Кіріспе

Spartan) – Дэвид Маметтің 2004 жылы түсірген американдық әрекет-қимыл триллері. Фильмнің сценарийін жазып, режиссерлік жұмысын Дэвид Мамет жасаған, ал басты рөлдерде Вал Килмер, Дерек Люк, Тиа Техада, Эд О’Нил, Уильям Х. Мэйси және Кристен Белл ойнаған. Фильм АҚШ және Канадада 2004 жылдың 12 наурызында көрсетілімге шықты.

Сюжет

Роберт Скотт - АҚШ-тың бұрынғы теңіз жаяу әскерлері күшінің шабуылдаушы майоры, ол Delta Force үшін іріктеу кадр мүшесі болып қызмет етеді. Дельта үміткерлерін бағалауға арналған жаттығуды бақылап отырғанда, Скотт жаңадан қабылданған Кертиспен және пышақпен күресу нұсқаушысы сержант Жаклин Блэкпен кездеседі. Скот президент қызы Лора Ньютонды іздеуге қатысты жасырын операцияға тартылады. Ол және Кертис Лораның бір профессорының жағажай үйіне барады, олармен Лораның қарым-қатынасы бар деп айтылады. Олар сол жерде ешкімді таппайды, бірақ екі белгісіз адамды табады, олар агрессивті әрекет етеді, бұл Кёртисті, снарядпен қаруланған, бірін ату үшін сыртқа шығады. Скот екіншісін тез өлтіреді. Бұрынғы ізі оларды қыздарды жезөкше ретінде жалдаған барға апарады, ал Скотттың командасы бардан бір делдалға еріп, кейбір қыздарды халықаралық жыныстық құлдық желісіне жеткізеді. Мадам оларға телефонға байланысты байланыс нөмірін береді. Телефонға қоңырау шалудың арқасында ливандық азамат Тарик Асани федералды түрмеде отырған. Олар Асаниді медициналық көмек алу үшін тұтқынға алып, одан секс-сауда операциясы туралы ақпарат алуды жоспарлап отыр. Асани мен басқа тұтқынға арналған көлік тоқтаған кезде, Скотт келіп, көлік күзетшісін өлтіреді, содан кейін өлім жазасына кесілген басқа тұтқынды өлтіреді. Ол Асаниді құтқарады, өйткені Асани оларды сол түні елден ұшақпен шығарып, Дубайда секс құлдық желісі бар екенін растайды. Скот командаға ақпаратты жеткізу үшін дүкенге кіреді. Кертис оған оқ-дәрі береді, бірақ көлікте күтіп тұрған Асани басқа агенттің белгісін көріп, Кёртиспен сөйлесіп, оқ атып жібереді. Кертис жараланды, Скотты Асаниді өлтіруге мәжбүр етті. Команда Дубайда шабуылға дайындалған кезде, жаңалық хабарлауда Лора мен оның колледж профессоры Марта Виньярдтың жағалауында жүзіп бара жатқанда суға батып кеткені анықталды. Құтқару операциясы тоқтатылды. Скотт үйге оралады, бірақ Кёртис оны тауып, Лораның тірі екеніне сендіреді. Ол Скоттке жағажайдағы үйден оның снайпердің кілемінде қалған құлаққапты көрсетеді, ол Лораның жаңалық фотосуреттегі құлаққаптарына ұқсас. Олар жағажайдағы үйге барып, тергеу жүргізгенде, Кертисті жақын маңдағы қайықта орналасқан мерген өлтіреді. Скот снайперден қашып құтылып, Лораның жағажайдағы терезеде болғандығын көрсететін бірегей белгісін тапқанда, ол оның өлі болмауы мүмкін екенін түсінеді. Ол қоңырау шалушы мен телефонын бөліп, бақылау құрылғысын табады. Ол оңалту орталығын аралап жүрген Лораның анасымен байланысуға тырысады, бірақ оны Бірінші отбасын күзетуге тағайындалған құпия қызмет агенті әйел ұстап алады. Агентке құлаққапты көрсеткенде, Лораны жақсы білетін агент президенттің бірнеше жыл бойы қызымен кездесуін некеден тыс қатынастарын жасыру үшін пайдаланғанын және соңғы сапарда Лораның құпия қызметіне қосымша қорғаныс ретінде пайдалану үшін, оны секс-торговцының мүшелеріне бейімделгенін түсіндіреді. Скотт Дубайдан қызды құтқаруға көмектесу үшін сержант Блэкті шақырады және бұрынғы Израиль оператившісі Авиге жүгінеді. Ави оны Дубайға алып кетуге келіседі және Лораны әуежайдағы жүк контейнерінде жасырып алып кетуге келіседі, оған қару-жарақ және жергілікті Джонс деген адамнан қолдау табады. Джонс құтқару кезінде қаза табады, ал Скотт Лорамен бірге қауіпсіз үйге қашып кетеді, онда ол жалғыз болса да, бұйрық бойынша әрекет ететінін айтады. Лора оның шын мәнінде өз бетімен әрекет етіп жатқанын дұрыс болжап, Спартаның патшасы Леонида көрші мемлекеттердің көмек сұрауына бір адамды жіберіп жауап беретінін айтады және оған сенуді шешеді. Ол Лораны жүк контейнеріне бекіту үшін әуежайға алып бара жатқанда, Скот пышағында жасырылған хабар таратушыны тапқан кезде, оның қадағаланып жатқанын біледі. Ол әйелді контейнерден тез шығарып алады, дәл сол кезде оның бұрынғы командасы оларды ұстауға келеді. Скотты өлтіріп, Лораны тұтқынға алады. Оны тұтқынға алған адам сержант ретінде танылады. Блэк оған құлаққапты және құпия қызмет агенті суреттерін көрсетіп, Лораны күресуді тоқтатуға көндіреді. Швед жаңалық тобы жақын маңдағы өз ұшағына отырғыза отырып, Лораны таниды. Блэкті өлтіреді, ал истерикалық Лораны журналистердің ұшағына қауіпсіз жерге апарады. Скот өлтіріп бара жатқан Блэкті тауып алады, ол Лораның қауіпсіздігін сұрайды, Скот оны растайды. Кейіннен Лондонның бір көшесінде Скоттың Лораның қайтып келгені туралы кешкі жаңалықтарды телевизордан көре...

