Кіріспе

Итальяндық-американдық мафия басшысы (1893–1928)

Франческо Иоэле (franˈtʃesko joˈɛːle; 22 қаңтар 1893 – 1 шілде 1928), Фрэнки Йейл немесе Фрэнки Уэйл деген атпен танымал, Бруклиндегі американдық қылмыскер және Аль Капоненің екінші жұмысқа алған адамы.

Ерте өмір

Йель 1893 жылғы 22 қаңтарда Италияның Лонгобукко қаласында Доменико мен Изабелла (құрметті әкесі ДеСимон) Иоэль отбасында дүниеге келді. Оның ағасы Джон және екі кіші сіңлісі Ассунта мен Анджело болды. Ол отбасымен бірге шамамен 1900 жылы АҚШ-қа келді. Жасөспірім шағында Иоэль Джон Торриомен дос болып, ол оны Бес нүктелік бандаға қабылдап, қылмыстық өмірге жол сілтеді. 1909 жылы Торрио Чикагоға кеткеннен кейін көп ұзамай Иоэль өзінің тегін Йель деп өзгертті. Орташа бойлы және денелі болғанына қарамастан, Йель қатал жұдырықтасушы және ұрыл болды. 1910 жылы, 17 жасында Йель мен оның досы, Бобби Нельсон атты күрескер, Кони-Айленд бильярд залында бірнеше адамды қатты ұрып-салып, бильярд таяқтарын сындырып, бильярд шарларын лақтырды. Оның алғашқы тұтқындалуларының бірі 1912 жылғы қазанда адам өлтіруге күдікпен болды.

Бруклиндегі қылмыскерлер шебері

Оның ұстазы Джонни Торрио сияқты, Йель бандиттердің жаңа буынының бірі болды, олар бизнесті эгодан жоғары қоятындарына сенді. Алғашқы қарапайым рэкетпен айналысқаннан кейін, Йель "қорғау" қызметін сату және монополия құру арқылы Бруклиндегі мұз жеткізу саудасын бақылауға алды. 1917 жылы осы рэкеттерден түскен табысқа Йель Кони-Айлендтегі Сисайд Уолк көшесінде Гарвард Инн барын ашты. Барының атауындағы "колледждік" имиджді пайдалану үшін, ол "Йель" есімін қолдана бастады. Гарвард Инн барында жас күзетші Аль Капоне, Франк Галлуччомен жанжалдасып, Галлуччоның қарындасына көңіл көрсеткені үшін бетіне танымал жарақат алды. Йельде екі жыл жұмыс істегеннен кейін Капоне Йельдің тапсырмасымен батысқа, Чикагоға жіберілді және Торрионың ұйымына қосылды. Йельдің бандасы "Қара қол" тәрізді қорқыту әрекеттерімен айналысып, көптеген сарайларды басқарды. Олардың тобы барлық аймақтан келген итальяндықтарды біріктірген және бизнес үшін пайдалы болса, басқа ұлт өкілдерімен де серіктестік құра алатын алғашқы "жаңа үлгідегі" мафиялық "отбасы" болды. Йельдің клиенттерге ұсынатын "қызметтеріне" жергілікті саудагерлерге "қорғау" ұсыну, мейрамханаларға тамақ жабдықтауды бақылау және Бруклин тұрғындарына мұз жеткізу кіретін. Йельдің танымал қосымша табысы – оның темекісі, оның күлімсіреген бейнесі салынған қораптарда сатылатын, жағымсыз иісі бар сигаралар еді. Йель сонымен қатар Улиано мен Йель атты 6604 14-ші даңғылдағы жерлеу бюросына иелік етіп, оны басқарды (оның отбасы көшенің ар жағында тұрды). Кәсібі туралы сұрағанда, Йель әжуалы түрде өзін "жерлеуші" деп атады. Тиым заманында Йель Бруклиндегі ең ірі контрабандистердің біріне айналды. Капонедан басқа, Йельде әртүрлі уақытта Джо Адонис, Энтони "Кішкентай Оги" Карфано және Альберт Анастасия сияқты бандиттер де жұмыс істеді. Йельдің ең шебер қатысушысы – Вилли "Екі пышақ" Алтиери болды, ол осылай аталған себебі, ол құрбанды жоюдың осы әдісін артық жақсы көретін.

