Кіріспе

1986 жылғы әрекет фильмi
фильм

«Темір Бүркіт» – Сидни Дж. Фьюри режиссерлік еткен, Кевин Алин Эльдерспен бірлесіп сценарийін жазған, Джейсон Гедрик пен Луис Госсетт-младший бас рөлдерде ойнаған 1986 жылғы әрекет фильмi. Фильм сол жылы шыққан, ұқсас тақырыбы бар «Top Gun» фильмімен салыстырылып, жағымсыз пікірлер алғанмен, АҚШ кассасында 24 159 872 доллар тапты. «Темір Бүркіт» фильмінен кейін үш жалғасы шықты: «Темір Бүркіт II», «Астар: Темір Бүркіт III» және «Темір Бүркіт шабуылда», Госсетт барлық төрт фильмде де түсті.

Сюжет

Дуг Мастерс, ветеран АҚШ Әуе күштерінің ұшқышы полковник Тед Мастерстің ұлы, әкесінің ізімен жүруді үміттенеді. Ол Әуе күштер академиясынан бас тарту туралы хабарлама алады, ал әкесі Жерорта теңізінде патрульдеу кезінде ойдан шығарылған араб мемлекеті Билияда атып түсіріліп, тұтқынға алынады. Оқиға халықаралық суларда болғанмен, Билияның соты полковник Мастерсті өз аумағына заңсыз кіргені үшін кінәлі деп тауып, үш күн ішінде асылуға үкім шығарады. АҚШ үкіметі әкесінің құтқарылуы үшін ештеңе істемейтініне көз жеткізген Дуг жеке құтқару операциясын жоспарлайды. Ол Дьюгпен кездеспей тұрып, полковник Мастерсті жеке танымаса да, онымен жақсы қарым-қатынаста болған және "оның сипатын білген" Вьетнам соғысының ардагері, қазіргі Әуе күштері резервіндегі полковник Чарльз "Чаппи" Синклерден көмек сұрайды. Чаппи бастапқыда күмәнмен қарайды, бірақ Дуг оған достары арқылы әуе базасының барлық ақпаратына және ресурстарына толық қол жеткізе алатынын, сондай-ақ миссия үшін F-16 истребителін бере алатынын сендіреді. Дугтың таңғалуына орай, Чаппи полковник Мастерстің сот шешімінен кейін өзі де құтқару операциясын жоспарлай бастаған екен. Чаппи мен Дугтың бірлескен жұмысы екі F-16B истребителінің сатып алынуына және мұқият жоспарланған миссияға әкеледі, екінші ұшақты Дуг басқарады. Полковник Мастерстің өлім жазасы орындалу күні Дуг пен Чаппи Жерорта теңізіне ұшып, Билияның әуе кеңістігіне кіреді. Билия әскерилері қарсылық көрсетеді, нәтижесінде Дуг пен Чаппи үш МиГ-23 истребителін жоқ қылып, әуежайды қиратады. Чаппидің ұшағына зениттік оқ тиеді. Ол Дугқа биікке көтеріліп, кеше жасаған таспаны ойнатуды бұйырады, содан кейін қозғалтқышы істен шығып, Дуг Чаппидің ұшағы құлаған кезде тыңдайды. Чаппидің дауысы Дугқа жігер береді және миссияны аяқтауға және әкесін құтқаруға көмектесетін маңызды мәліметтерді жеткізеді. Дуг өзін эскадрильяның басшысы деп көрсетіп, жау мемлекетін әкесін босатуға және алып кетуге мәжбүрлейді. Дуг F-16 ұшағымен жерге қонбас бұрын, полковник Мастерсті снайпер атып жаралайды. Сондықтан Дуг әуе базасын қиратып, ұшып-қону жолағын напалммен жауып, әскерді ұстап тұру үшін жараланған әкесін алып кетуге жерге қонады. Олар ұшып бара жатқанда, Дуг пен оның әкесі полковник Акир Накеш басқаратын Мигтердің тағы бір тобына кездеседі, ол өзі де шебер ұшқыш. Жалғыз F-16 және Накештің МиГ-і Дугтың зымырасы Накешті жоқ қылғанша ауа шайқасына түседі. Отын мен оқ-дәрісі азайған F-16 басқа жау Мигтерімен қуаланады, сол кезде АҚШ Әуе күштерінің F-16 эскадрильясы пайда болып, Мигтерді кері қайтарады және Дуг пен оның әкесін Батыс Германиядағы Рамштейн әуе базасына сүйемелдейді. Полковник Мастерстің жараларын емдеу кезінде Дуг Чаппимен қайта қосылады, ол ұшағынан секіріп шығып, египеттік балық аулау кемесімен құтқарылған екен. Екеуі де әскери-әуе күштері сот алқасының шақыруымен өздерінің асығыс әрекеттері үшін жауап береді. Сот алқасы екеуіне жаза берілсе, Әуе күштерінің қауіпсіздігіндегі ұятты кемшіліктерге жол ашатынын түсінеді, сондықтан Дуг пен Чаппи операциялары туралы ешкімге айтпағанша қудалаудан бас тартады. Сонымен қатар, Чаппи сот алқасын Дугты Әуе күштері академиясына қабылдауға көндіреді. Бірнеше күннен кейін президенттің ұшағы АҚШ-қа оралып, Дуг, Чаппи және полковник Мастерсті отбасы мен достарымен қайта қосады.

