Кіріспе

Палеоген кезеңінің екінші эпохасы Эоцен (/ipa/'/iː//ə//s//iː//n//, /'/iː//oʊ// / EEəseen, EEoh) – шамамен 56-33,9 миллион жыл бұрын (Ma) сақталған геологиялық эпоха. Бұл қазіргі кайнозой дәуіріндегі Палеоген кезеңінің екінші эпохасы. Эоцен атауы ежелгі грек тіліндегі ἠώς (ēṓs, "таң") және καινός (kainós, "жаңа") сөздерінен шыққан және бұл эпохада пайда болған қазіргі ('жаңа') фаунаның "таңына" сілтеме жасайды. Эоцен Палеоцен эпохасының соңынан Олигоцен эпохасының басына дейінгі уақытты қамтиды. Эоценнің басталуы атмосферадағы көміртегі изотопы 13C концентрациясының, көбірек таралған изотоп 12C-мен салыстырғанда, ерекше төмен болған қысқа мерзіммен белгіленеді. Эоценнің басында Жердің орташа температурасы шамамен 27 градус Цельсийді құрады. Эпоханың соңы Гранде Купюр ("Ұлы үзіліс") немесе Эоцен-Олигоцен жойылу оқиғасы деп аталатын ірі жойылу оқиғасымен белгіленеді, бұл Сібірдегі және қазіргі Чесапик шығанағындағы бір немесе бірнеше ірі болидтардың соқтығысуымен байланысты болуы мүмкін. Басқа геологиялық кезеңдердегідей, эпоханың басталуын және аяқталуын анықтайтын қабаттар жақсы анықталған, бірақ олардың нақты мерзімдері сәл белгісіз.

Этимология

"Эоцен" термині ежелгі грек тілінен алынған ἠώς (eos) сөзі "таң" мағынасын береді, және καινός (kainos) сөзі "жаңа" немесе "соңғы" дегенді білдіреді, себебі осы кезеңде жаңа немесе қазіргі заманғы өмірдің бастауы болды. Шотланд геологы Чарльз Лайелл (квартерді ескермей) 1833 жылы Терциарлық эпоханы эоцен, миоцен, плиоцен және жаңа плиоцен (холоцен) периодына бөлді. Британ геологы Джон Филлипс 1840 жылы Үшінші дәуірдің орнына Кенозойды ұсынды, ал австриялық палеонтолог Мориц Хорнес 1853 жылы эоцен үшін палеогенді, ал миоцен мен плиоцен үшін неогенді енгізді. Он жылдар бойы тұрақсыз қолданысқа ие болғаннан кейін, жаңа құрылған Халықаралық стратиграфия комиссиясы (ICS) 1969 жылы Еуропадағы басым пікірлерге негізделген стратиграфияны стандарттады: кайнозой эрасы үшінші және төртінші суберераларға, ал үшінші дәуір палеоген және неоген периодына бөлінді. 1978 жылы палеоген ресми түрде палеоцен, эоцен және олигоцен эпохалары ретінде, ал неоген – миоцен және плиоцен эпохалары ретінде анықталды. 1989 жылы терциарлық және квартерлік уақыт шкаласынан олардың шекарасының кездейсоқ сипатына байланысты алынып тасталды, бірақ 2009 жылы квартерлік қайта орнатылды.