Жеке өмір

Гарвард қонақүйі ашылғаннан кейін көп ұзамай Йель Мария Делапияға үйленді, олардың Роза және Изабелла есімді екі қызы болды. Кейін олар ажырасып, 1927 жылы Люсита есімді жас әйелге үйленді және олардан Анжелина есімді қызы дүниеге келді. Йель сәнді киім таңдауымен де көзге түсті, қымбат костюмдер мен алмаз әшекейлерді ұнататын. Бір газет тілшісі оны "Бруклиннің Бэу Браммелі" деп атады. Сондай-ақ, Йель маңына келіп қаржылық көмек сұраған, жағдайы нашар көршілеріне жомарттығымен танымал болды. Жергілікті дәмхана иесі тоналып қалғанда, Йель оның жоғалған ақшасын қайтарды. Ал балық сатушы арбасын жоғалтқанда, Йель оған 200 доллар беріп, "Ат ал, сен жасыңнан тым өткенсің" деп кеңес берді. Йель "Достардың ханзадасы" деп аталды. Алайда, Йель зорлыққа бейім, басқаларға ауыр зиян келтіруден тартынбайтын адам еді. Інісі Анджелоға ашуланған Йель оны соншалықты қатты ұрып-соғып, ауруханаға түсірді. Колосимоның өліміне себеп, оның Чикагода контрабандадан үлкен пайда табуға кедергі келтіргені болды деген қауесет бар. Чикаго полициясы Йельді күдікпен қараса да, оған ешқашан ресми айып таққан жоқ.

Жарыстар

Дәстүр бойынша, Йель Бруклин доктеріне бақылау үшін ирландтық Ақ қол тобымен қатыгез соғыс жүргізгені айтылып келді. Соңғы зерттеулер мұның көп бөлігіне күмән келтіріп, Йельдің ең ірі жауы – ирланд жағалау рэкетшілері емес, 1920 жылдары Бруклинде үнемі билік үшін таласқан итальяндық қылмыстық отбасылар екенін көрсетті. Йельдің өміріне жасалған алғашқы қастандық 1921 жылдың 6 ақпанында болды. Ол және оның екі адамы банкетке қатысу үшін көлігінен түскен кезде Төменгі Манхэттенде шабуылға ұшырады. Йельдің қауіпсіздік күзетшісінің бірі қаза тауып, екіншісі жараланды, ал Йельдің өзі өкпесіне ауыр жарақат алды. Йель ұзақ емдеуден кейін жазылып шықты. Йельдің жараланғаннан бес ай өткен соң, 1921 жылдың 15 шілдесінде ол, оның інісі Анджело және төрт адам Бат-Бичтегі Кропси даңғылымен келе жатқанда, қарсыластарынан тұратын қарулы адамдар толы басқа көлік оларды қуып жетіп, атыс ашты. Анджело мен Йельдің бір адамы жараланды. Бұл шабуыл 5 маусымда Гарвард қонақ үйіне кешкі сапар жасағаннан кейін өлтірілген Эрнесто Мелхиорре есімді Манхэттен гангстеріне кек қайтару мақсатымен жасалған деп есептеледі. Мелхиорренің ағасы Сильвио сәтсіз қастандыққа түрткі болды деп саналады. Сегіз күннен кейін Йельдің адамдары Сильвио Мелхиоррені оның "Литтл Италия" кафесінің алдында атып өлтірді. Тағы бір қастандық 1923 жылдың 9 шілдесінде жасалды. Йельдің жүргізушісі Фрэнк Форте Йель отбасын жақын шіркеудегі крещениеге алып барды. Йель 14-ші даңғылдағы үйіне өздігінен қайтуды шешкенде, Форте Мария Йель мен оның екі қызын үйге қайтарды. Әйелдер көліктен түскенде, төрт гангстерден тұратын көлік өтіп бара жатып, Фрэнк Фортені босымен шатастырып, оқ жарып жіберді.

