Кіріспе

Неоген кезеңінің бірінші эпохасы – Миоцен

Миоцен ( /m//aɪ//.//ə//s//iː//n//, // //oʊ// / MYəseen, oh) – Неоген кезеңінің бірінші геологиялық эпохасы және шамамен (Ma) аралығында дамыды. Миоценді шотланд геологы Чарльз Лайелл атады; атауы грек тіліндегі μείων ("кем") және καινός ("жаңа") сөздерінен алынған және "жаңадан бұрынғы" дегенді білдіреді, себебі онда плиоценге қарағанда қазіргі теңіз омыртқасыздарының саны 18%-ға кем. Миоценге дейін олигоцен, ал одан кейін плиоцен кезеңі орналасқан. Жер олигоценнен миоценге және плиоценге өте келе, климат бірте-бірте мұз дәуірлеріне қарай суына бастады. Миоценнің шекаралары бір ғана айқын жаһандық құбылыспен белгіленбеген, оның орнына, жылы олигоцен мен суық плиоцен арасындағы аймақтық анықталған шекаралардан тұрады. Ерте миоцен кезінде Афро-Арабия Еуразиямен соқтығысып, Жерорта теңізі мен Үнді мұхиты арасындағы байланысты үзіп, Еуразия мен Африка арасында фауна алмасуына, соның ішінде Еуразияға хоботтағылардың таралуына жағдай жасады. Миоценнің соңында Атлант мұхиты мен Жерорта теңізі арасындағы байланыс жабылып, Жерорта теңізі дерлік толығымен буланып кетті, бұл құбылыс Мессиан тұздылық дағдарысы деп аталады. Гибралтар бұғазы ашылып, Жерорта теңізі миоцен-плиоцен шекарасында Занклен су тасқыны деп аталатын оқиғада қайта толтырылды. Маймылдар алғаш рет ерте миоценде (Аквитан және Бурдигалия кезеңдерінде) пайда болып, әртараптанды, Ескі әлемде кең тарады. Осы кезеңнің соңында және келесі кезеңнің басында адамның ата-бабалары шимпанзелердің ата-бабаларынан бөлініп, миоценнің соңғы Мессиан кезеңінде (7,5–5,3 млн жыл бұрын) өздерінің эволюциялық жолын жалғастырды. Олигоценде болғандай, шөптесін далалар кеңейе берді, ал ормандық жерлердің көлемі азайды. Миоцен теңіздерінде ламинария ормандары алғаш рет пайда болып, көп ұзамай Жердегі ең өнімді экожүйелердің біріне айналды. Миоценнің өсімдіктері мен жануарлары қазіргі заманғы өсімдіктер мен жануарларға ұқсас болды. Сүтқоректілер мен құстар жақсы дамыған. Киттер, етегірлер және ламинария кең тарады. Миоцен геологтар мен палеоклиматологтар үшін ерекше қызығушылық тудырады, себебі Гималай геологиясының маңызды кезеңдері миоцен кезінде болды, бұл Азиядағы муссондық үлгілерге әсер етті, олар солтүстік жарты шардың мұздық кезеңдерімен байланысты болды.

Палеогеография

Материктер қазіргі орналасқан жерлеріне қарай жылжуын жалғастырды. Қазіргі геологиялық нысандардың ішінде Оңтүстік Америка мен Солтүстік Америка арасындағы құрлық көпірі ғана болмады, бірақ Оңтүстік Америка Тынық мұхитының батыс субакциялық аймағына жақындап, Анд тауларының көтерілуіне және Мезоамерикан түбегінің оңтүстікке қарай созылуына себеп болды. Тау құрылысы Солтүстік Американың батысында, Еуропада және Шығыс Азияда жүрді. Миоцендік шөгінділер континенттік және теңіздік жағдайда бүкіл әлемде жиі кездеседі, ал теңіздік шөгінділер қазіргі жағалауларға жақын жерлерде кең таралған. Солтүстік Американың Ұлы жазықтарында және Аргентинада жақсы зерттелген континенттік аймақтар бар. Жалпы әлемдік тенденция атмосфераның ылғалды сіңіру қабілетін азайтатын, жаһандық суынуға байланысты құрғақтықтың күшеюіне қарай бағытталды, әсіресе 7-8 миллион жыл бұрын. Миоценнің соңында Австралия жауын-шашын аз болатын аймаққа кірген кезде құрғақтап кетті.

