Кіріспе

Франция монархтары

843 жылғы Верден шартынан бастап Франция Батыс Франкия Корольдігінің құрылуынан бастап, бірнеше үзілістермен 1870 жылы Екінші Француз империясының соңына дейін монархтармен басқарылды. Классикалық француз тарихы көбінесе Франктердің королі Хлодвиг I-ді Францияның алғашқы королі деп есептейді. Алайда, қазіргі тарихшылар мұндай корольдік 800 жылдары Каролинг империясының ыдырауы кезінде Батыс Франкия құрылғанға дейін басталмаған деп санайды.

Атаулары

Патшалар "Франктер патшасы" (Rex Francorum) атауын он екінші ғасырдың соңына дейін қолданды; алғаш рет 1190 жылы Филипп II "Франция патшасы" (лат. Rex Franciae; французша: roi de France) атауын қабылдады (1180–1223 жылдары биледі), содан кейін "Франктер патшасы" атауы бірте-бірте маңызын жоғалтты. Дегенмен, Francorum Rex кейде қолданыла берді, мысалы, Людовик XII 1499 жылы, Франциск I 1515 жылы және Генрих II шамамен 1550 жылы қолданды; ол он сегізінші ғасырға дейін монеталарда да пайда болды. 1791 жылғы Франция Конституциясы күшіне енген қысқа мерзімде (1791–1792) және 1830 жылғы шілде революциясынан кейін "Француз халқының королі" (roi des Français) атауы "Франция королі (және Наварра)" орнына қолданылды. Бұл – монархтың атағын Франция аумағына иеленуден гөрі француз халқымен байланыстырған конституциялық жаңалық, халықтық монархия деп аталды. Бонапарт әулеті кезінде 19 ғасырдағы Францияда, бірінші және екінші Франция империялары тұсында, 1804 және 1814 жылдар аралығында, 1815 жылы және 1852 мен 1870 жылдар аралығында "Француз императоры" (Empereur des Français) атағы қолданылды. 14 ғасырдан 1801 жылға дейін ағылшын (кейін британдық) монархтары Франция тағына талаптанды, бірақ бұл талап жүз жылдық соғыс кезінде Англияның Генрих VI Солтүстік Францияның көп бөлігін, соның ішінде Парижды де бақылауға алған қысқа мерзімді есептемегенде, тек номиналды ғана болды. 1453 жылы ағылшындар Франциядан көбінесе қуылды және Генрихтің талабы заңсыз деп есептелді; француз тарихнамасы әдетте Англияның Генрих VI-ін Франция патшаларының қатарында танымайды.

Каролингтер әулеті (843-887)

Каролингтер — франк әулеті, олардың тегі 7 ғасырға дейін Арнульфинг және Пиппинид руларына жетеді. Отбасы 8 ғасырда билігін нығайтып, сарайдың мэрі және Francorum дуксі мен князі лауазымдарын мұрагерлік етіп, Меровингтер патшалығының артындағы нақты билікке ие болды. Династия осы сарай әкімдерінің бірі Карл Мартелдің есімімен аталады, оның ұлы Пипин Ұзыны 751 жылы Меровингтерді тақтан түсірді және Папалық пен аристократияның келісімімен франктардың патшасы болды. Ұлы Карл (768–814 жылдары патшалық еткен, «Шарлемань» деп танымал) тұсында франк патшалығы Орталық Еуропаға терең еніп, Италияны және қазіргі Германияның көп бөлігін бағындырды. Ол сондай-ақ Папамен «Рим императоры» атанды, бұл атақ Киелі Рим империясының неміс билеушілеріне көшті. Шарлеманьнен кейін оның ұлы Луи Иілімді (814–840 жылдары патшалық еткен) билікке келді, ол патшалықты ұлдарына бөлді. Бірақ оның өлімінен кейін 3 жылдық азамат соғысы болды, нәтижесінде Верден шарты жасалды, ол Францияны үш патшалыққа бөлді, олардың бірі (Орталық Франция) ұзақ өмір сүрмеді. Қазіргі Франция Батыс Франциядан, ал Шығыс Франция Киелі Рим империясына, кейін Германияға айналды. Осы кезде елдің шығыс және батыс бөліктері әртүрлі тілдер мен мәдениеттерді дамытты.

