Кіріспе

Калифорния штатының үкімет басшысы

Калифорнияның губернаторы – АҚШ-тың Калифорния штатының үкімет басшысы. Губернатор Калифорния Ұлттық гвардиясының және Калифорния Мемлекеттік гвардиясының бас қолбасшысы болып табылады. Калифорния Конституциясында белгіленген губернатордың міндеттеріне Калифорния Мемлекеттік Заң шығарушы органына жыл сайынғы штаттық үндеу жасау, бюджетті ұсыну және штаттық заңдардың орындалуын қамтамасыз ету кіреді. Бұл лауазым 1849 жылы, Калифорния штаты құрылғанға дейін бір жыл бұрын құрылған. Қазіргі Калифорния губернаторы – демократ Гэвин Ньюсом, ол 2019 жылдың 7 қаңтарында қызметке кірді.

Біліктіліктері

Губернаторлыққа үміткер АҚШ азаматы болуы керек және штатта тіркелген сайлаушы болуы тиіс, парақорлық, жемқорлық немесе зорлықпен ақша алуға қатысты қылмыс үшін сотталмаған болуы керек, сондай-ақ 1990 жылдың 6 қарашасынан бері екі мерзімнен астам қызмет етпеген болуы керек.

Сайлау және ант беру

Губернаторлар халықтың тікелей дауысымен сайланады және төрт жылдық мерзімге қызмет етеді, егер олар 1990 жылдың 6 қарашасынан кейін сайланған болса, екі мерзімнен аспауы тиіс. Губернаторлар мынадай ант қабылдайды:

Мен (Губернатор) Құрама Штаттар Конституциясын және Калифорния штатының Конституциясын барлық сыртқы және ішкі жаулардан қорғауға және қолдауға, Құрама Штаттар Конституциясына және Калифорния штатының Конституциясына адал болуға, осы міндеттемені ешқандай ойлап-толғанбағандық немесе жалтарып кету ниеті болмастан еркін қабылдаймын және енді бастайтын қызметімді жақсылықпен және адалдықпен атқаруға салтанатты түрде ант етемін. Губернаторлар сайлаудан кейінгі 1 қаңтардан кейінгі алғашқы дүйсенбіде қызметке кіріседі.

Губернаторлық қызметтен босату

Губернаторды қызметтен алудың екі жолы бар.

Заң шығарушы тарапынан импичмент және қызметтен босату

Губернатор "қызмет барысындағы бұзушылықтар" үшін Мемлекеттік Ассамблея тарапынан импичментке тартылуы мүмкін және Мемлекеттік Сенаттың үштен екі дауысымен қызметтен алынады.

Сайлаушылардың қайтаруы

Калифорния штатының сайлаушылары қол қойған петициялар, губернатор лауазымына өткен сайлаудағы дауыстардың 12 пайызына тең болса (мұнда әрбір бес округтен жиналған қолдар, сол округтегі губернаторға берілген соңғы дауыстардың 1 пайызын құрайды), губернаторды қайта шақыру сайлауын бастауға мүмкіндік береді. Сайлаушылар одан кейін, қазіргі губернаторды қызметтен босату қажеттігіне, я болмаса босатпауға дауыс бере алады, сондай-ақ сол бюллетеньде оның орнына кімді сайлау керектігіне де дауыс бере алады. Егер сайлаудағы дауыс берушілердің көпшілігі губернаторды қайта шақыруға дауыс берсе, оның орнын алмастыру сайысында ең көп дауыс жинаған адам губернатор болады. Калифорния тарихында тек екі рет губернаторды қайта шақыруға қатысуға жеткілікті қол жиналған. 2003 жылғы қайта шақыру сайлауы демократ губернатор Грей Дэвистің қайта шақырылуына әкеп соқтырған петициямен басталды, бірақ ол сайлауда жеңіліске ұшырады. Оның орнына республикашыл Арнольд Шварценеггер келді. Бұл Калифорния губернаторының сайлау арқылы қызметтен алынған алғашқы жағдайы болды. 2003 жылғы сәтті қайта шақырудан өзге, қазіргі губернатор Гэвин Ньюсом 2021 жылы да қайта шақыру сайлауына тап болды, бірақ ол жеңіске жетті.

Вице-губернатормен қарым-қатынасы

Калифорнияның вице-губернаторы губернаторлыққа үміткермен бірлесіп емес, сол сайлау кезінде жеке сайланады. Осылайша, 1978 және 2011 жылдар аралығындағы 33 жылдың 27-сінде Калифорнияда әртүрлі партиялардан губернаторлар мен вице-губернаторлар болды, ал бұрын мұндай жағдай 1875, 1887, 1895 және 1916–1917 жылдары ғана болған, себебі губернатор немесе вице-губернатор отставкаға кеткен немесе қайтыс болған. Бұл кейде маңызды рөл атқарады, өйткені Калифорния Конституциясы губернатор штатта болмаған кезде оның барлық өкілеттіктерін вице-губернаторға жүктеуді көздейді, соның салдарынан вице-губернатор губернатор штаттан кеткен кезде заңдарға қол қоюға немесе вето тағуға, сондай-ақ саяси тағайындаулар жасауға мүмкіндік алады. Бірақ іс жүзінде, губернатордың орынбасары губернатор штаттан тыс болғанда тек қана ресми міндеттерді орындамау жөніндегі әдеттегі келісімге қол жеткізілген. Алайда, Майк Керб билікте болған кезде бұл келісім бұзылды, ол Браун штатта болмаған кезде Браун әкімшілігімен келіспейтін бірнеше жарлыққа қол қойды. Сот шешімдері губернатордың орынбасарының губернатор штаттан кеткен кезде оның міндеттерін атқаруға және барлық құқықтарын өз мойнына алуға құқығы бар екенін растады. Вице-губернатор сонымен қатар Калифорния штатының Сенатының төрағасы болып табылады.

Ресми тұрғылықты жері мен жұмыс орны

Калифорния губернаторының ресми резиденциясы – Калифорния губернаторының сарайы, Сакраменто қаласында орналасқан. Бұл сарайда 14 губернатор тұрған, ал қалғандары сарайда тұрудан бас тартып, жеке тұрғын үйлерді ұйымдастыруды жөн көрген. Бұл губернатордың ресми жұмыс орындарының бірі болып табылады. Губернатордың негізгі ресми жұмыс орны Сакраментодағы Калифорния штатының Капитолий ғимаратында орналасқан. Сакраментодағы Стэнфорд сарайы губернатордың ресми жұмыс орындарының бірі және Калифорния үкіметінің ресми қабылдау орталығы қызметін атқарады.