О'Бэнионды өлтіру

1924 жылдың қараша айында Йельге тағы бір рет Чикагоға барып, Капоне мен Торриоға көмектесу сұралысы түсті, оларға тағы бір қарсыласын өлтіру қажет болды. 1924 жылдың 10 қарашасында Йель, Джон Скализ және Альберт Ансельми Скофилд гүл дүкеніне кіріп, Солтүстік жақ бандысының жетекшісі Дин О’Баньонды өлтірді. Сегіз күннен кейін Чикаго полициясы Йель мен Сэм Поллаччияны Нью-Йоркке аттанбас бұрын Чикагодағы Юнион вокзалында ұстады. Йель қалаға Сицилиялық одақтың президенті Майк Мерлоның жерлеуіне келгенімді және ескі достарымды көру үшін қалдым деді. Сондай-ақ, Йель О’Баньон өлтірілген кезде түскі ас ішіп отырғанын айтты. Полиция оның айтқанын теріске шығара алмады және оны босатуға мәжбүр болды.

Адонис клубы оқиғасы

1925 жылы 26 желтоқсанның таңертеңгі сағаттарында Бруклиндегі «Адонис» клубында «Ақ қол» бандитінің басшысы Ричард «Пеглег» Лоннерган мен оның бірнеше адамына Йельдің бірнеше өкілі мен қонаққа келген Аль Капоне шабуыл жасады (Капоненің ұлы Сонни Нью-Йоркте мастоид инфекциясының салдарынан операция жасаған болатын). Лоннерган өз адамдарын клубқа кіргізіп, Йель тобына шабуыл жасауды жоспарлаған. Бірақ Йель Аль Капоне мен оның адамдарын Лоннерганға, Аарон Хармсқа, Джеймс «Рагтайм» Ховардқа, Пэдди Малониге, Корнелиус «Нидлс» Ферриге және Джеймс Хартқа қарсы тықсырып, оқ жаудырды. Лоннерган, Ферри және Хармс қаза тапты, ал Харт ауыр жарақат алды. Түпнұсқа полиция есептері мен куәгерлердің айғақтары бұл нұсқаны қолдамайды. Автор Патрик Даунидің сөзіне сүйенсек, «Адонис» клубындағы оқ атысу, ең болмаса, Нидлс Ферринің Капоне мен оның серіктерімен мас күйдегі дауға түсуіне болған шапшаң реакция болған.

Төмендеу

1920 жылдардың ортасында Йель Бруклиндегі ең белгілі гангстерлердің бірі ретінде танымал болды. Оның көптеген қылмыстық істерімен қатар, Йель еңбек алаяқтығы мен портодағы қорқыту ісіне де қатысты. Алайда, 1927 жылдың көктемінде Йель мен Капоне арасындағы ұзақ жылдық достық бұзыла бастады. Канадтық вискидің ірі импортері болған Йель, Капоненың вискисінің көп бөлігін жеткізіп берді. Йель тауардың түсуін қадағалап, Чикагоға баратын жүк көліктерінің Нью-Йорк арқылы қауіпсіз өтуін қамтамасыз етті. Бірақ көп ұзамай көптеген жүк көліктері Бруклиннен шықпай тұрып тоналанды. Алданып қалғанын сезген Капоне, ескі досы Джеймс "Файлиси" ДеАматодан жүк көліктерін қадағалауды сұрады. ДеАмато Йельдің оның ішімдіктерін тоналап жатқанын хабарлады. Осыдан кейін Капоненың тыңшысы өзінің жасырындығының ашылғанын түсінді және 1927 жылдың 1 шілдесінде Йельді атуға тырысты, бірақ сәтсіз аяқтады. Алты күннен кейін ДеАмато Бруклиндегі көше бұрышында атып өлтірілді. Ұзақ жылдық досымен қарым-қатынасты жақсартуға тырысқан Капоне, Йельді 1927 жылдың 22 қыркүйегінде Солдиер Филдте Демпси мен Тунни арасындағы ауыр салмақтағы титул үшін қайта кездесуді көру үшін Чикагоға шақырды. Сапар дұрыс болғанымен, Йель Нью-Йоркқа оралғаннан кейін олардың достығы тез нашарлады. Соңғы күш-жігерін жұмсаған Капоне, қарсыласы мафиози Джо Айелломен болған бандиттік соғыс, Чикагодан қысқа мерзімге жер аударылуы және 1928 жылғы республикалық сайлауға дейін 1928 жылдың көктеміне дейін күтуге мәжбүр болды. 1928 жылдың 1 шілдесінде, жексенбі күні түстен кейін, Йель 14-ші даңғыл мен 65-ші көшедегі Sunrise клубында болғанда оған құпия телефон қоңырауы келді. Шақырған адам Йельдің жаңа әйелі Люсидің үйінде, бір жасар қызына қарап отырғанда жағдайының нашар екенін айтты. Жозеф Пирайноның оны жүргізу ұсынысын қабылдамай, Йель өзінің жаңа, кофе түсті Lincoln купесіне секіріп, Нью-Утрехт даңғылымен жүрді, онда төрт қарулы адам отырған Buick седан оны тоқтатып алды. Йельдің жаңа Lincoln машинасы брондалған болғанымен, дилер терезелерді оқтан қорғамайды. Қауіпті сезіне Йель шам жасыл түске ауысқанда газ берді. Нью-Утрехт даңғылымен қуалаудан кейін Йель 44-ші көшеге бұрылып, Buick оның артынан тығырылған. Содан кейін Buick машинасы Йельдің машинасына жете алды және оның жолаушылары жақын аралықтан атып бастады. Мылтықтан атылған оқ Бруклиндегі гангстер басшысының басын сол жағынан соғып, ал автоматтан атылған оқ оның миын жарып жіберді. Кез келген жарақат Йельді бірден өлтірер еді. Басқаруды жоғалтқан Lincoln оңға бұрылып, тротуардан секіріп, No. 923 үйдің алдындағы кірпіш қабырғасына шағылысты. Бұл Нью-Йорк қаласында гангстерлік өлтіруде автоматтың алғаш рет қолданылуы болды. 1928 жылдың 2 тамызында Йельді өлтірген екі адамды іздестіріп жатқаны хабарланды, бірақ оның кісі өлтірушілері ешқашан анықталған жоқ.