Карл II «Жаңылған» 10 тамыз 843
Карл II 25 желтоқсан 875 жылы император болып таж кигізілді. Кейінгі франк және неміс императорлары туралы ақпарат үшін Киелі Рим императорына қараңыз. – 6 қазан 877 Луи Иілімдінің ұлы және Шарлеманьнің немересі; Верден шартынан кейін патша ретінде мойындалды. 13 маусым 823 – 6 қазан 877 (54 жас) 838 жылдан бері Аквитания королі. 875 жылы Рождествода «Рим императоры» атанды. Табиғи себептерден қайтыс болды.

Людовик II «Сүменген» 6 қазан 877 – 10 сәуір 879 Карл Жаңылғанның ұлы 1 қараша 846 – 10 сәуір 879 (32 жас) 867 жылдан бері Аквитания королі. Табиғи себептерден қайтыс болды.

Людовик III 10 сәуір 879 – 5 тамыз 882 Людовик Сүменгеннің ұлы 863 – 5 тамыз 882 (19 жас) Солтүстікке билік етті; атқа мінген кезде басына есік қалқасы тиіп қайтыс болды.

Карломан II 10 сәуір 879 – 6 желтоқсан 884 Людовик Сүменгеннің ұлы 866 – 6 желтоқсан 884 (18 жас) Оңтүстікке билік етті; қызметшісінің кездейсоқ пышақ салғаннан қайтыс болды.

Карл III «Семіз» 6 желтоқсан 884 – 11 қараша 887 (шамамен 40 жас) Викингтерден Парижды қорғады; табиғи себептерден қайтыс болды.

Каролингтер әулеті (898-922)

ПортретАтыПатшалықКезеңіӨмір туралы мәліметтерШарль III "Жай"3 қаңтар 898 – 29 маусым 922 Людовик II "Тілі келмейтін"нің соңғы баласы; Одоға қарсы 893 жылдың қаңтарында патша деп жарияланды.17 қыркүйек 879 – 7 қазан 929 (50 жасқа толған)Роберттің жақтастары оны тақтан түсірді; кейін Герберт II, Вермандои графы қолға түсірді. Тұтқында қайтыс болды.

Робертиандық династия (922923)

Портрет атауыПатшалықМұрагерлікӨмір деректері Роберт I 29 маусым 922 – 15 маусым 923 Роберт Күштінің ұлы және Одоның кіші інісі 865 – 15 маусым 923 (58 жас) Сойсон шайқасында Карл III-ге қарсы қаза тапты. Соғыста қаза тапқан жалғыз патша.

Бозонидтер әулеті (923936)

ПортретАтыПатшалықМұрагерлікӨмір туралы мәліметтер РудольфРодольф немесе Рауль 15 маусым 923 – 14 қаңтар 936 Бургундия герцогы Ричардтың ұлы және Бургундия герцогы Роберт I-нің күйеу баласы (921 жылдан бастап). Ұзақ азамат соғысы мен викингтердің шабуылдарынан кейін аурудан қайтыс болды. Лотарингияны (Лотарингия) Германияның Генрих I-іне жоғалтты.

Каролингтер әулеті (936-987)

Портрет
Аты
Тәуелсіздік мерзімі
Мұрагерлік
Өмір деректері
Людовик IV "Теңізден келген"
19 маусым 936
Рудольфтың қайтысынан кейін қысқа ғана үзілістен соң таққа отырды.
– 10 қыркүйек 954
Қарапайым Карлдың ұлы, Англияға жер аударылғаннан кейін Францияға қайта шақырылды
921 – 10 қыркүйек 954
(33 жас)
Аттан құлап қайтыс болды
Лотарь
Лотарь
10 қыркүйек 954
Лотарь 954 жылдың 12 қарашасында таққа отырды.
– 2 наурыз 986
Людовик IV-нің ұлы
941 – 2 наурыз 986
(44 жас)
Табиғи себептерден қайтыс болды
Людовик V "Ештеңе жасамайтын"
2 наурыз 986
Людовик V 979 жылдың 8 маусымында таққа отырды.
– 22 мамыр 987
Лотарьдің ұлы
967 – 22 мамыр 987
(20 жас)
Аулау барысында болған апаттан қайтыс болды

Капетия әулеті (9871792)