Еуразия

Үнді тақтасы Еуразия тақтасымен соқтығысуын жалғастырып, жаңа тау тізбектерін құрып, Тибет үстіртінің көтерілуіне әкелді, нәтижесінде Азия ішінде жаңбыр көлеңкесі пайда болып, құрғақшылыққа ұшырады. Тянь-Шань жотасы кейінгі миоценде айтарлықтай көтеріліп, батыс желдерінің Тарым бассейніне енуіне кедергі келтіріп, оны құрғатты. Миоценнің басында Арабия тақтасының солтүстік жиегі, сол кезде Африка құрлығының бір бөлігі болған, Еуразиямен соқтығысты; нәтижесінде Тетис теңізінің жолы тарылып, Африка Түрік-Арабия аймағында Еуразиямен соқтығысқанда толығымен жойылды. Бұл жабылудың алғашқы кезеңі 20 миллион жыл бұрын болды, ол су массасының алмасуын 90%-ға төмендетті, ал екінші кезеңі шамамен 13,8 миллион жыл бұрын, Антарктида мұздықтарының кеңейуімен бірге жүрді. Бұл Үнді мұхиты мен Жерорта теңізі арасындағы байланысты үзіп, Африка-Арабия мен Еуразия арасындағы қазіргі құрлықтық байланысты қалыптастырды. Батыс Жерорта теңізіндегі таулардың көтерілуі және жаһандық деңгейде теңіз деңгейінің төмендеуі Миоценнің соңында Жерорта теңізінің уақытша кебуіне (Мессиан тұздылық дағдарысы деп аталады) себеп болды. Паратетис орта миоценнің басында маңызды өзгерістерге ұшырады. 13,8 миллион жыл бұрын, теңіз деңгейінің төмендеуі кезінде Шығыс Паратетис Барлад бұғазының жабылуымен әлемдік мұхиттан оқшауланып, тұзды көлге айналды. 13,8-ден 13,36 миллион жылға дейін Орталық Паратетисте Мессиан тұздылық дағдарысына ұқсас булану кезеңі болды, ол Шығыс Паратетистен оқшауланғандықтан тұщы судың түсу көздерінен айырылды. 13,36-дан 12,65 миллион жылға дейін Орталық Паратетис ашық теңіздік жағдаймен сипатталды, содан кейін Барлад бұғазының қайта ашылуы Орталық Паратетистегі тұзды теңіздік жағдайларға өтуге және Баден-Сармат жоғалу оқиғасына әкелді. Барлад бұғазының қайта ашылуы нәтижесінде Шығыс Паратетис көлінің деңгейі төмендеп, қайтадан теңізге айналды. Фрам бұғазы миоцен кезінде ашылып, Атлант мұхитының Арктика мұхитына ағып өтуінің жалғыз арнасы болды, кватернар кезеңіне дейін. Континенттік шельфтің өңірлік көтерілуіне байланысты бұл су миоценде Баренц теңіз жолы арқылы өте алмады. Қазіргі Меконг дельтасы 8 миллион жыл бұрын қалыптасты. Оңтүстік Қытай теңізінің солтүстігіндегі Цяньдуннан бассейнінің геохимиясы Перл өзенінің ерте миоцен кезінде теңізге шөгінді ағынының маңызды көзі болғанын және қазіргідей ірі өзен жүйесі болғанын көрсетеді.