Өндіріс

Жазушы-режиссер Сидни Дж. Фьюридің айтуынша, фильмнің бастапқы атауы "Жас бүркіт" болған. Фьюри және оның әріптес жазушысы Кевин Алин Элдерс 1984 жылғы Лос-Анджелесте өткен жазғы Олимпиада ойындарынан шабыттанды. Фильм постерінде F-16 ұшақтары көрсетілгенімен, АҚШ Әуе күштері ұшақ ұрлауға қатысты фильмдерге қатысудан бас тарту саясатын ұстанды. Сондықтан, фильм жасаушылар қажетті әуе түсірілімдері үшін Израиль Әуе күштеріне жүгінді. Израильдегі түсірілім алты аптаға созылды, ал ұшу сахналарын бұрын "Көк найзағай" фильмінде жұмыс істеген Джим Гэвин хореографиялық тұрғыдан дайындады. Израильдегі түсірілім "қалыпты Израильдік оқу миссиялары" барысында және оның маңында бес аптаға созылды.

Саундтрек

Саундтрек альбомы Capitol Records компаниясымен винилдік пластинка және кассетада, содан кейін компакт-дискте жарық көрді. Онда Queen, King Kobra, Eric Martin, Dio, Adrenalin, George Clinton және тағы да басқалардың әндері бар. 2008 жылы Varèse Sarabande Базил Поледуристің түпнұсқа музыкалық партитурасын өздерінің CD клубы аясында шығарды.

Кассалық жинақ

Iron Eagle АҚШ кассасында $24 159 872 доллар табыс әкелді.

Сыни жауап

Фильмді сынға алушылар көбінесе жағымсыз пікір білдірді; Лос-Анджелес Таймс газетінің Кевин Томас фильмді "абсурдты", "ақылға сыймайтын" және "уақытты зыңғырап ысырап ету" деп атады, сондай-ақ "ешқандай жақсылыққа қол жеткізе алмайтын, тек адал еңбекпен ғана мүмкін болатын керемет жамандыққа жеткен" деді. Кино тарихшысы және сыншы Леонард Мальтин фильмді "ұлттық рухқа толы, күмәнді этикалық принциптері бар, адамдардың қайта тіріліп келетін комикс фильмі" деп есептемеді. Оның айтуынша, ол "жалықтырмайтын, бірақ ақымақтық". "Фантом киносынан" Джо Кейн: "Темір бүркіт" фильмі "Apocalypse Now" фильмінен кейінгі соғыс фильмдерінің ең керемет рок-музыкасын ұсынады. Алайда, осымен ұқсастықтар аяқталады. Фильмді ұмытып, саундтрек альбомын сатып алыңыз, себебі King Kobra тобының "Never Say Die" атты музыкалық видеосы фильмнің өзінен де жақсы жасалған". Variety журналы фильмде "серпілісті әрекет пен тамаша әуе шайқастары" бар екенін, бірақ диалогтар "күлкілі" екенін мәлімдеді. The New York Times газетінің журналисі Джанет Маслин фильмге жағымды баға беріп, оның "көңілді сезімге толы" және "әркімге арналған" екенін айтты, әсіресе жасөспірімдер мен әскери авиация жанкүйерлеріне "шебер орындалған" әуе шайқасы сахналары ұнайды, сондай-ақ Чаппи мен жас Даг арасындағы әке-балаға ұқсас, нәсілдік қарым-қатынастарды атап өтті. Rotten Tomatoes сайтында фильмнің рейтингі 20% құрайды, ал бес сыншының пікіріне сүйенген орташа бағасы 4/10.

Үй медиасы

Iron Eagle 1986 жылы CBS/FOX Video компаниясы VHS, Betamax және LaserDisc форматтарында шықты. 2002 жылдың 1 қазанында DVD форматында жарық көрді, ал 2009 жылдың 3 ақпанында Sony Pictures Home Entertainment компаниясы оны 1993 жылғы Last Action Hero фильмімен бірге екі фильмдік жинақта DVD-де қайта шығарды.