Капеция әулеті Хью Капеттің есімімен аталады, ол франктар герцогы қызметін атқарған және 987 жылы патша болып сайланған. Бонапарт басқарған империяларды есептемегенде, Францияның барлық монархтары Хью Капеттің еркек желісінен тараған ұрпақтары болды. Патшалық 14 ғасырға дейін, «Капецияның тікелей билігі» деп аталатын кезеңге дейін, әкеден балаға мұрагерлікпен берілді. Содан кейін ол Филипп III-тен тараған Валуа әулетіне өтті. Валуалардың талабын Англияның Плантагенет патшасы Эдуард III даулады, ол француз анасы Изабелла арқылы Францияның заңды патшасы екенін мәлімдеді. Екі әулет осы мәселе бойынша Жүз жылдық соғысқа қатысты, тіпті Англияның Генрих VI бір кезде Франция королі ретінде жартылай мойындалды. Валуа әулеті 16 ғасырдың соңында, Францияның дін соғыстары кезінде, тікелей Капециялық Людовик IX арқылы шыққан, алыс туысқан Бурбон әулетімен ауыстырылды. Бурбондар Францияны Француз төңкерісіне дейін басқарды, бірақ Наполеон құлағаннан кейін таққа қайта отырды. Капеция әулетінен соңғы билеуші Людовик Филипп I болды, шілде монархиясының (1830–1848) патшасы, Орлеан Бурбондарының кіші тармағының мүшесі.

Капе үйі (9871328)

Капеттер әулеті сондай-ақ "Тікелей Капеттіктер" деп белгілі. +ПортретNameArmsReignSuccessionӨмір туралы мәліметХью "Капе"Хьюг1 маусым 987 – 24 қазан 996 Француз ақсүйектері тарапынан сайланған король. Ұлы Гугтың ұлы және Роберт I-нің немересі. 940 – 24 қазан 996 (шамамен 55 жас) 956 жылдан бастап Франктар герцогы. Табиғи себептерден қайтыс болды. Роберт II "Тақуа"24 қазан 996 – 20 шілде 1031 Хью Капеттің жалғыз ұлы. 970 – 20 шілде 1031 (шамамен 60 жас) Үш рет үйленген, Католик шіркеуінен айырылған. Бургундия герцогтігін қосып алды. Хьюз (кіші король)19 маусым 1017 – 17 қыркүйек 1025 (Роберт II билігінде) Роберт II-нің ұлы. 1007 – 17 қыркүйек 1025 (шамамен 18 жас) Генрих I Генрих20 шілде 1031 Генрих I 14 мамыр 1027 күні таққа отырды. – 4 тамыз 1060 Роберт II-нің ұлы. 1005 – 4 тамыз 1060 (шамамен 55 жас) Оның билігі феодалдық ақсүйектерге қарсы ішкі күреспен ерекшеленді. Филипп I "Махаббатқа құштар"Филипп4 тамыз 1060 Филипп I 23 мамыр 1059 күні таққа отырды. – 29 шілде 1108 Генрих I-нің ұлы. 1052 – 29 шілде 1108 (56 жас) Киевтің Аннасы мен Валдуин V графының регенттігімен 1066 жылға дейін билік жүргізді. Луи VI "Семіз"29 шілде 1108 Луи VI 3 тамыз 1108 күні таққа отырды. – 1 тамыз 1137 Филипп I-нің ұлы. 1081 – 1 тамыз 1137 (56 жас) Оның билігі патшалық биліктің орталықтандырылуына үлкен үлес қосты. Англияға қарсы соғыс бастаған алғашқы король. Филипп (кіші король) Париж шежіресіндегі 1316-1339 жылдар аралығындағы Аноним автордың жазбаларында 13 және 18 қараша күндері көрсетілген. Қазіргі дереккөздерде оның өмір сүру мерзімі 15-20 қараша деп беріледі. Филипп V "Ұзын"Филипп20 қараша 1316 – 3 қаңтар 1322 Филипп IV-нің ұлы және Иоанн I-нің інісі. 1293/4 – 3 қаңтар 1322 (28-29 жас) Филипп II ретінде Наварра королі. Ұлсыз қайтыс болды. Шарль IV "Әділ"3 қаңтар 1322 Шарль IV 21 ақпан 1322 күні таққа отырды. – 1 ақпан 1328 Филипп IV-нің ұлы және Филипп V-нің кіші інісі. 1294 – 1 ақпан 1328 (34 жас) Карл I ретінде Наварра королі. Ұлсыз қайтыс болды, Капеттер әулетінің тікелей тармағын аяқтады.