Шекаралар

Эоцен – бұл екі климаттық шектен өтетін, жаһандық климаттық өзгерістерді көрсететін динамикалық кезең, яғни «жылы үйден» «суық үйге» өту. Эоценнің басталуы Палеоцен-Эоцен термиялық максимумымен (PETM) белгіленеді, ол атмосфера мен мұхит жүйелеріне көміртегінің көп мөлшерде түсуі нәтижесінде болған қысқа мерзімдік күрт жылыну мен мұхиттардың қышқылдануына алып келді. Бұл шағын 55,8 миллион жыл бұрын болды және Ценозой дәуіріндегі маңызды жаһандық өзгерістердің бірі еді. Эоценнің ортасы шамамен 47,8 миллион жыл бұрын ЭЭКО-ның аяқталуымен салқындауға қарай өзгеруімен сипатталады, бірақ орта эоцен климаттық оптимумы (MECO) деп аталатын тағы бір жылыну оқиғасымен қысқа уақытқа тоқтатылды. Шамамен 400 000 жылға созылған MECO, формамиферлердің тұрақты оттегі изотоптарының мәліметтеріне сәйкес, жер беті мен терең мұхиттардың 4-6°C-қа біркелкі жылынуына себеп болды. Ұзақ мерзімді, біртіндеп салқындау үрдісінің жаңаруы эоценнің соңы мен олигоценнің басында мұздық максимумға әкелді. Эоценнің соңы «Гранде Купюр» деп белгілі Эоцен-Олигоцен жойылу оқиғасымен де белгіленді.

Стратиграфиялық

Эоцен дәуірі конвенция бойынша ерте (56–47.8 млн жыл), орта (47.8–38 млн жыл) және кеш (38–33.9 млн жыл) бөлімдерге бөлінеді. Сәйкес тау жыныстары төменгі, орта және жоғарғы эоцен деп аталады. Ипрес кезеңі төменгі, Приабон кезеңі жоғарғы; ал Лутеция және Бартония кезеңдері орта эоцен ретінде біріктірілген. Джек Вулф (1968) Эоцен дәуірінің Батыс Солтүстік Америка флорасын Вашингтон штатының Кинг округіндегі Пьюгет тобының қазбалары бойынша жұмыстар негізінде төрт гүлдік "сатыға" бөлді. Франклин, Фултон, Равения және Куммерия сатылары ерте эоценнен ерте олигоценге дейінгі кезеңді қамтыды, ал төрт сатының үшеуіне ерте/кеш бейресми субсатылар берілді. Вулф Франклин сатысын ерте эоцен, Фултон сатысын орта эоцен, Равения сатысын кеш, ал Куммерия сатысын ерте олигоцен деп санады. Грегори Реталлак және авторлар тобы (2004) Куммерия сатысының басталуын 40 млн жыл бұрын деп нақтылады, ал аяғын эоцен-олигоцен шекарасында, жас Ангуон гүлдік сатысының басталуымен анықтады.

