Кіріспе

Брюс Джордж Сандлун (19 қаңтар 1920 – 21 шілде 2011) – американдық саясаткер, бизнесмен және Демократиялық партия мүшесі. 1991-1995 жылдар аралығында Род-Айленд штатының 71-ші губернаторы қызметін атқарды. Ол Род-Айленд штатының екінші еврей губернаторы және өзінің екі мерзімінде АҚШ-тағы жалғыз еврей губернаторы болды. Саясаттан басқа, Сандлун әскери ұшқыш, федералдық прокурор, заңгер, корпоративтік басшы және университет оқытушысы ретінде де жұмыс істеген.

Ерте өмір және білім

Сандлун 1920 жылғы 19 қаңтарда Провиденс қаласында Уолтер Ирвинг Сандлун мен Дженнет "Джан" Зелда (қыздығы Колиц) Сандлун отбасында дүниеге келді. Оның ата-анасы литвалық еврей иммигранттары болған. Сандлун Гордон мектебінде, Провиденс қаласындағы Классикалық орта мектепте және Массачусетс штатындағы Марион қаласындағы Табор академиясында оқыды. 1933 жылы Яугуг лагеріндегі скауттар лагерінде көл мұзына құлап, жас Джон Чафи оны құтқарып алды. 1938 жылы басталған колледж білімін 1946 жылы Уильямс колледжін бітірумен аяқтады, ал оған дейін Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әуе күштерінде Англиядағы 8-ші әуе армиясында B-17 бомбалаушыларын ұшқан. Ол 1949 жылы Гарвард құқық мектебін бітіріп, заңгер мамандығын алды. Негізгі ұшу жаттығуларынан кейін Алабама штатындағы Максвелл базасында төрт қозғалтқышты бомбалаушы ұшқышы болып дайындалды, сондай-ақ Оңтүстік-Шығыс оқу орталығында (Орангебург), Гринвиллдегі армиялық әуе базасында (Гринвилл, Миссисипи) және Иллинойс штатындағы Лоренсвиллдегі Джордж базасында оқыды. Солинген қаласын (Германия) бомбалау кезінде ұшақ зениттік оқтан зақымдалып, бір қозғалтқышы істен шығып, бомба бөлімінің есіктері ашық қалды. Англияға баяу қайтып келе жатқанда, зақымдалған "Дамн Янки" ұшағы Бельгияның Яббеке қаласының үстінде Мессершмитт Bf 109 истребительдер эскадрильясымен тоқтатылды, олар ұшаққа қосымша зақым келтіріп, құлауына себеп болды. Сандлун мен оның орынбасар ұшқышы лейтенант Эндрю Боулз ұшақты қала орталығына құлатпау үшін сол жаққа қатай бұрылып, оны Жаббекеден оңтүстікке қарай, Зоммервег 41-дегі шалқан байдалы далаға аман-есен қондырды. 2009 жылы Яббеке қаласының тұрғындары ұшақ құлаған жерге жақын жерде жол бойында ескерткіш орнатты. Оның іс-әрекеті Жаббеке қаласының орталығында көптеген адамдардың өмірін сақтап қалғандықтан, ол құрметті азамат атанды. Он адамнан тұратын экипаждың төртеуі ұшақта болған кезде қаза тапты, бесеуі жерде неміс әскерлеріне тұтқынға түсті, ал Сандлун – тұтқынға түспей қалған жалғыз экипаж мүшесі болды. Алты ай бойы француз қарсыластарымен "Salamander" кодовый атымен жұмыс істегеннен кейін, ол Биаррицке жақын Испанияға өтуге бірнеше рет тырысты, кейін Фуаға жақын аралықта да өтті. Бірақ қарлы Пиреней тауларында тұтқындалу немесе жоғалу қаупі зор екенін түсінген соң, ол ұрланған велосипедтермен солтүстік-шығысқа қарай Франция арқылы жол тартты және 1944 жылғы 5 мамырда Феш-л'Элижге жақын Швейцарияға қашты. Швейцарияға