Оңтүстік Америка

Олигоцен және ерте миоцен кезеңдерінде Бразилияның солтүстігі, Колумбия, Перудің оңтүстік-орталық бөлігі, Чилидің орталығы және ішкі Патагонияның кең аумақтары теңіздің шайылуына ұшырады. Оңтүстік Американың батыс жағалауындағы шайылулар аймақтық құбылысқа байланысты деп саналады, ал Анд тауларының тұрақты өсіп келе жатқан орталық бөлігі – ерекшелік құрайды. Бұл байланыс тар эпиконтиненталдық теңіз жолдары арқылы жүзеге асты, олар тілімделген жер бедерінде арналар жасады. Үштік қиылысқа байланысты астеносфералық терезе Патагония астындағы мантия конвекциясының бұрынғы үлгілерін бұзды, шамамен 1 км көтерілуге әкеп, олигоцен-миоцен шайылуын кері қайтарды. Оңтүстік Анды орта миоценде (14-12 миллион жыл бұрын) көтерілген кезде, пайда болған жаңбыр көлеңкесі шығыста Патагония шөлін құрады.

Австралия

Австралияның солтүстік бөлігі миоцен кезінде муссондық болды. Солтүстік Австралия миоцен кезінде көбінесе ылғалды болған деп есептелетін болса да, бұл түсіндірме жағалау және көлдік өсімдіктердің сақталуының нәтижесі болуы мүмкін; бұл тұжырым басқа зерттеулермен күмәндануға ұшырады. Батыс Австралия, қазіргідей, құрғақ болды, әсіресе Орта миоцен кезінде. Өйткені көмірқышқыл газының деңгейі соңғы рет адамның қызметінен туындаған климаттың өзгеруінен болатын атмосфералық көмірқышқыл газының күтілетін деңгейімен салыстырылатын деңгейге Орта миоцендік көмірқышқыл газының максималды кезеңінде (MMCO) жеткен. Миоцен ерте миоцендік салқындау оқиғасымен (Mi 1) шамамен 23 миллион жыл бұрын басталды, ол ерте миоцендік салқындау аралығының (EMCI) басталуын білдірді, бірақ атмосфералық көмірқышқыл газының деңгейінің айтарлықтай төмендеуімен байланысты болмады. Ерте миоцен кезеңіндегі орта ендіктердегі континенттік және мұхиттық жылу градиенттері қазіргіге өте ұқсас болды. Жалпы салқындау Шығыс Азияның жазғы муссонының (EASM) ерте миоцен кезінде қазіргі түріне ие бола бастауына себеп болды. 22,1–19,7 миллион жыл бұрын, Шинин алқабы салыстырмалы түрде жылы және ылғалды климатқа ие болды, жалпы құрғақшылық үрдісінің аясында. EMCI 18 миллион жыл бұрын аяқталып, Орта миоцендік жылы аралық (MMWI) басталды, оның ең жылы бөлігі 16 миллион жыл бұрын басталған MMCO болды. Әлем MMCO-ға көшу кезінде көмірқышқыл газының концентрациясы 300–500 ppm аралығында өзгерді. MMCO кезінде жер бетінің жылдық орташа температурасы шамамен 18,4 °C болды. MMCO-ның жылылығы Колумбия өзенінің базальттарының белсенділігімен және шөлдердің азаюы мен орманды аймақтардың кеңеюінен альбедоның төмендеуімен күшейтілді. Климаттық модельдеу MMCO-ның жылы жағдайларын жасауға әсер еткен қосымша, әзірге белгісіз факторлар да болғанын көрсетеді. MMCO тропикалық климаттық аймақтың қазіргі көлемінен әлдеқайда үлкен болып кеңейгенін көрсетті. Шілде айындағы максималды муссондық жауын-шашын аймағы ITCZ солтүстікке қарай жылжыды, оңтүстік Қытайда жауын-шашын мөлшерін арттырды, сонымен бірге EASM кезінде Индокитайда жауын-шашын мөлшерін азайтты. Батыс Австралия осы уақытта ерекше құрғақшылықпен сипатталды. Антарктидада жазғы орташа температура 10 °C-қа дейін жетті. Мұхиттарда лизоклин орбиталық эксцентриситеттің максималды мәніне