Палеогеография және тектоника

Эоцен кезеңінде құрлықтар қазіргі орналасқан жерлеріне қарай жылжуын жалғастырды. Кезеңнің басында Австралия мен Антарктида біріккен күйде болды, ал экваторлық жылы ағымдар суық Антарктида суларымен араласып, планета бойынша жылуды таратып, жаһандық температураны жоғары деңгейде ұстаған болуы мүмкін. Австралия шамамен 45 миллион жыл бұрын оңтүстік материктен бөлінген кезде, жылы экваторлық ағымдар Антарктидадан ауытқыды. Екі құрлықтың арасында оқшауланған суық ағым пайда болды. Дегенмен, модельдеу нәтижелері эоценнің соңындағы салқындаудың жылу оқшаулану моделін күмәнді етеді, атмосферадағы көмірқышқыл газы деңгейінің төмендеуі маңыздырақ болуы мүмкін. Антарктида аймағы салқындағаннан кейін, Антарктиканы қоршаған мұхит қатып, солтүстікке қарай суық су мен мұз жарықтарын жіберіп, салқындау процесін күшейтті. Солтүстік Лауразия суперконтиненті фрагменттеуге ұшырады, Еуропа, Гренландия және Солтүстік Америка бір-бірінен алыстады. Солтүстік Американың батысында Ларамид орогенезі эоценде аяқталып, сығу процесі жер қыртысының кеңеюімен алмастырылды, нәтижесінде Бассейн және Range провинциясы қалыптасты. Кишен алабы лютетиан кезеңінде 1,5 км биіктікте болса, приобон кезеңінде 2,5 км-ге дейін көтерілді. Көтерілген жазық алаптарда ірі көлдер пайдалып, Green River Formation lagerstätte шөгіндісіне әкелді. Шамамен 35 миллион жыл бұрын Солтүстік Американың шығыс жағалауына астероидтың түсуі Chesapeake шығанағының соққы кратерін құрады. Тетис мұхиты Африка мен Еуразияның соқтығысуымен жабылды, Альпі тауларының көтерілуі оның соңғы қалдығы – Жерорта теңізін оқшаулады және солтүстікке қарай арал архипелагтары бар жаңа, терең емес теңізді құрды. Солтүстік-батыс Пери-Тетистегі планктондық формаминифералар орта лютетиандағы Тетис формаминифераларына өте ұқсас, бірақ бартонда биогеографиялық айырмашылықтарды көрсетіп, мүлдем бөлек болады. Солтүстік Атлантика ашылғанымен, Солтүстік Америка мен Еуропа арасында құрлық байланысы сақталған болуы мүмкін, себебі екі аймақтың фаунасы өте ұқсас. Еуразия 50 миллион жыл бұрын үш құрлыққа бөлінді: Батыс Еуропа, Балкантолия және Азия. 40 миллион жыл бұрын Балкантолия мен Азия бірікті, ал Еуропа 34 миллион жыл бұрын бірікті. Фушун алабында палео-Джидунтун көлдері деп аталатын ірі, субоксикалық көлдер болды. Үндістан Азиямен соқтығысып, Гималай тауларының қалыптасуына бастама берді. Бастапқыда пайда болған субконтинент Кохистан-Ладах доғасымен шамамен 50,2 миллион жыл бұрын, ал Каракоруммен шамамен 40,4 миллион жыл бұрын соқтығысты, Азия мен Үндістан арасындағы соңғы соқтығысу шамамен 40 миллион жыл бұрын болды.

Климат

Эоцен дәуірінде кайнозой дәуіріндегі ең жылы климат, сондай-ақ Пермь-триас жаппай жойылуынан және ерте триас кезеңінен бергі ең жылы уақыт аралығы сияқты, әртүрлі климаттық жағдайлар кездесті, және мұздық климатпен аяқталады. Эоцен климатының эволюциясы 56 миллион жыл бұрын Палеоцен-Эоцен термиялық максимумының (PETM) аяқталуынан кейін 49 миллион жыл шамасындағы Эоцен оптимумындағы ең жоғары температураға дейін жылынумен басталды. Осы кезеңде Жер бетінде мұз аз болды және экватор мен полюстер арасындағы температура айырмасы минималды болды. Осының салдарынан теңіз деңгейі қазіргі деңгейден 150 метрге дейін көтерілді. Эоцен оптимумынан кейін 34 миллион жыл бұрын Эоцен-Олигоцен кезеңіне дейін мұздық климатқа қарай төмендеу басталды. Осы төмендеу кезінде полюстерде мұз қайтадан пайда бола бастады, ал Эоцен-Олигоцен кезеңі Антарктика мұз қабатының қарқынды өсуімен сипатталады.