қашып кету алдында ол Белфорт маңындағы макилермен бірге орыс дезертирі генерал Андрей Власовтың басшылығымен неміс әскерлеріне қарсы саботаж әрекеттеріне қатысты. Сандлун Швейцарияға кіргеннен кейін швейцар билігіне өзін ұстап берді және басқа одақтас әскери офицерлермен бірге Давостағы қонақ үйде тұтқындалды. Францияда із жазбай саяхаттай алатыны белгілі болғаннан кейін бірнеше айдан соң Сандлун Ален Даллеспен Стратегиялық қызметтер кеңсесінің басшылығымен Берндегі АҚШ елшілігінде "Күншығыс" операциясына дайындық жұмыстарына жұмысқа алынды. Кейін Даллестің бұйрығымен ол 1944 жылғы тамыздың ортасында Марсельге одақтастардың шабуылына қарсы бомбалауды бақылау үшін Францияға қайта кірді. VE күнінен кейін C-54 Skymaster жүк ұшақтарының пилоты ретінде қысқа қызметтен кейін, ол АҚШ материгінен Тинианға (Мариана аралдары) және Тынық мұхиты операциялар театрындағы басқа да базаларға B-24 Liberator және B-29 Superfortress бомбалаушыларын тасымалдады. 1945 жылы әскери қызметін аяқтағанына қарамастан, ол АҚШ Әуе күштерінің резервінде қалды және 1980 жылы полковник шенімен зейнетке шықты, бұл кезде ол Массачусетс штатындағы Ханском әуе базасындағы 376-шы әскер тасымалдаушы эскадрильясында және Мэриленд штатындағы Эндрюс әуе базасындағы 459-шы әскер тасымалдаушы тобында қызмет етті. Ол соғыс кезінде қызмет еткен офицерлер мен олардың ұрпақтарынан құралған әскери қоғам – Шет елдердегі әскери орденнің Род-Айленд бөлімінің мүшесі болды. 1948 жылғы қыркүйекте Сандлун Аризонадағы Дэвис Монтан әуе күштері базасынан Израиль әуе күштерін құруға көмектесу үшін жаңа құрылған Израиль мемлекетіне артық B-17 бомбалаушыларын ұшырды. Көп жылдар өткен соң, 1979 жылғы 27 қарашада Израиль премьер-министрі Менахем Бегин оған Израиль мемлекетіне көрсеткен қызметі үшін премьер-министр медалін табыс етті.

Заңгерлік және бизнес мансабы

1949 жылдан 1972 жылға дейін Сандлун адвокаттық қызметпен айналысты. 1949 жылы ол Вашингтонда АҚШ прокурорының көмекшісі қызметіне бас прокурор Дж. Говард Макграт тарапынан тағайындалды, кейіннен АҚШ прокурорының арнайы көмекшісі болды. 1954 жылдан 1972 жылға дейін ол Вашингтон, округ Колумбия және Провиденс қалаларында Амрам, Хан және Сандлун, сондай-ақ Сандлун, Тирана және Шер заң фирмаларында жеке практикамен айналысты. Огайода тіркелгеннен кейін көп ұзамай Сандлун Пенсильвания темір жолының толық иелігіндегі еншілес компаниясы – Уилмингтон қаласындағы (Делавэр штаты) American Contract Company акцияларын сатып алу арқылы EJA үшін қаржыландыруды ұйымдастырды. EJA 1964 жылы он Learjet 23 ұшағынан тұратын паркімен жұмысын бастады. Бірнеше жылдан кейін Ласситер көптеген қаржылық және құқықтық бұзушылықтар жасады, соның ішінде үлкен ұшақтарға темір жол иелігін тыйым салатын федералды заңды бұза отырып, Boeing 707 және Boeing 727 ұшақтарын сатып алды. Азаматтық авиация тақтасының EJA-ға үлкен ұшақтарды сатуға немесе Penn Central темір жолының 22 миллион долларлық