сәйкес келетін жылы фазаларда шамамен жарты шақырымға төмендеді. MMCO шамамен 14 миллион жыл бұрын аяқталды. Опалдың кенеттен көбеюі бұл салқындатуды силикаттық тозбау арқылы көмірқышқыл газының сіңірілуінің күшеюімен байланысты екенін көрсетеді. MMCT Солтүстік Атлантикада теңіз бетінің температурасының (SST) шамамен 6 °C төмендеуіне әкелді. Бентоникалық формаминеферальдық δ18O мәндерінің төмендеуі Антарктиданың айналасындағы суларда айқын байқалды, бұл мұнда салқындаудың ең қарқынды болғанын көрсетеді. Осы кезеңде Mi3b мұздық оқиғасы (Антарктика мұздықтарының үлкен кеңеюі) орын алды. Шығыс Антарктика мұздық жамылғысы (EAIS) MMCT-ден кейін айтарлықтай тұрақтанды. Мұздықтардың күшеюі 405 кл. эксцентриситеттік циклдың шөгінділердің жинақталуының өзгеруіне себеп болды. MMWI 11 миллион жыл бұрын аяқталды, осы кезде Миоценнің соңғы кезеңінің салқындау аралығы басталды. Кейінгі миоцен кезінде Жердің климаты қазіргі заманғы климатқа өте ұқсас бола бастады. Жердің Сатурнмен өзара әрекеттесуімен реттелетін 173 кл. көлбеулік модуляция циклі кеш миоценде анықталды. 12 миллион жыл бұрын Орегон Калифорнияның солтүстігіндегі Сьерра-Неваданың батыс шетіне ұқсас саванна болды. Орталық Австралия біртіндеп құрғап кетті, бірақ оңтүстік-батыс Австралия шамамен 12–8 миллион жыл бұрын едәуір ылғалды болды. 7,9–5,8 миллион жыл бұрын Шығыс Азияның қысқы муссоны (EAWM) субарктикалық майданның оңтүстікке қарай жылжуымен бірге күшейді. Гренландияда 8–7 миллион жыл бұрын үлкен мұздықтар пайда бола бастаған болуы мүмкін, бірақ климаттың көп бөлігі сол жердегі орманды Плиоценге дейін қолдауға жеткілікті түрде жылы болды. Кенияның Ұлы Рифті алқабында біртекті және прогрессивті құрғақшылықтың өсуі байқалды, бірақ ол бір бағытты емес, ылғалды эпизодтар жалғасуда. 7 мен 5,3 миллион жыл бұрын температуралар қайтадан күрт төмендеді, Жердің көлбеулігі төмендеді, ал Антарктика мұздықтарының көлемі мен қалыңдығы қазіргі шамаға жақындады. Океан температурасы LMC кезінде қазіргі заманғы шамаларға жуық төмендеді; экстратропикалық теңіз бетінің температурасы шамамен 7–9 °C төмендеді. Бентоникалық δ18O мәндері 6,26–5,50 миллион жыл бұрын елеулі мұздық кезеңінің болғанын көрсетеді, оның ішінде мұздықтар арасындағы циклдер 41 кл. көлбеулік циклдың әсерінен қалыптасқан. Көміртек циклының негізгі қайта ұйымдастырылуы шамамен 6 миллион жыл бұрын орын алды, нәтижесінде континенттік көміртек резервуарлары суық кезеңдерде кеңейіп, олигоцен мен миоценнің көп бөлігінде болғандай, енді кеңеймейтін болды. Миоценнің соңында жаһандық температуралар көлбеуліктің амплитудасының артуына байланысты қайтадан көтерілді. Шамамен 5,5 миллион жыл бұрын EAWM күшті күшею кезеңіне ұшырады.

Өмір

Миоцен дәуіріндегі өмір көбінесе жаңадан пайда болған екі биома – кельп ормандары мен далалардың арқасында қамтамасыз етілді. Далалар жылқы, мүйізбұғы және бегемот сияқты шөп жейтін жануарлардың көбеюіне мүмкіндік берді. Осы дәуірдің соңына қарай қазіргі заманғы өсімдіктердің 95 пайызы пайда болды. Қазіргі сүйекті балықтардың түрлері қалыптасты. Шамамен 15 миллион жыл бұрын қазіргі үлгідегі ендік бойынша биологиялық әртүрлілік градиенті пайда болды.