Ерте эоцен

Эоцен дәуірінде жер бетіндегі температураны реттеуде парниктік газдар, әсіресе көмірқышқыл газы және метан маңызды рөл атқарды. ПЭТМ-нің аяқталуы атмосфералық көмірқышқыл газын азайтуға себеп болған Солтүстік Мұзды мұхиттың түбінде метан клатраты, көмір және шикі мұнай түрінде көмірқышқыл газының үлкен мөлшерде жиналуына әкелді. Педогенді (топырақ түзету) карбонаттар және теңіздік бор изотоптары сияқты басқа да көрсеткіштер 1 миллион жылдан кем уақыт ішінде 2000 ppm-нен астам көмірқышқыл газының айтарлықтай өзгеруін көрсетеді. Осы кезеңде атмосфераға шығарылған метаның көп бөлігі ылғалды жерлерден, батпақтар мен орманнан шыққан. 55-52 миллион жыл бұрынғы Эоценнің басындағы жылыну кезінде мұхиттағы көміртегі изотоптарының құрамында қысқа мерзімді өзгерістер болды. Бұл изотоптық өзгерістер мұхиттан атмосфераға көміртегінің шығарылуына байланысты, ол мұхит бетінде температураның жоғарылауына әкелді. Эоценнің басындағы осы гипертермальды құбылыстарды талдау және зерттеу гипертермальды құбылыстардың орбиталық параметрлерге, атап айтқанда эксцентриситетке және көлбеулікке байланысты болуы мүмкін деген гипотезаға әкелді. Ерте Эоцендегі гипертермальды құбылыстар, атап айтқанда Палеоцен-Эоцендік жылу максимумы (ПЭТМ), Эоцендік жылу максимумы 2 (ЭЖМ2) және Эоцендік жылу максимумы 3 (ЭЖМ3) талданды және орбиталық бақылау ЭЖМ2 және ЭЖМ3-тің басталуына ықпал етуі мүмкін екені анықталды. Биологиялық сорғышты күшейту осы гипертермальды құбылыстардың қалпына келтіру кезеңдерінде артық көміртегіні жинақтауда тиімді болды. Бұл гипертермальды құбылыстар планктондық және бентостық форминифералардағы бұзылыстардың күшеюіне, сондай-ақ жоғары температураның салдарынан өзендік шөгінділердің артуына әкелді. ПЭТМ-нен айырмашылығы, ерте Эоцендегі кіші гипертермальды құбылыстар құрлықтағы сүтқоректілерге едәуір әсер етпеді. Бұл ерте Эоцен гипертермальды құбылыстары ерте Эоцендік климаттық оптимум (ЭЭКО) деп аталатын ұзаққа созылған, өте ыстық климат кезеңін тудырды. Ерте және орта ЭЭКО кезінде Жаңа Зеландиядағы эврихалинді диноцист Homotryblium-ның көптеп кездесуі аймақтағы мұхиттың тұздылығының жоғары болғанын көрсетеді.