инвестициясынан бас тартуға бұйрығы 1970 жылы EJA-ның жақындап келе жатқан құлдырауына әкелді. Компанияның кредиторлары Ласситердің президенттік лауазымынан кетісін талап етті. 1970 жылдың 2 шілдесінде Сандлун EJA президенті болып тағайындалды және компанияны қайта құруға кірісті. Оның басшылығымен үлкен ұшақтар сатылды және компанияны табысқа жеткізді. Бұл процесте Сандлун, Роберт Ли Скотт-младший және Джозеф Сэмюэлс "Доди" Синклер, Провиденстің The Outlet Company негізін қалаушыларының бірінің немересі, Провиденстің Индустриалдық Траст Компаниясынан 1,25 миллион доллар қарыз алып, Penn Central-дың EJA-дағы үлесін сатып алды. Бұл сатып алу 1972 жылы Penn Central темір жолының банкроттық рәсімдерінің аясында аяқталды. 1976 жылы Пол Тиббетс EJA президенті болған кезде, ол Сандлун басшылығымен компанияның жандануы сол онжылдықтың ұлы бизнес жетістіктерінің бірі болды деді. Сандлунның президенттік мерзімінің соңына қарай EJA шамамен 250 келісімшарттық ұшу клиенттерімен жұмыс істеді және жылына үш миллионнан астам шақырым ұшты. Сандлун 1984 жылы Ричард Сантулли басқаратын инвесторлар тобына сатылғанға дейін EJA директорлар кеңесінде қызмет етті. Компания әлі де NetJets деген атпен Berkshire Hathaway холдингінің бірі ретінде жұмыс істейді. 1976 жылдан 1988 жылға дейін Сандлун Провиденстегі дүкен және телерадиокоммуникация компаниясы The Outlet Company компаниясының президенті және бас атқарушы директоры болды. Доди Синклермен тығыз байланыста ол 1970 және 1980 жылдары радио және теледидар хабарларын тарату портфелін кеңейту арқылы корпорацияны әртараптандыруға жетекшілік етті, соның нәтижесінде оның 147 бөлшек сауда дүкені мен 11 радио және теледидар станциясы болды. Ол 1981 жылы компанияның штаттық Провиденс универмагын сату кезінде, бірнеше радиостанцияны сату кезінде, 1984 жылы The Outlet Company компаниясының Рокфеллер тобымен бірігуі кезінде және компанияның атын Outlet Communications деп өзгерту кезінде корпорацияға төрағалық етті. Бірігу және сатып алу процесінің барлық кезеңі бойында президент қызметін атқаратын Сандлун Outlet Communications компаниясының лицензияланған теледидар станцияларының үлесін 4-тен 11-ге дейін екі есеге көбейтуге жетекшілік етті. Президенттік лауазымдағы соңғы үш жылында (1986-88) ол Орландо, Сан-Антонио және Сакраментодағы Outlet Communications станцияларын сатуға жетекшілік етті. Род-Айлендте бұрынғы республикашы Линкольн Чафи 2013 жылы Демократиялық партияға ауысқанға дейін, 2010 жылы тәуелсіз кандидат ретінде сайланғанға дейін тағы бір демократиялық губернатор болған жоқ. 1991 жылдың 1 қаңтарында губернатор болып сайланғаннан кейін бір сағаттан кейін Сандлун штаттағы 45 банк пен несие одағының жабылуын жариялады, себебі олардың жеке сақтандырушысы – Rhode Island Share and Deposit Indemnity Corporation (RISDIC) құлап кеткен. Дағдарысты шешу үшін Сандлун Rhode Island Depositor's Economic Protection Corporation (DEPCO) құрды, ол жабық банктердің