Кіріспе

Өткен мұздық кезеңдегі жылдам климаттың өзгеруі

Дансгаард-Оешгер оқиғалары (көбінесе D–O оқиғалары деп қысқартылады), палеоклиматологтар Вилли Дансгаард және Ханс Оешгердің есімдерімен аталады, соңғы мұздық кезеңде 25 рет қайталанған жылдам климаттың өзгеруі. Кейбір ғалымдар бұл оқиғалар шамамен мезгілімен қайталанады дейді, қайталану мерзімі 1470 жылға жуық, бірақ бұл мәселе даулы. Голоцен кезеңіндегі ұқсас климаттық циклдіктер Бонд оқиғалары деп аталады.

Дәлел

Дансгаард-Оесхгер оқиғаларының ең сенімді дәлелі Гренландия мұздықтарының өзегінде сақталған, олар соңғы мұз аралық кезеңнің, Еемдік мұз аралық кезеңнің (шамамен 115 000 жыл бұрын) соңына дейін жетеді. Антарктида мұз ядроларынан алынған мәліметтер Дансгаард-Оесхгер оқиғаларының екі жарты шардың климатының байланысы арқылы Антарктиданың изотоптық максимумдарымен байланысты екенін көрсетеді. Егер осы байланыс бұрынғы мұздықтарға да қатысты болса, Антарктида деректері бұрынғы мұздық кезеңдерінде де ДО оқиғалары болғандығын көрсетеді. Өкінішке орай, Гренландияның қазіргі мұздық өзегі тек соңғы мұздық кезеңді қамтиды, сондықтан Гренландия мұзынан алынған бұрынғы мұздық кезеңдердегі ДО оқиғаларының тікелей дәлелі жоқ. Дегенмен, Стивен Баркер және оның әріптестерінің жұмысы Гренландияның қазіргі жазбасын Антарктида мұз ядросының жазбасын пайдаланып қайта құруға болатынын көрсетті. Бұл Антарктиданың шамамен миллион жылдық мұздық өзегінің деректерін пайдаланып, Гренландияның бұрынғы жазбасын қайта құруға мүмкіндік береді.

Тиімділігі

Солтүстік жарты шарда олар әдетте ондаған жылдар ішінде болатын жылдам жылыну эпизодтары түрінде көрінеді, одан кейін ұзақ уақыт бойы біртіндеп салқындау жүреді. Мысалы, шамамен 11 500 жыл бұрын Гренландия мұз қабатының орташа жылдық температурасы 40 жыл ішінде 8 °C-қа көтерілді, бұл бес жылдық үш кезеңде болды, ал 30-40 жыл ішінде 5 °C-қа дейін өсуі жиі кездеседі. DO оқиғаларынан туындаған жылыну Солтүстік Американың орталық бөлігіне де одан әрі тарады, бұл Гренландия мұз ядроларында тіркелген DO оқиғаларымен хронологиялық сәйкес келетін спелеотемдік оттегі изотоптарының өзгеруі арқылы көрсетілді. Еуропадағы DO оқиғаларының әсері Тиса өзені сияқты өзен жүйелеріндегі су шығыны мен шөгінділердің үлгілеріндегі өзгерістер арқылы да тіркелді. Генрих оқиғалары DO жылынуына дейінгі суық кезеңдерде ғана орын алады, бұл кейбіреулерді DO циклдері оқиғалардың себебі болуы мүмкін немесе кем дегенде олардың уақытын шектеуі мүмкін деген тұжырымға әкелді. DO оқиғасының барысында жылдам жылыну байқалады, содан кейін бірнеше жүз жылға созылатын салқын кезең келеді. Бұл суық кезеңде полярлық фронт кеңейеді және Солтүстік Атлант мұхиты арқылы оңтүстікке қарай мұздың қозғалысы күшейеді. DO оқиғалары кезінде Флоресиялық спелеотем жазбаларында оң δ18O экскурсиялары пайда болады, бұл мұндай оқиғалар кезінде Индонезия-Австралия муссонының әлсіреуін көрсетеді.