Теңдестірілген климат проблемасы

Эоцен климатының бірегей ерекшеліктерінің бірі, бұрын айтылғандай, эоценнің алғашқы кезеңдерінде байқалған тең және біртекті климат болды. Көптеген деректер осы кезеңде жылырақ, теңдестірілген климат болғанын көрсетеді. Осы деректердің арасында жоғары ендіктерде табылған крокодилдер сияқты жылы климатқа тән қазбалар бар, бірақ топталған изотоптық талдаулар ЭЭКО кезінде теңіз бетінің төменгі ендіктердегі максималды температурасы ±-қа тең екенін көрсетеді. Қазіргі кездегі мәндермен салыстырғанда, изотоптық деректерге сәйкес, теңіз түбінің температурасы жоғары болды. Азоллалар теңіз түбіне шөгіп, шөгінділердің құрамына еніп, көміртегін атмосферадан толығымен алып тастады. Азолланың көміртегіні сіңіру қабілеті ерекше, ал азолланың көп мөлшерде көмілуі әлемдік атмосфералық көміртегінің мөлшеріне елеулі әсер еткен болуы мүмкін және мұздық климатқа өтуді бастаған оқиға болған жосықпайды. Ауа райының өзгеруі атмосферадағы көмірқышқыл газының үнемі төмендеуіне байланысты жалғасты. Бартонда салқындаудан жылынуға дейінгі үлкен өзгеріс болғанға дейін жаһандық салқындау жалғасты. Бұл жылыну оқиғасы, салқындату жағдайларының кенеттен және уақытша өзгеруін білдіреді, және Орта Эоцен климаттық оптимумы (MECO) деп аталады. 41,5 миллион жыл бұрын Оңтүстік мұхиттың тереңдігінен алынған үлгілердің тұрақты изотоптық талдауы 600 000 жылға созылған жылыну оқиғасын көрсетті. Оттегі изотоптарын талдау ауыр оттегі изотоптарының жеңіл оттегі изотоптарына қатынасында үлкен теріс өзгеріс көрсетті, бұл жаһандық температураның жоғарылағанын көрсетеді. Жылыну көбінесе көмірқышқыл газының артуына байланысты деп есептеледі, өйткені көміртегі изотоптарының белгілері осы қысқа мерзімді жылыну кезінде метанның көп мөлшерде шығарылуын жоққа шығарады. Атмосферадағы көмірқышқыл газының артуы теңіз түбінің таралу жылдамдығының артуымен, Австралия мен Антарктида арасындағы метаморфты көміртекті жою реакцияларымен және аймақтағы жанартаулық белсенділіктің артуымен байланысты болуы мүмкін. Атмосфералық көмірқышқыл газының артуының бір себебі континенттік қозғалыс пен Үндістанның Азиямен соқтығысуынан және Гималай тауларының пайда болуынан туындаған метаморфты босатылудың кенеттен артуы болуы мүмкін; алайда, атмосфералық көмірқышқыл газының метаморфты босатылу уақыты туралы деректер толыққанды шешілмеген. Тағы бір түсіндірме MECO жылынуына 400 мың жылдық және 2,4 миллион жылдық эксцентриситет циклдеріндегі минимумдардың бірдей пайда болуы себеп болды деп болжайды. MECO кезінде Тетис мұхитындағы теңіз бетінің температурасы 32–36 °C-қа дейін көтерілді, ал Тетис теңіз сулары дисоксиялыққа ұшырады. Мұхиттың үш километрден аса тереңдігінде карбонаттың жиналуының төмендеуі MECO шыңымен бірге орын алып, терең мұхитта мұхиттың қышқылдануы орын алғанын көрсетті. Сонымен қатар, MECO жылынуы пелагикалық гетеротрофтардың тыныс алу жылдамдығының артуына әкелді, нәтижесінде теңіз түбіне жететін бастапқы өнімділіктің төмендеуіне және бентоникалық форминифералардың популяциясының төмендеуіне әкелді. Осы жылыну кезеңінде Солтүстік Американың батысындағы көл суының тұздылығы күрт төмендеді. Бұл жылыну ұзаққа соқпады, өйткені бентоникалық оттегі изотоптарының деректері ~40 миллион жыл бұрын салқындауға оралғанын көрсетеді. MECO-дан кейінгі салқындау Азияда құрғақшылықтың күшеюіне әкелді, теңіздің шегінуімен күшейтілді. Дрейк бұғазының ашылуының бастапқы кезеңдеріндегі салқындау ~38,5 миллион жыл бұрын жаһандық емес еді, бұл туралы Солтүстік Атлантикада салқындаудың болмауы дәлелдейді. Салқындату кезеңінде бентоникалық оттегі изотоптары мұздың пайда болуы және кейінгі салқындату кезінде мұздың көбеюі мүмкін екенін көрсетеді.