Валуалар әулеті (1328-1589)

Карл IV-тің қайтысы Валуа және Плантагенет әулеттері арасындағы Жүз жылдық соғысты бастады, оның талабын Ланкастер әулеті деп аталатын кадеттік тармақ француз тағына билік ету үшін қабылдады. Валуалар еркек желісі бойынша біріншілік мұрагерлік құқығы арқылы мұрагерлікке құқық алды, ежелгі Салика заңы бойынша, соңғы француз патшасының тікелей еркек ұрпағы бар. Олар Филипп III-нің үшінші ұлы, Валуа графы Карлден тараған. Плантагенеттер өздерінің талабын Францияның жақындағы патшасына жақын болуына негіздеді, Англияның Эдуард III анасы Изабелла арқылы Филипп IV-нің немересі болды. Екі әулет өздерінің талаптарын күштеу үшін Жүз жылдық соғысқа түсті. Валуалар ақырында жеңіске жетті, ал француз тарихнамасы олардың басшыларын заңды патшалар деп санайды. Бір Плантагенет, Англияның Генрих VI, Трой келісімінен кейін француз тағына де-юре билік жүргізді, бұл 1801 жылға дейін Франция тағына ағылшын талаптарының негізін қалады. Валуа әулеті Францияны 1589 жылға дейін басқарды, осы жылы Франция дін соғыстары кезінде әулет тоқтап қалды. Наваррада еркек желісі бойынша біріншілік мұрагерлік болмағандықтан, Наварра монархиясы Людовик X-тің қызы Иоанна II-ден француз монархиясынан ерекшеленді.

ПортретАтыЖатақМерзіміМұрагерлікДетальдер
Филипп VI "Бақытты" Филипп1 сәуір 1328Филипп VI 29 мамыр 1328 күні таққа отырды. – 22 тамыз 1350 Валуа графы Карлдың ұлы, Филипп III-нің немересі және Карл IV-нің туысы1293 – 22 тамыз 1350 (57 жас)Оның билігі мұрагерлік даудың салдарымен басылды, ол Жүз жылдық соғысқа әкелді.
Жан II "Жақсы" Жан22 тамыз 1350Жан II 26 қыркүйек 1350 күні таққа отырды. – 8 сәуір 1364 Филипп VI-ның ұлы1319 сәуір – 8 сәуір 1364 (45 жас)Пуатье шайқасында (1356) ағылшындарға тұтқынға алынды; бірқатар қорлаушылық келісімдерге қол қоюға мәжбүр болды.
Шарль V "Дана"8 сәуір 1364Шарль V 19 мамыр 1364 күні таққа отырды. – 16 қыркүйек 1380 Жан II-нің ұлы; 16 шілде 1349 күні Дофин атанды21 қаңтар 1337 – 16 қыркүйек 1380 (43 жас)Оның билігі феодалдық лордтарға қарсы ішкі күреспен белгіленді.
Шарль VI "Ақылсыз" "Сүйкімді"16 қыркүйек 1380Шарль VI 4 қараша 1380 күні таққа отырды. – 21 қазан 1422 Шарль V-тің ұлы3 желтоқсан 1368 – 21 қазан 1422 (53 жас)1388 жылға дейін оның туыстарының регенттігімен билік жүргізді. Табиғи себептерден қайтыс болғанға дейін ұзақ психикалық аурудан зардап шекті.
Генрих VI (талапкер)21 қазан 1422Генрих (II) 16 желтоқсан 1431 күні Париждің Нотр-Дам соборында таққа отырды. –19 қазан 1453 (даулы; 31 жыл)Шарль VI-ның анасының немересі, 21 мамыр 1420 күнгі Трой келісімінен кейін мұрагер ретінде танылды6 желтоқсан 1421 – 21 мамыр 1471 (49 жас)1 қыркүйек 1422 жылдан Англия королі. 1437 жылға дейін бірнеше регенттіктермен билік жүргізді.
Шарль VII "Жеңімпаз" "Жақсы қызмет еткен"21 қазан 1422Шарль VII 17 шілде 1429 күні таққа отырды. – 22 шілде 1461 Шарль VI-ның ұлы және Генрих VI-ның інісі, 1417 сәуірде Дофин атанды22 ақпан 1403 – 22 шілде 1461 (58 жас)Оның билігі Жүз жылдық соғыстың аяқталуын көрді.
Людовик XI "Сақты" "Жаһандық өрмекші"22 шілде 1461Людовик XI 15 тамыз 1461 күні таққа отырды. – 30 тамыз 1483 Шарль VII-нің ұлы3 шілде 1423 – 30 тамыз 1483 (60 жас)Оның билігі корольдік биліктің нығаюы мен кеңеюімен сипатталды. Оның билігі кезіндегі көптеген интригалар үшін "Жаһандық өрмекші" деп аталды.
Шарль VIII "Жұмсақ мінезді"30 тамыз 1483Шарль VIII 30 мамыр 1484 күні таққа отырды. – 7 сәуір 1498 Людовик XI-нің ұлы30 маусым 1470 – 7 сәуір 1498 (27 жас)1491 жылға дейін қарындасы Аннаның регенттігімен билік жүргізді. Ұзақ және сәтсіз Италия соғыстарын бастады. Басына қақпақпен соққы бергеннен кейін қайтыс болды.