Флора

Қаңқалы, талшықты, отқа төзімді шөптер мен жоғары тісті тістері бар ұзын аяқты, топтап тіршілік ететін жануарлардың бірлескен эволюциясы шөпті жайылымдық экожүйелердің кеңінен таралуына әкелді. Ірі, жылдам жайылымшылардың топтарын жыртқыштар кең далаларда аулап, шөлді, орманды және жапырақ жеушілерді ығыстырды. Терең және бай шөптесін топырақтағы жоғары органикалық заттардың мөлшері мен суды ұстау қабілеті, ұзақ мерзімде көміртекті шөгінділерге көму арқылы көміртек пен су буының жинағын құрады. Бұл, шөптесіннің жоғары беттік альбедосымен және төмен булануымен бірігіп, салқын, құрғақ климатқа ықпал етті. C4 шөптері, C3 шөптеріне қарағанда көмірқышқыл газы мен суды тиімдірек сіңіре алады, 6 және 7 миллион жыл бұрын миоценнің соңында экологиялық маңызға ие болып кеңейді. Жер бетіндегі шөпқоректілердің шөптесін жерлерін кеңейтуі және таралуы CO2 деңгейінің өзгеруімен байланысты. Алайда, бір зерттеу шөптесін алқаптардың кеңеюін CO2 төмендеуіне емес, маусымдық және құрғақшылықтың күшеюіне, сондай-ақ муссондық климатқа байланысты, бұл бұрынғыға қарағанда орман өрттерін жиірек тудырды деп көрсетеді. Миоценнің соңғы кезеңіндегі шөптесін жерлердің кеңеюі әлемдік көміртегі циклына тікелей әсер етті, бұл көміртегі изотоптарының жазбаларында қалдырылған іздерімен дәлелденеді. 11,5 және 5 миллион жыл бұрын климаттың өзгеруіне байланысты түрлері азайғаннан кейін цикадалар қайтадан әртараптана бастады, сондықтан қазіргі цикадалар "тірі қазба" моделі ретінде жарамсыз. Эвкалипт жапырақтарының қазбалары Жаңа Зеландияның миоценінде табылды, онда бұл туыс қазіргі кезде өспейді, бірақ Австралиядан әкелінген.