Флора

Ерте орта эоцен кезінде ормандар Жердің көп бөлігін, соның ішінде полюстерді де жапқан. Тропикалық ормандар қазіргі Африка, Оңтүстік Америка, Орталық Америка, Үндістан, Оңтүстік-Шығыс Азия және Қытайдың көп бөлігінде кеңінен таралған. Паратропикалық ормандар Солтүстік Америка, Еуропа және Ресейде өскен, ал жоғары ендіктерде кең жапырақты мәңгі жасыл және кең жапырақты жапырақ түсіретін ормандар болған. Полярлық ормандар да өте кең болған. Эоцен дәуірінен қалған құмғазы және таңғы қызылша сияқты ағаштардың қазба қалдықтары мен тіпті сақталған қалдықтары Арктикадағы Ельсмир аралында табылды. Осы кезде де Ельсмир аралы бүгінгіге қарағанда бірнеше градусқа ғана оңтүстікке орналасқан. Гренландия мен Аляскада эоцен дәуіріне тән субтропиктік және тіпті тропиктік ағаштар мен өсімдіктердің қазба қалдықтары да табылған. Тропикалық жаңбырлы ормандар Солтүстік Америка мен Еуропаның солтүстік бөліктеріне дейін жеткен. Эоценнің басында пальма ағаштары Аляска мен Солтүстік Еуропаға дейін өскен, бірақ климат салқындаған сайын олардың саны азайған. Таңғы қызылшалар да бұрынғыдан гөрі кеңірек таралған. Эвкалипттердің ең ерте қазба қалдықтары 51,9 миллион жыл бұрын Аргентинаның Чубут провинциясындағы Лагуна-дель-Хунко кен орнынан табылды. Салқындау кезеңнің ортасында басталды, ал эоценнің соңына қарай континенттік ішкі аймақтар құрғап, кейбір жерлерде ормандар айтарлықтай сиреген. Жаңа пайда болған шөптер әлі де өзендер мен көлдердің жағалауларымен шектелген, жазықтар мен саванналарға кеңірек таралмаған. Салқындау маусымдық өзгерістерді де әкелді. Үлкен температура өзгерістеріне төтеп бере алатын жапырақ түсіретін ағаштар мәңгі жасыл тропикалық түрлерді ығыстыра бастады. Кезеңнің соңына қарай жапырақ түсіретін ормандар Солтүстік Америка, Еуразия және Арктика сияқты солтүстік континенттердің үлкен бөлігін жапқан, ал жаңбырлы ормандар тек Оңтүстік Американың экваторлық аймағында, Африкада, Үндістанда және Австралияда ғана сақталған. Антарктида эоценді жылы, қоңыржай және субтропикалық жаңбырлы ормандармен бастады. Прайдз шығанағынан табылған эоцен дәуіріне тән тозаңдар сол жерде тайга орманы болғанын көрсетеді. Кезең өте келе ол қатты суыған, жылуды жақсы көретін тропикалық өсімдіктер жойылған, ал олигоценнің басында континентте жапырақ түсіретін ормандар мен тундраның кең аумақтары пайда болған.

Фауна

Эоцен дәуірінде өсімдіктер мен теңіз фаунасы жаңарып, қазіргідей болды. Көптеген қазіргі құс түрлері эоценде тұңғыш рет пайда болды. Эоцен мұхиттары жылы және балықтармен, сондай-ақ теңіз тіршілігімен толы болды.

