің кішкентай қалада өскен оқиғасы өзінің кезеңін және орнын тамаша пайдалана отырып, әсерлі қойылымдармен толтырылған қайғылы, бірақ қозғаушы классика болып табылады". Metacritic сайтының мәліметінше, фильм "барша әлемнің ризашылығына" ие болды. Фильм мен оның плакаты 1975 жылы шыққан американдық рок-топ Little Feat-тың The Last Record Album альбомының атауына және Neon Park-тың мұқабасының суретіне сілтеме жасады.