Фауна

Теңіздегі де, құрлықтағы да фауналар қазіргі заманғы болғанмен, теңіз сүтқоректілерінің саны аз болды. Оқшауланған Оңтүстік Америка мен Австралияда ғана кеңінен ерекшеленетін фауналар кездесті. Ерте миоценде нимравидтер, энтелодонттар және үш саусақты жылқылар сияқты бірнеше олигоцендік топтар әлі де түрлі болды. Олигоцен дәуіріндегідей, ореодонттар да түрлі болды, бірақ плиоценнің ең басында жоғалып кетті. Кейінгі миоценде сүтқоректілер заманауирақ болды, оларды қанатты иттер, аюлар, қызыл пандалар, прокионидтер, жылқылар, бобёрлар, бұғылар, түйелер және киттер оңай тануға болатын. Сонымен қатар, борофагиндік қанатты иттер, кейбір гомфотерлер, үш саусақты жылқылар және Телеоцералар мен Афелос сияқты мүйізсіз қарақұйрықтар сияқты қазір жойылған топтар да болды. Миоценнің соңында гианодонттардың соңғы тірі қалған өкілдері жойылды. Оңтүстік және Солтүстік Америка арасында миоценнің соңында аралдар пайда бола бастады, бұл Тинобадист сияқты жер асты жалкооларға Солтүстік Америкаға аралдар арқылы өтуге мүмкіндік берді. Кремний қышқылына бай C4 шөптерінің таралуы жоғары тістері жоқ өсімдіктердің жаппай жойылуына әкелді. Мустелидтер Экорус, Эомелливора және Мегаликтис сияқты құрлықтағы жыртқыштарға және Энгидриодон мен Сиваоникс сияқты бунодонт семіргіштерге айналды. Эулипотифландар Еуропада кең таралған, бірақ Оңтүстік Еуропада солтүстікке қарағанда аз түрлі болды, себебі ол жер құрғақ болды. Миоцен кезінде анық танылатын балапандар, құсқұстар, соулар, какадулар және қарғалар пайда болды. Эпоханың соңына қарай барлық немесе дерлік барлық қазіргі заманғы құс топтары болған деп саналады. Миоценнен кейінгі құс қазбалары эволюциялық ағашта толық сенімділікпен орналастырылмайды, себебі олар сипаттамалары екіталай емес, нашар сақталған. Бұл кезеңде теңіз құстары ең көп түрленді. Орта юра дәуірінде пайда болған су рептилияларының жойылған тобы - Хористодералардың ең жас өкілдері Еуропаның миоцен кезеңінен белгілі, олар Лазарусук тұқымдасына жатады, бұл эоценнің басынан бері топтың жалғыз тірі қалған тұқымы болды. Кербез дәуірінің соңында Оңтүстік Америкада басымдық құрған Meridiolestida типті архаикалық примитивті сүтқоректілердің соңғы белгілі өкілдері Миоцен дәуірінде Патагонияда өмір сүрген, олар Некролестес сияқты көрерсінге ұқсас. Еуропа, Азия және Африкадағы метатериялардың (марсупиалдар жататын кең топ) ең жас танымал өкілдері миоценнен белгілі, оның ішінде Еуропалық герпетотерид Амфиператериум, Азиядан Сиамоперадектілер мен Синоперадектілер және Уганданың ерте миоценнің аяғында герпетотерид Моротодон болуы мүмкін. Бұл кезеңде шамамен 100 маймыл түрі өмір сүрді, олар Африка, Азия және Еуропа бойынша таралған және мөлшері, тамақтануы және анатомиясы бойынша кеңінен өзгерген. Аз ғана қазбалардың болуына байланысты қандай маймылдың немесе маймылдардың қазіргі хоминидтер кладына үлес қосқаны белгісіз, бірақ молекулалық дәлелдер бұл маймылдың 18 мен 13 миллион жыл бұрын өмір сүргенін көрсетеді. Алғашқы гоминидтер (адам нәсілінің екі аяқты маймылдар) Африкада миоценнің соңында пайда болды, соның ішінде Сахелантроп, Оррорин және Ардипитектің ерте түрі (А. Кадабба). Шымпанзелер мен адамдар арасындағы дивергенция осы уақытта болды деп есептеледі. Солтүстік Америкадағы шөптесін жерлердің кеңейуі жыландар арасында жарылғыш сәулеленуге әкелді. Бұрын жыландар Солтүстік Америка фаунасының кішігірім бөлігі болған, бірақ миоцен кезінде олардың саны мен таралуы Солтүстік Америкада тұңғыш рет пайда болған жыландар мен элапидтермен және Colubridae-дің елеулі әртараптануымен (Nerodia, Lampropeltis, Pituophis және Pantherophis сияқты көптеген қазіргі заманғы тұқымдардың шығу тегімен қоса) күрт өсті. Киттер миоцен кезінде ең көп сан алуандыққа ие болды, онда 20-дан астам танылған балиндар тұқымдасы бар, ал қазіргі уақытта 6 ғана тұқымдас. Бұл әртараптандыру гигант макро жыртқыштардың пайда болуымен байланысты, мысалы, мегазубалы акулалар мен raptorial sperm whales. Олардың көрнектілері - О. мегалодон және Л. мелвилли. Тағы бір алып түрі - қазіргі Үндістанда өмір сүрген жалған гариалдық Рамфосукс. Морасухтың ерекше түрі Пуруссаврмен бірге дамыды. Бұл түрдің арнайы сүзгілік қоректену механизмі дамыған, ал оның үлкендігіне қарамастан, ол кішкентай фаунаға жем болған. Соңғы Desmostylians осы кезеңде өмір сүрді, содан кейін теңізде жойылған сүтқоректілердің жалғыз тобы болды. Олигоценнің соңында пайда болған pinnipeds суға көбірек бейімделді. Көрнекті тұқымдас - Allodesmus. Pelagiarctos сияқты қатыгез морж Allodesmus сияқты басқа pinnipeds түрлеріне жем болған. Сонымен қатар, Оңтүстік Америка суларында қазіргі заманғы пираньялардан әлдеқайда үлкен Megapiranha paranensis пайда болды. Жаңа Зеландияның миоцен қазбалары өте бай. Теңіз шөгінділері киттер мен пингвиндердің әртүрлілігін көрсетеді, бұл екі топтың қазіргі өкілдерге қалай дамығанын көрсетеді. Ерте миоцендік Сент-Батханс фаунасы құрлықтағы Cenozoic қазбаларының жалғыз мысалы болып табылады, ол моалар, кивилер және адзебилдер сияқты топтардың ерте өкілдері, сондай-ақ спондонтиандар, крокодилдер және тасбақалардың түрлі герпетофаунасы және әртүрлі түрлерден тұратын Saint Bathans сүтқоректілерінен тұрады.