Валуа-Орлеандар әулеті (14981515)

ПортретАты-жөніЕлтаңбасыБилік мерзіміМұрагерлікӨмір туралы мәліметЛюи XII "Халық әкесі"7 сәуір 1498Люи XII 1498 жылдың 27 мамырында таж кигізілді. – 1 қаңтар 1515 Карл V-нің шөбересі, Людовик XI-нің екінші туысы және алғашқы некеде күйеу баласы27 маусым 1462 – 1 қаңтар 1515 (52 жас) Неаполь Корольдігі мен Милан Герцогтығын қысқа мерзімге бағындырды.

Валуа-Ангулем әулеті (1515-1589)

СуретАтыҚолыРегенттікМұрагерлікӨмірбаяныФранциск I «Әріптер Әкесі» Франсуа1 қаңтар 1515Франциск I 25 қаңтар 1515 жылы таққа отырды. – 31 наурыз 1547 Шарль V-нің шөбересі. Людовик XII-нің бірінші туысы және бірінші некеде күйеу баласы.12 қыркүйек 1494 – 31 наурыз 1547 (52 жас)Ренессанс өнері мен ғылымының меценаты ретінде есте қалады. Қызбадан қайтыс болдыГенрих II Генри31 наурыз 1547Генрих II 26 шілде 1547 жылы таққа отырды. – 10 шілде 1559 Франциск I-нің ұлы, 1536 жылдың тамызында дофин атанды.31 наурыз 1519 – 10 шілде 1559 (40 жас)Оның билігі Италия соғыстарының аяқталуына әкелді. Жост турнирінде қасақана жарақаттанғаннан кейін қайтыс болдыФранциск II Франсуа10 шілде 1559Франциск II 18 қыркүйек 1559 жылы таққа отырды. – 5 желтоқсан 1560 Генрих II-нің ұлы.20 қаңтар 1544 – 5 желтоқсан 1560 (16 жас)Шотландияның серік патшасы 1558 жылдың 24 сәуірінен бастап. Әлсіз және ауру бала болғандықтан, Гиз үйінің регенттігінде болды, мерзімінен бұрын қайтыс болдыКарл IX5 желтоқсан 1560Карл IX 15 мамыр 1561 жылы таққа отырды. – 30 мамыр 1574 Франциск II-нің кіші інісі.27 маусым 1550 – 30 мамыр 1574 (23 жас)1563 жылға дейін анасы Екатеринаның регенттігімен билік жүргізді, бірақ қайтыс болғанға дейін оның ықпалында болды. Дін соғыстары оның билігінде басталды (1562). Васси қырғынымен ең жақсы есте қаладыГенрих III Генри30 мамыр 1574Генрих III 13 ақпан 1575 жылы таққа отырды. – 2 тамыз 1589 Франциск II және Карл IX-тің кіші інісі.19 қыркүйек 1551 – 2 тамыз 1589 (37 жас)Бастапқыда Польша-Литваның билеушісі. Құрып кеткен Дін соғыстары кезінде билік жүргізді, соңында оның өзі өлтірілді.

Бурбондар әулеті (15891792)