Уақыт

Dansgaard-Oeschger оқиғаларының әсері көбінесе Гренландиядан алынған мұз түйіндерімен шектелгенімен, DO оқиғаларының жаһандық синхронды болғандығын көрсететін деректер бар. Американың GISP2 изотоп жазбасының спектрлік талдауы шамамен 1500 жылда [18O:16O] изотоптық құрамының жоғары деңгейін көрсетті. Шульц (2002) бұл 1470 жылдық тұрақты кезеңділік болуы мүмкін деп ұсынды. Бұл тұжырым Рахмсторф (2003) тарапынан қолдау тапты; GISP2 мұз түйінінен соңғы 50,000 жылдық кезең қарастырылса, триггердің өзгеруі ±12% құрайды (соңғы 5 оқиғада ±2%, олардың мерзімі ең дәл анықталған). Дегенмен, GISP2 мұз түйінінің ескі бөліктерінде мұндай жүйелілік байқалмайды, GRIP мұз түйініндегі осыған ұқсас оқиғалар да жоқ. Бұл, GISP2 мұз түйінінің алғашқы 50 мың жылы қабат санау арқылы ең дәл мерзімделген болуымен байланысты болуы мүмкін. Климат жүйесінің реакциясы кезеңнің 8% ішінде өзгереді. Жер жүйесіндегі тербелістердің кезеңі одан да ретсіз болуы мүмкін. Рахмсторф бұл жоғары тұрақты үлгінің орбиталық циклға сәйкес келуі мүмкін екенін айтады. Мұндай көз анықталған жоқ. Ең жақын орбиталық цикл – 1800 жылдық Ай циклі, бұл үлгімен сәйкес келмейді. GISP2 мұз түйінінде анықталған спектрлік шың GRIP мұз түйінінде болмады, демек, мерзімдеудің дәлдігіне тікелей байланысты болды. NGRIP мұз түйінінің дәл мерзімделуі арқасында мерзімдеу мәселесі ірі жай шешілді. Бұл мерзімдеуді пайдалана отырып, Dansgaard–Oeschger оқиғаларының қайталануы кездейсоқ, шуға ұшыраған Пуассон процесіне сәйкес келеді. DO циклдері өз уақыт шкаласын анықтай алады. Maslin және авторлар (2001) әрбір мұз қабатының өзіндік тұрақтылық шарттары бар екенін, бірақ еріген кезде тұщы судың ағыны мұхит ағыстарын өзгертуге жеткілікті, соның салдарынан басқа жерлерде де еруге себеп болатынын көрсетті. Нақтырақ айтқанда, DO суық оқиғалары және олармен байланысты еріген судың ағыны Солтүстік Атлантиканың терең су ағынының (NADW) күшін азайтады, солтүстік жарты шар айналымын әлсіретеді, демек оңтүстік жарты шарда полюске қарай жылудың көбеюіне әкеледі. Бұл жылы су Антарктика мұздарының еруіне себеп болады, осылайша тығыздық қабаттануын және Антарктиканың терең су ағынының (AABW) күшін азайтады. Бұл NADW-ның бұрынғы күшіне оралуына мүмкіндік береді, солтүстік жарты шарда еруді күшейтеді және тағы бір DO суық оқиғасын тудырады. Бұл теория Генрих оқиғаларының DO циклымен байланысын да түсіндіруге болады; мұхиттардағы еріген судың жиналуы шекті мәнге жеткенде, ол Лаврентид мұз қабатының астын ойып, Генрих оқиғасын тудырып, циклді қайта бастауы мүмкін. 400-200 жыл бұрынғы кішкентай мұз дәуірі кейбір зерттеушілер тарапынан DO циклының суық кезеңі ретінде қарастырылады. Бірақ мұз түйіндері жасалған кезде олардың маңыздылығы байқалды, бірақ кеңінен бағаланбады. Dansgaard және авторлар (AGU геофизикалық монографиясы 33, 1985) GRIP мұз түйініндегі олардың болуын δ18O сигналындағы "күшті тербелістер" деп белгіледі, және олардың 1400 км қашықтықтағы бұрынғы Camp Century мұз түйініндегі оқиғалармен сәйкес келетінін, осылайша олардың кең таралған климаттық аномалияларға сәйкес келетіндігін көрсетеді (тек Camp Century мұз түйіні болғандықтан, олар жергілікті тербелістер болуы мүмкін еді). Dansgaard және авторлар бұл атмосфера-мұхит жүйесінің жартылай тұрақты режимдерімен байланысты болуы мүмкін деп болжайды. DO оқиғалары "Сахара сорғысын" қозғайды, ол адам эволюциясы мен таралуына әсер етеді. Циклдік құбылыстар Голоцен кезеңінде де кездеседі, онда оқиғалар Бонд оқиғалары деп аталады.