Микробиота

Фенноскандиялық қалқанның магмалық қабығындағы микробтық өмір метаногендер басымдығынан негізінен сульфатты азайтушы прокариоттардан тұруға өтті. Бұл өзгеріс Пиреней-Альпілік орогенез кезінде жарықтардың қайта жандануының нәтижесінде болды, бұл сульфатты азайтушы микроорганизмдерге төмен түсетін жер беті сулары арқылы Фенноскандиялық қалқанға енуге мүмкіндік берді. Миоцен дәуірінде диатомдардың түрлері көмірқышқыл газы деңгейімен және жаһандық температурамен кері пропорционалды болды. Диатомдардың қазіргі заманғы көптеген түрлері Миоценнің соңында пайда болды.

Мұхиттар

Терең теңіздегі бұрғылау бағдарламасының орындарындағы оттегі изотоптарының мәліметтері Антарктидада мұздың эоцен кезеңінде, шамамен 36 миллион жыл бұрын қалыптаса бастағанын көрсетеді. Орта миоценде (15 миллион жыл бұрын) температураның айқын төмендеуі Антарктидада мұздың өсуі күшейгенін көрсетеді. Осыған байланысты, Шығыс Антарктидада миоценнің басында және ортасында (23-15 миллион жыл бұрын) мұздықтар болған деген болжам жасауға болады. Мұхиттардың суының төмендеуіне Антарктика айналасындағы ағынның қалыптасуы ықпал етті, ал шамамен 15 миллион жыл бұрын Оңтүстік жарты шардағы мұздық қапқа қазіргі түрі берілді. Гренландия мұздығы кейінірек, орта плиоцен кезеңінде, шамамен 3 миллион жыл бұрын пайда болды.

Орта миоцендегі бұзылу

"Орта Миоцен бұзылысы" – миоцен климаттық оптимумынан (18-16 млн жыл бұрын) кейін, миоценнің ортасындағы Лангиан кезеңінде шамамен 14,8-14,5 миллион жыл бұрын болған құрлықтағы және су ортасындағы тіршілік иелерінің жойылу толқынына сипаттама береді. 14,8 мен 14,1 млн жыл аралығында Антарктида мұзының кеңеюімен байланысты үлкен және тұрақты салқындау қадамы орын алды. Тынық мұхитында, Оңтүстік мұхитында және Оңтүстік Атлантикада орта миоцендегі δ18O-ның артуы, яғни оттегінің ауыр изотопының салыстырмалы мөлшерінің өсуі байқалды. Барий мен уран теңіз түбі шөгінділерінде жинақталды.

Соққы оқиғасы

Үлкен соққы оқиғасы миоцен (23 млн жыл бұрын – 5,3 млн жыл бұрын) немесе плиоцен (5,3 млн жыл бұрын – 2,6 млн жыл бұрын) кезеңдерінің бірінде болған. Бұл оқиға Тажикстандағы 52 км диаметрлі Каракүл кратерін қалыптастырды, оның жасы 23 млн жылдан кем немесе 5 млн жылдан кем деп есептеледі.