Валуа әулеті Генрих II-нің өлімінен кейін күшті болып көрінді, ол төрт еркек мұрагер қалдырды. Оның үлкен ұлы Франциск II еңбекке жарамды болмай тұрып қайтыс болды. Оның екінші ұлы Карл IX-тың мұрагерлік құқығына ие болатын заңды ұлдары болмады. Төртінші ұлы Геркуле Франсуаның мерзімінен бұрын қайтыс болуы және үшінші ұлы Генрих III-нің қазасы Францияны патшаның алыс туысы таққа отыруына байланысты мұрагерлік дағдарысқа ұшыратты. Ең лайықты үміткер, Наварра королі Генрих III, протестант болды, сондықтан француз аристократиясының көп бөлігі оны қабылдамады. Ақырында, өзінің құқығын қорғау үшін көптеген шайқастарда жеңіске жеткеннен кейін Генрих католицизмге қайырып, Генрих IV король болып таққа отырды, соның арқасында Бурбон әулеті құрылды. Бұл Наварра және Франция тақтарының бір монархтың билігінде біріктірілген екінші реті болды, себебі әртүрлі мұрагерлік заңдар оларды Жүз жылдық соғыс кезінде бөліп тастады. Бурбон әулеті Француз революциясы кезінде құлатылып, оның орнына қысқа мерзімді республика орнатылды. ПортретАтыЖатақтарПатшалықМерзіміӨмір туралы мәліметШарль X (талапкер) 2 тамыз 1589 – 9 мамыр 1590 (даулы;) Людовик IX-тың 7-ші шөбересі. Католик лигасы Наварралық Генрихке қарсы король деп жариялады.22 желтоқсан 1523 – 9 мамыр 1590 (66 жас) 1588 жылдың 23 желтоқсанында Генрих III тұтқындады; «басқаруының» барлық кезеңінде тұтқында болды. Табиғи себептерден қайтыс болды.Генрих IV «Ұлы» «Жақсы король»Генрих 2 тамыз 1589 Генрих IV 1594 жылдың 27 ақпанында таққа отырды. – 14 мамыр 1610 Людовик IX-тың 10-шы буын ұрпағы; сондай-ақ Карл (X) немересі және Генрих II-нің бірінші некедегі күйеу баласы. Генрих III-нің өлім төсегінде король деп жарияланды.13 желтоқсан 1553 – 14 мамыр 1610 (56 жас) 1572 жылдың 10 маусымынан бастап Төменгі Наварра королі (Генрих III ретінде). 1610 жылдың 14 мамырында Парижде католик фанатигі Франсуа Равайак өлтірді.Людовик XIII «Әділетті»14 мамыр 1610 Людовик XIII 1610 жылдың 17 қазанында таққа отырды. – 14 мамыр 1643 (33 жыл) Генрих IV-нің ұлы.27 қыркүйек 1601 – 14 мамыр 1643 (41 жас) Төменгі Наварраның соңғы королі (Луи II ретінде). Табиғи себептерден қайтыс болды.Людовик XIV «Ұлы» «Күн король»14 мамыр 1643 Людовик XIV 1654 жылдың 7 маусымында таққа отырды. – 1 қыркүйек 1715 Людовик XIII-нің ұлы.5 қыркүйек 1638 – 1 қыркүйек 1715 (76 жас) Анасы Австриялық Аннаның регенттігімен 1651 жылға дейін билік жүргізді. Тарихтың ең ұзақ билік еткен монархы.Людовик XV «Жақсы көрілетін»1 қыркүйек 1715 Людовик XV 1722 жылдың 25 қазанында таққа отырды. – 10 мамыр 1774 Людовик XIV-нің шөбересі.15 ақпан 1710 – 10 мамыр 1774 (64 жас) 1723 жылға дейін Бурбон-Орлеан герцогы Филипп II регенттігімен билік жүргізді.Людовик XVI10 мамыр 1774 Людовик XVI 1775 жылдың 11 маусымында таққа отырды. – 21 қыркүйек 1792 Людовик XV-нің немересі.23 тамыз 1754 – 21 қаңтар 1793 (38 жас) 1789 жылдан кейін конституциялық монархия орнатуға мәжбүр болды. Бірінші республика жарияланғаннан кейін ресми түрде биліктен алынып, жазаланды.Людовик XVII (талапкер)21 қаңтар 1793 – 8 маусым 1795 (; даулы) Людовик XVI-ның ұлы; 4 маусым 1789 жылы Дофин атанды.27 наурыз 1785 – 8 маусым 1795 (10 жас) 1792 жылдың 13 тамызында революциялық күштер тұтқындады. «Басқаруының» барлық кезеңінде тұтқында болды.