активтерін басқаруға және салымшыларға төлемақы беруді қамтамасыз етуге арналған. Сандлун DEPCO директорлар кеңесінің төрағасы болды және оған негізінен оның саясат директоры Шелдон Уайтхаус көмектесті. Саяси қарсылыққа және бірнеше мекеменің Федералды депозиттерді сақтандыру корпорациясы немесе Ұлттық несие одағының сақтандыруын алуға сәтсіздікке ұшырағандықтан тұрақты жабылуына қарамастан, барлық салымшы қаражаты екі жарым жылдан кейін толық, пайызбен бірге қайтарылды. Сандлун губернатор болып қызмет еткен екі мерзімінде Род-Айлендті конгресс және туризм орталығы ретінде кеңейтуге ерекше көңіл бөлді, соның ішінде Род-Айленд конгресс орталығының құрылысын қолдады. Кейіннен ол Провиденстегі қонақүйлердің жетіспеушілігі қаланың конгресс орталығы ретінде дамуына кедерілтіретінін атап өтіп, Род-Айленд конгресс орталығы таңдаулы кеңесіне қонақүй салуға көмектесуге шақырды, ол ақырында The Westin Providence болды. Ол Род-Айленд штатының әуежайларын жандандыру және басқару үшін Rhode Island Airport Corporation құрды және T. F. Green әуежайындағы жолаушылар терминалы мен әуежайға жақын жолдарды толықтай қайта жобалауға және қайта құруға жауапты болды. 1992 жылы ол Солтүстік Кингстаундағы Quonset State Airport-та Quonset Air Museum құруға көмектесті. Ол сонымен қатар Jamestown Verrazzano көпірі мен Jamestown экспрес-жолын салуға, сондай-ақ Providence Place Mall қаржыландыруын ұйымдастыруға және Waterplace Park және Citizens Bank ғимаратын салуға мүмкіндік беру үшін Woonasquatucket өзенін ауыстыруға жауапты болды. T. F. Green әуежайындағы Брюс Сандлун терминалы оның құрметіне аталды және қазір әуежай жылдық шамамен 2 миллиард долларлық экономикалық белсенділікке ие. Ол Род-Айленд губернаторларының екі жылдық мерзімге сайланатын соңғысы болды, өйткені оның ізбасары Линкольн Алмонд төрт жылдық мерзімге сайланатын алғашқы губернатор болды, бұл Род-Айленд 1994 жылы қабылдады. Сандлун 1960 және 1961 жылдары президент Джон Ф. Кеннедидің инаугурациялық шеру комитетінің тең төрағасы болды және 1962 жылдың қазанында президент Кеннеди оны Communications Satellite Corporation (COMSAT) құрамына енгізді, онда ол 30 жыл бойы директор болып қызмет етті. 1978 жылы президент Джимми Картер оны АҚШ Әуе күштері академиясының Қонақтар кеңесінің мүшесі етіп тағайындады, онда ол екі төрт жылдық мерзімге қызмет етті, сондай-ақ сол жылы ол губернатор Гаррахи тарапынан Род-Айленд коммодоры ретінде тағайындалды. Ол президент Билл Клинтон тағайындаған Ұлттық қауіпсіздік білімі тақтасының директоры болып төрт жыл қызмет етті. Сандлун 1964, 1968, 1980, 1988 және 2000 жылдары Демократиялық Ұлттық конвентке делегат болды, сондай-ақ 1985 жылғы Род-Айленд Конституциялық конвентіне делегат болды. Ол 1984 жылдан 1990 жылға дейін Провиденс мектеп тақтасының мүшесі болды. 1995 жылдан өмірінің соңына дейін Сандлун Род-Айленд университетінде губернатор резиденциясы ретінде саяси ғылым және Род-Айленд тарихынан сабақ берді.