Өндіріс

Дубайдағы көріністер Лос-Анджелесте түсірілді. Эрик Л. Хейни, Дельта жасағында қызмет еткен зейнеткер АҚШ армиясының басты сержант-майоры, техникалық кеңесші болды және эпизодтық рөлде пайда болды. «Спартаннан» кейін ол Маметпен бірлесіп, Дельта жасағын бейнелейтін әскер бөлімі туралы «The Unit» телесериалын жасады. Саяси қайраткер Эд Скайлер фильмді Вашингтон элитасының ішкі құрылымын реалистік бейнелегені үшін жоғары бағалады. Скотт кейіпкері «Бір бүлік, бір рейнджер» деген фразаны айтады. Мамет бұл диалогты бұрын «Ойын үйі» фильмінде қолданған, содан кейін «The Unit» сериалында да пайдаланды. Бұл сөз Техас рейнджерлерінің аңызға айналған сөзі екендігі айтылады. Фильмде қолданылған автоматты пышақ – Severtech компаниясының «Спартан» модельдік пышағы, ол осы фильм үшін арнайы жасалған.

Үй медиасы

Spartan 2004 жылдың 15 маусымында бейнекассетада және DVD форматында шықты.

Қабылдау

Rotten Tomatoes сайты 134 сыншының пікірлеріне сүйене отырып, фильмге 65% баға берді, ал салмақты орташа бағасы 10-нан 6.5-ке тең. Сайттың сын тұжырымында: "Жақсы актерлік құрам мен Маметтің жазу шеберлігі, әдеттегі триллерден оны жоғарырақ деңгейге көтереді." Metacritic сайтында, тағы бір пікірлер жинағыш ресурсында, фильм 34 сынға негізделген 60% салмақты орташа балл алды, бұл "аралас немесе орташа пікірлерді" көрсетеді. Роджер Эберт Chicago Sun Times газетінде фильмге төрт жұлдыз беріп, "«Спартан» фильмінің ерекше тартымдылығы – кейіпкерлердің бірте-бірте өзін-өзі тануы және сюжеттің айнадағы булығу сияқты ақырындап ашылуын көруде" деді. Росс Доутхат: "Менің қағидам бар: егер сыншы режиссерді кез келген фильмді – тіпті төмен бюджетті триллерді де – «абстракцияға» итергені үшін мақтаса, сіз жаман, бірақ мақтанға бой алған әлемге кіргеніңізді білесіз, ол сенбі кешін өткізуге аса ұнамды орын емес. Мен сіздерге уәде беремін, достар, «Спартан» – жаман фильм, және ол Дэвид Маметке тән жамандыққа да, басқа да көптеген кемшіліктерге де толы. Оны «көрнекті мәдени артефакт» деңгейіне көтеретін жалғыз нәрсе – оның орталық идеясының ерекшелігі, ол тіпті Blockbuster-ден жалға алу бағасына да тұрарлық. Мен сюжеттің мән-жайын айтпаймын, бірақ Дэвид Мамет Дженна мен Барбара әкелеріне көңіл бөлгені жөн деп санайды." The Daily Telegraph газетіндегі Тим Роби фильмнің "сәтсіз" финалына көңілі қалғанын айтты, "Мэмет бұл дұрыс емес екенін білгенімен, стандартты Том Клэнси кульминациясын қайталауға міндетті болғандай."