Ұзын XIX ғасыр (17921870)

"Ұзын он тоғызыншы ғасыр" деп аталатын кезең француз саясатындағы құлпытас кезең болды. Бұл кезең әдетте Франция революциясымен басталды деп есептеледі, ол Людовик XVI-ны тақтан түсіріп, кейін өлім жазасына кесті. Роялистер оның ұлын, номиналды король Льюи XVII-ді Францияның билеушісі деп мойындады. Льюи революциялық үкімет тарапынан тұтқынға алынып, ешқашан билік жүргізбей тұтқындықта қайтыс болды. Республикалық үкімет Франция империя деп жарияланғанға дейін формасы мен конституциясы бойынша бірнеше өзгерістерге ұшырады, Бірінші консул Наполеон Бонапарттың император Наполеон I болғаннан кейін. Наполеон Наполеон соғыстары кезіндегі әскери жеңілістерден кейін екі рет құлатылды. Наполеон дәуірінен кейін екі түрлі патшалық үкімет құрылды: Бурбон монархиясының қайта орнатылуы, оны Людовик XVI-ның екі кіші інісі кезекпен басқарды, және Людовик XIII-тен таратылған деп мәлімдеген алыс туысы Людовик Филипп I басқарған шілде монархиясы. 1848 жылғы Франция революциясы монархияны қайтадан жойды, төрт жылға созылған Екінші Республиканы орнатты, содан кейін оның президенті өзін император Наполеон III деп жариялады, ол үшінші республикамен ауыстырылды, соның нәтижесінде Франциядағы монархиялық билік толығымен тоқтатылды.

Бурбондық реставрация (1815-1830)

ПортретЕсімТегіАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияАрмияЛюдовик XVIII "қажетті"8 шілде 1815 – 16 қыркүйек 1824 Людовик XVI-ның кіші інісі; таққа қайта орнатылды. 17 қараша 1755 – 16 қыркүйек 1824 (68 жаста)
Конституциялық монархияда билік етуге тырысты. Билікте жүріп қайтыс болған соңғы француз монархы.Шарль X16 қыркүйек 1824Шарль X 1825 жылғы 29 мамырда таж кигізілді, бұл ескі монархиялық дәстүрлерді қайта жаңғыртудың сәтсіз әрекеті болды.– 2 тамыз 1830 Людовик XVI және Людовик XVIII-нің кіші інісі9 қазан 1757 – 6 қараша 1836 (79 жаста)
Ultra royalists көшбасшысы; Ежелгі режимге оралуға тырысты. Шілде революциясынан кейін немересі Генрихтің пайдасына бас тартты. Людовик XIX (? ) (талапкер)2 тамыз 1830 (20 минут; даулы)Шарль X-тің ұлы6 тамыз 1775 – 3 маусым 1844 (68 жаста)
20 минут патша болды деп есептеледі; кейін таққа заңды талапкер. Генрих V (талапкер)2–9 тамыз 1830 (7 күн; даулы)Шарль X-тің немересі29 қыркүйек 1820 – 24 тамыз 1883 (62 жаста)
Кейін таққа талапкер. Бірнеше жылдан кейін жер аударылуда қайтыс болды.

Бурбон-Орлеандар әулеті, шілде монархиясы (18301848)

Бурбон реставрациясы 1830 жылғы шілде революциясымен аяқталды, ол Карл X-ті тақтан түсіріп, оның орнына көбінесе либералды саясат ұстанатын алыс туысы Людовик Филипп I-ді тағайындады. Карл X-тің ұлы Луи, әкесімен 20 минуттық даудан кейін ғана таққа құқығынан бас тарту туралы құжатқа қол қойды. Ол ешқашан тәж кигізілмегендіктен, Францияның нағыз патшасы екендігі күмәнді. Луидің немересі Генри кейбіреулер Генрих V деп санады, бірақ жаңа үкімет оның талабын мойындамады және ол билікке ие болған жоқ. Карл X Людовик Филиппті жас Генрих V-тің регенті, корольдік генерал-лейтенанты етіп тағайындады және оған немересінің өзінен кейін таққа отыруы туралы Депутаттар палатасына – сол кездегі француз парламентінің төменгі палатасына, сол кездегі Ұлыбритания парламентінің Лордтар палатасына баламасы – жариялауын тапсырды. Людовик Филипп өзінің мұрагерлік мүмкіндіктерін арттыру үшін бұл тапсырманы орындамады. Соның салдарынан, француз парламентарийлері оның либералды саясатын және сол кездегі француз халқы арасындағы оның танымалдылығын ескере отырып, Луи Филиппті жаңа француз патшасы деп жариялады, Бурбон үйінің үлкен тармағын ығыстырды.

Людовик Филипп I "Халық патшасы"
Тәж кигізу рәсімі болған жоқ.
9 тамыз 1830 – 24 ақпан 1848
Луи XIII-тің алтыншы буын ұрпағы және Карл X-тің алыс туысы; Карл X-тің шілде революциясы кезінде тақтан бас тарғаннан кейін Депутаттар палатасы жариялаған патша
6 қазан 1773 – 26 тамыз 1850 (76 жас)
"Франция патшасы" атағымен танылды. Екінші Республика жарияланғаннан кейін ресми түрде тақтан алынды. Немересі Людовик Филипп II пайдасына тақтан бас тарды.