Салдары

Кейіннен тасталған "Буик" машинасы кісі өлтіру орнынан бірнеше блок қашықтықта табылған. Автокөліктің ішінде полиция 38 калибрлі револьвер, 45 калибрлі автомат, қысқартылған ұңғылы мылтық және "Томпсон" автоматтары табылды. Қарулар ақырында Майамиде, ал машина Кноксвилл, Теннесси штатында тіркелгені анықталды. "Томпсон" автоматтары Чикагодағы Питер фон Франциус деген спорттық тауарлар сатушысына тиесілі болған. Полиция мәлімдегендей, Яль кісі өлтірілген кезде 4 каратты бриллиант сақина және әріптерімен өрнектелген белбеу тағатын. Белбеудегі әріптерде 75 алмаз сынығы орналасқан. Капоне мұндай белбеулерді өте құрметтейтін адамдарына сыйлаған. Полиция Капонеден Яльдің кісі өлтіруі туралы бірнеше рет сұрақ қойды, бірақ тергеу нәтижесіз аяқталды. Яльдің кісі өлтіруі Нью-Йорктегі бандиттер арасында "Томпсон" автоматтарының алғаш рет қолданылуымен байланысты. Яльді өлтіргендердің арасында Капоненің қарақшылары – Тони "Джо Бэттерс" Аккардо, Фред "Қатты жігіт" Берк, Гас Винклер, Джордж "Оқпаңғыш" Зиглер және Луис "Кішкентай Нью-Йорк" Кампания болды. Осы қарақшылардың көпшілігі жеті айдан кейін болған Әулие Валентин күні қырғынына қатысқан деп саналады. Қырғында қолданылған автоматтарының бірі Яльдің өлімімен байланысты екені анықталды. Яльдің оқиғасы "All True Detective Cases No. 2" комиксінде, "Avon Comics" баспасының 1954 жылғы сәуір-май санында жарияланды. 1975 жылғы "Капоне" фильмінде Яль рөлін Джон Кассаветес ойнады. "Заңсыз жылдар" телесериалында Яль рөлін Роберт Эленштейн, ал "Тоқалмайтындар" телесериалында Аль Руссио сомдады. Оның кісі өлтіруінің қарапайым нұсқасы ремейк сериясының бірінші эпизодының басында көрсетілді. "Boardwalk Empire" HBO сериалында Яль рөлін Джозеф Риккобен ойнады.