Сүтқоректілер

Қазіргі сүтқоректілердің көпшілігіне қатысты ең ерте белгілі қазбалар эоценнің басындағы қысқа мерзімде пайда болды. Эоценнің басында Солтүстік Америкаға бірнеше жаңа сүтқоректілер тобы келді. Артиодактилдер, перисодактилдер және приматтар сияқты қазіргі сүтқоректілердің ұзын, жұқа аяқтары, ұстауға қабілетті қол-аяқтары және дәмдеуге бейімделген ерекшеленген тістері болды. Кішкентай түрі басым болды. Жаңа сүтқоректілер тобының барлық өкілдері 10 кг-дан төмен салмақты болды; тіс өлшемдерін салыстыру нәтижесінде, эоцен сүтқоректілері олардан бұрынғы палеоцен сүтқоректілерінің мөлшерінің 60% құрады. Олар кейінгі сүтқоректілерге қарағанда да кішірек болды. Эоценнің ыстық температурасының кішкентай жануарларға, олар ыстыққа жақсы төзе алатындықтан, қолайлы болғаны болжанады. Еуропа мен Солтүстік Америка арасындағы кең таралғандықтан қақпақты жануарлардың (тұяқты жануарлардың) екі тобы да кеңінен таралды, сондай-ақ Месоникс сияқты ет жейтін тұяқты жануарлар да болды. Жылқылар (әсіресе Эохипп), жарықшалар, пробосцидтер (слондар), приматтар және кеміргіштер сияқты көптеген басқа да қазіргі сүтқоректілердің ерте түрлері пайда болды. Сүтқоректілердің ескі, примитивті түрлері әртүрлілігі мен маңыздылығы төмендеді. Солтүстік Американың батысы, Еуропа, Патагония, Египет және Оңтүстік-Шығыс Азияда эоцен жер фаунасының маңызды қазба қалдықтары табылды. Теңіз фаунасы Оңтүстік Азия мен АҚШ-тың оңтүстік-шығысында жақсы белгілі. Эоценнің қалыптасқан мегафаунасына Уинтатерий, Арсиноитерий және бронтотерлер жатады, олардың соңғы екеуі, екіншісінен айырмашылығы, тұяқты жануарларға емес, құрылғаннан кейін көп ұзамай жойылған топтарға жатты. Ірі құрлықтық сүтқоректі жыртқыштары палеоцен кезеңінен бері болған, бірақ қазір Hyaenodon және Daphoenus сияқты жаңа түрлер пайда болды (бұрынғы сәтті жыртқыш отбасының ең алғашқы ұрпағы – аю-иттер). Энтелодонттар осы уақыт аралығында ең ірі бар нәрін жейтін жануарлардың біріне айналды. Диниктис сияқты алғашқы нимравидтер пайда болған алғашқы фелиформдардың қатарына кірді. Олардың топтары өте табысты болды және эоценнен кейін де өмір сүруді жалғастырды. Базилозавр – өте танымал эоцен киті, бірақ киттер тобы эоцен кезінде өте әртүрлі болды, осы кезде сүтқоректілердің құрлықтан толығымен суға өтудің негізгі кезеңдері болды. Бұл кезде алғашқы сиреньдер дамып, ақырында қазіргі манаттар мен дугонгтарға айналды. Осы оқиғадан кейін миллиондаған жылдар өткеннен кейін, сүтқоректілердің миының көлемі ұлғая бастады, «күрделі ортада үлкен таным қажеттілігінен туындаған болуы мүмкін».

Құстар

Эоцен құстарына қазіргі пішінге ұқсас, кейбір жұмбақ топтар кіреді, олардың бірқатары палеоценнен бері сақталған. Эоценнің құс таксондарына ет жейтін қақаду тәрізділер, мысалы, Месселастуриде, Халциорниде, Гасторнис және Элеутерорнорис сияқты ұшпайтын ірі түрлер, ұзын аяқты бүркіт Масиллараптор, Галлинулоидтар сияқты ежелгі тауықтәрізділер, Сонгзидеи тұқымдасымен туыс болуы мүмкін су құстары, Гиганторнорис сияқты әртүрлі жалған тісті құстар, Ибис туысының Ринхеиттер өкілі, Агиалорнис туысының алғашқы шашырауыштары және Археосфениск және Инкаяку сияқты алғашқы пингвиндер кіреді.

Жыртқыш жануарлар

Бұл кездегі бауырымен жүретін жануарлардың қазба қалдықтары, мысалы питон мен тасбақалардың қазбалары, көптеп кездеседі.

Жәндіктер мен арахидтер

Эоцен кезеңінен бірнеше бай жәндік қазбалары белгілі, әсіресе Балтық теңізінің оңтүстік жағалауында табылған Балтық янтары, Францияның Париж бассейнінен алынған янтары, Данияның Фур формациясы және Англияның Уайт аралынан алынған Бембридж мергелі. Эоцен шөгінділерінде табылған жәндіктердің көпшілігі қазіргі кезде де кездесетін туыстарға жатады, бірақ олардың ареалы эоцен кезеңінен бері жиі өзгерген. Мысалы, бибионидтер тұқымдасының Plecia туысы қазіргі уақыттағы қоңыржай аймақтардағы қазба фауналарында көптеп кездеседі, бірақ бүгінде тек тропиктер мен субтропиктерде ғана өмір сүреді.