Ирландиялық астроном Чарльз Э. Бертон: өмір және еңбектері

Кіріспе

Ирландиялық астроном (1846–1882)

Чарльз Эдвард Бертон (16 қыркүйек 1846 – 9 шілде 1882) – Ұлыбританияда туған ирландиялық астроном.

Ерте өмір

Ол Чеширдегі Баронтон қаласында ирландиялық ата-аналардың отбасында дүниеге келді, онда оның әкесі, пастор Эдвард В. Бертон, шіркеуде қызмет атқарды. Денсаулығы нашар болғандықтан, ол жеке оқытылды. 15 жасқа келгенде астрономияға қызығушылық танытып, аспан денелерін фотоға түсірумен тәжірибе жасады. Отбасы Ирландияға қайтып келді, ал пастор Бертон Дублин графтығының Лоуглинстаун қаласындағы Ратмихаил шіркеуінің пасторы болып тағайындалды.

Мансап

Ол 1868 жылдың ақпан айында Лоуренс Парсонс (Лорд Росс) обсерваториясына ассистент астроном ретінде қосылды, кішкентай транзиттік телескопты пайдаланып, телескоптар үшін диаметрі 15 дюймге (38 см) дейін айналарды ұнтақтауды үйренді; 1840 жылдары Уильям Парсонс (3-ші граф) Парсонстаунда (1899 жылдан Бирр) 72 дюймдік (183 см) рефлекторды – әлемдегі ең үлкен телескопты салдырды. Бёртон жасаған айналар теңдесіз деп есептелді. Кейін 1868 жылы Бёртон Тринити колледжінен (Дублин) «Бакалавр» академиялық дәрежесін алды. Ол 1874 жылы Венераның өтуін бақылау үшін жасалған бес британдық экспедицияның біріне фотограф ретінде қатысып, Маврикийге жақын Үнді мұхитындағы Родригес аралына сапар шекті. Ол өзі салған 30 см күмісделген шыныдан жасалған рефлекторды қолданып, оңтүстік жарты шардан ғана көрінетін тұмандықтарды бақылады. Ол Гринвич обсерваториясында транзиттен алынған фотосуреттерді өлшеумен бір жылға жуық айналысты, содан кейін Дублинге жақын орналасқан Дунсинк обсерваториясында екі жыл жұмыс істеді, бірақ 1978 жылдың тамыз айында денсаулығының нашарлауына байланысты зейнетке шықты. Ол әкесінің пасторлық үйінің жанында, Дублин графтығындағы Луглинстаунда жеке обсерваториясын салып, 20 см және 30 см рефлекторлармен жұмыс істеуді жалғастырды. 1879 жылы, Марс Жерге ең жақын келгенде (оппозицияда), ол Джованни Шьяпареллидің 1877 жылы Марстағы «каналдарды» байқауын растады және тіпті басқаларын да суреттеді («каналдар» итальян тіліндегі «canali» сөзінен дұрыс емес аударылған, ол «арналар» дегенді білдіреді). Оның каналдардың суреттері, сондай-ақ Дунсинкте жұмыс істеген даниялық-ирланд астрономы Джон Дрейер салған екі сурет Веббтің «Аспан денелері» (1881) кітабының төртінші басылымындағы Меркатор проекциясының картасына енгізілді. Бёртон 1880 жылдың 5 қаңтарында Марстағы бұлттардың алғашқы ғылыми дәлелдерін келтірді, оларды жер бетіндегі тұманға және оңтүстік полюстегі мұздың Күн энергиясына ұзақ уақыт бойы тозуына байланысты деп түсіндірді. Марсты зерттеуімен танымал грек астрономы Э.М. Антониади осы тарихи байқауды «ғанибет» деп атады. Оның айдың суретін түсіру жұмыстары тоқтап қалды. Осы дайындықтардың бірнеше аптасынан кейін, нашар денсаулығының себебі болған жүрек ауруынан зардап шегіп, 1882 жылдың 9 шілдесінде, жексенбі күні Кастленок шіркеуінде қайтыс болды.

He joined Lawrence Parsons's (Lord Rosse) observatory in February 1868 as an assistant astronomer, using a small transit telescope and learning to grind mirrors up to 15 inches (38 cm) in diameter for telescopes; in the 1840s, William Parsons (3rd Earl) had built the world's largest telescope at Parsonstown (Birr from 1899), a 72 inch (183 cm) reflector. The mirrors ground by Burton were regarded as beyond compare. Later in 1868, Burton gained a B. A. from Trinity College Dublin. He travelled, in the role of a photographer, on one of the five official British expeditions to observe the transit of Venus in 1874, his expedition being to the island of Rodrigues in the Indian Ocean, near Mauritius. Using a 12 inch (30 cm) silvered glass reflector that he had built, he observed nebulae only visible from the southern hemisphere. He spent nearly a year at the Greenwich Observatory taking measurements of the photographic plates of the transit, followed by two years at Dunsink Observatory near Dublin, again retiring because of ill health in August 1878. He continued to work from his father's parsonage at Loughlinstown, County Dublin where he built his own observatory with 8 inch (20 cm) and 12 inch reflectors. In 1879, with Mars at its closest point to Earth (in opposition, he validated Giovanni Schiaparelli's 1877 observation of the appearance of 'canals' on Mars, and indeed drew different ones ['canals' had been mistranslated from the Italian canali and was meant to mean 'channels']. His sketches of the canals, and also two sketches from John Dreyer the Danish Irish astronomer working at Dunsink, were included on a Mercator projection map in the fourth edition of. Webb's Celestial Objects (1881). Burton also provided the first scientific evidence of clouds on Mars, in notes from 5 January 1880, which he attributed to ground mists and the long exposure of the ice at the south pole to the Sun's energy. The Greek astronomer E. M. Antoniadi, who became known particularly for his study of Mars, referred to this historical observation as "genius". interrupted Burton's experiments at lunar photography. Weeks into this preparation, he succumbed to the heart disease at the root of his poor constitution, suffering a fatal heart attack in the church at Castleknock, on Sunday 9 July 1882.

Мұра

Оның замандастары осындай көрнекті астрономның 35 жасында қаза болуын өкінішпен қабылдады. Оның әріптесі және досы Вентворт Эрк «Астрономиялық тіркелімде» былай деп жазды: "Оны жақсы білгендер оның қазасын терең сезінеді, себебі олар оны мінсіз өмірі мен әдепті мінезі үшін мақтайды, сондай-ақ оның жоғары ғылыми жетістіктері мен астрономиялық бақылаушы ретінде теңдесі жоқ қабілеттеріне де құрмет көрсетті".