БАҚ-тағы хабарлар мен көпшілік арасында айтыс

1993 жылдың шілдесінде, Ньюпорттағы өз иелігінде үш еңкейіп жүрген бадамды егер қызыл ауруға шалдыққан деп ойлап, Сандлун оларға 12 калибрлі мылтықпен атты. Кейін «Провиденс Журнал» газеті бұл әрекеттің штаттың балық және аң аулау заңдарына сәйкес заңсыз екенін хабарлады. Жарияланған күні Сандлун өзін тұтқындау үшін полицияға өзі тапсырып, әкімшілігінің негізі этика екенін мәлімдеді. Полиция бұл ұсынысқа көнбеді, істі сотқа жіберді, ал Сандлун өзінің кінәлі екенін мойындады. Бірақ штат қызметкерлері мен оның жеке адвокаты Роберт Фландрс Сандлунды оның әрекеті қылмыс емес деп сендірді, себебі оның иелігі «жинақы аумақ» емес еді, және сол жылы қызыл аурудың қаупі штатты бадамды атуға қойылған шектеулерді алып тастауға мәжбүр еткен. Оның кінәлі екенін мойындауы қайтарылып алынды және барлық айыптар түсірілді. Бадамды ату оқиғасынан кейін Сандлун жергілікті қайырымдылық қоры үшін күнтізбелік суретке түсуге келісті, онда ол мылтық ұстап, иығында 8-ші Әуе күштерінің татуировкасын көрсетіп, тек бадамды шапан киген болатын, сондай-ақ кейде түнгі уақытта пижама мен халат киіп қала ортасындағы кафелерге кофе мен кешкі шай ішуге баратын. 1997 жылдың желтоқсанында Ист Гринвичте Сандлун Рождестволық кешке қатысу үшін жақын маңдағы CVS дәріханасынан пластикалық шанышқылар сатып алмаққа тырысты. Дүкен қызметкерлері күні бойы кассаларын жапқан, бірақ ғимаратты күзетпеген. CVS қызметкерлері түсініспеушілік үшін кешірім сұрады, бірақ кассалық аппараттары өшірілгендіктен транзакция тіркелмейтініне байланысты төлемді қабылдай алмайтындарын айтты. Сандлун мен қызметкерлер арасындағы даудан кейін полиция шақырылды. Сандлун ақырында қызметкерлерден және дәріхана желісінен өз әрекеттері үшін кешірім сұрады. 2009 жылдың 24 ақпанында Сандлун Ист Гринвичтегі Citizens Bank филиалындағы кезекте орнын алу туралы дауға қатысты. 59 жастағы Чарльз Мачадо Сандлунды жерге итерді. Сандлун басын соғып, есінен шығып, бірақ Мачадоға қарсы шағымданудан бас тартты. Кейінгі жылдары Сандлун бірнеше жол апаттарына және жол ережелерін бұзуға қатысты, бұл Род-Айленд штатының екі полиция бөлімі, 2007 жылы Солтүстік Кингстаун және 2009 жылы Джеймстаун, штаттың Көлік департаментін Сандлунның жүргізу қабілетін бағалауға көндірді. 2008 жылы Род-Айленд университетінің өкілдері оның кампуста жүргізуіне байланысты ескертті. Ол жеке оқиғаларда жаяу өтетін адамдарға шалықты, таяқпен жүрген профессорга жақын өткен және тұраққа қойылған машинаға соқтығысқан. Сандлун Солтүстік Кингстаунның сұрауы бойынша алғашқы жүргізушілік тестінен өтті. 2009 жылдың 30 сәуірінде Сандлун өз еркімен жүргізуші куәлігін тапсырды. 2009 жылдың 4 маусымында Сандлун WPRO радиосындағы сөйлесу бағдарламасында АҚШ банкроттық судьясы Артур Вотолатоға тиесілі жеке ұшақпен T.F. Green әуежайынан Хартфорд, Коннектикутқа ұшқандығын мәлімдеді. Бірнеше күн ішінде судья Вотолато мен Сандлун судьяның ұшақты толық бақылап отырғанын растады. Вотолатоның ұшқыш куәлігі жарамды күйде сақталған, бірақ Сандлунның коммерциялық ұшқыш куәлігінің мерзімі 1970 жылдардың соңында аяқталған.