Людовик Филипп II (таққа талапкер)
24–26 ақпан 1848 (2 күн; даулы)
Людовик Филипптің немересі
24 тамыз 1838 – 8 қыркүйек 1894 (56 жас)
Людовик Филипп I оны өзінің мұрагері етіп таңдады, бірақ Ұлттық Ассамблея оны патша ретінде танудан бас тартып, Екінші Республиканы жариялады. Кейін Орлеанист таққа үміткері болды.

Кейінгі қалжыңдаушылар

Әртүрлі талапкерлер бұрынғы монархтардың ұрпақтарынан шығып, Франция президентінің және бір-бірінің талаптарын қабылдамай, Францияның заңды монархы екенін мәлімдеді. Бұл топтар:

Франция тағына талапкерлер: Бурбондардың ұрпақтары. 1883 жылы Карл X-тің немересі Генри V қайтыс болғаннан кейін, унионистер Орлеанист талапкерді Франция тағына үміткер деп мойындады, себебі Генри V мұрагерсіз қайтыс болды, сондай-ақ испандықтардың бас тартуына байланысты, олар үшін Орлеан Бурбондары үйі Францияда Капетия әулетінің ең үлкен тармағы болды.

Blancs d'Espagne: Людовик XIV-нің ұрпақтары, тұңғыш туғандық құқығы бойынша Орлеан Бурбондары үйінен басымдық талап етеді. Олар таққа талапкердің отбасының испандық тармағынан шыққан Бурбон болуы керек деп санайды. Олар Испания королі Филипп V-тің өзі және оның ұрпақтары Утрехт шартында Франция тағынан бас тартқанын ескермейді.

Орлеанист талапкерлер: Людовик Филипптің ұрпақтары, ол өзі Бурбон әулетінің кіші тармағынан шыққан, 1848 жылдан бері барлық мемлекет басшыларын қабылдамайды. Олар король Людовик Филипп француз халқының өкілдері француз Парламентінде оны король деп мойындаған кезде халық егемендігі арқылы заңдылыққа ие болды деп санайды, ал Бурбондар екі революциядан кейін француз халқынан бас тартылып, тақтан түсірілді.

Blancs d'Espagne Орлеанистер таққа лайық емес деп санайды, себебі олар корольді өлтірген Людовик Филипп II, Орлеан герцогынан тараған, ол француз революциясы кезінде король Людовик XVI-ны өлімге жіберуге дауыс берді, бұл корольдіктің негізгі заңдарын бұзу болды. Орлеанистерге қарсы тағы бір аргумент – Луи-Филиппті король деп мойындаған француз Парламенті оның немересіне (және ұрпақтарына) тақты беруден бас тартты және Екінші француз Республикасын жариялады.

Бонапартист талапкерлер: Наполеон I және оның бауырларының ұрпақтары, 1815–1848 жылдардағы және 1870 жылдан бері барлық мемлекет басшыларын қабылдамайды. Олар Императорлық тақтың Бонапарт әулетіне қайтару керектігін, себебі осы әулеттің монархтары халықтың тікелей таңдауымен референдум арқылы сайланды, оларға халық егемендігі арқылы билік етуге заңдылық берді, ал Бурбондар мен Орлеандар революциялар арқылы бас тартты және тақтан түсірілді, ал Бонапарттар тек шетелдік дұшмандардың араласуы салдарынан тақтан түсірілді, Бонапарттарды құлату үшін халықтық революция болған жоқ және Үшінші Республика бастапқыда Орлеандарға немесе Бурбондарға тақты қайтару үшін уақытша режим болуды көздеді (бірақ бұл ешқашан орындалмады).

Ағылшын талапкерлер: Англияның және кейін Ұлыбританияның корольдері (1800 жылы Ирландиямен біріккеннен кейін Ганновер королі Георг III бас тартты).

Якобит талапкерлер: Англияның Эдуард III-нің ең үлкен мұрагерлері, сонымен қатар оның Франция тағына талабы, сондай-ақ Англия, Шотландия және Ирландияға талабы бар.

Негізгі әдебиеттер

Жакин, Эммануэль (2000), Тюильри саябағы, Луврдан Конкорд алаңына дейін, «Patrimoine» басылымы, Ұлттық ескерткіштер орталығы, Париж.