Кіріспе
Аэростаттың бір түрі, ауада қалуының себебі оның итеру күші. Аэронавтикада шар – қозғалтқышы жоқ аэростат, ол итеру күші арқасында ауада қалады немесе сөйіледі. Шар бос, желмен бірге қозғалуы немесе белгілі бір нүктеге байлануы мүмкін. Ол әуе кемесінен өзгеше, әуе кемесі – өзін ауада бақылап жылжыта алатын қозғалтқышты аэростат. Көптеген шарлардың астында адамдарды немесе жабдықтарды (камералар, телескоптар және ұшуды басқару механизмдері сияқты) тасымалдау үшін себет, гондола немесе капсула ілінген.
In aeronautics, a balloon is an unpowered aerostat, which remains aloft or floats due to its buoyancy. A balloon may be free, moving with the wind, or tethered to a fixed point. It is distinct from an airship, which is a powered aerostat that can propel itself through the air in a controlled manner. Many balloons have a basket, gondola, or capsule suspended beneath the main envelope for carrying people or equipment (including cameras and telescopes, and flight control mechanisms).
Аэростанция
Аэростация – бұл ауа шарымен ұшу және ауадан жеңіл көлік құралдарын құрастыру, пайдалану және бағыттау туралы қолданыстан шыққан термин. Тиберий Каваллоның "Аэростация тарихы мен тәжірибесі" кітабы 1785 жылы жарық көрген. Монк Мейсонның еңбектерімен қатар, осы тақырыпта тағы да бірнеше кітап жарық көрді. Драматург Фредерик Пилон аэростация тақырыбында пьеса жазды.
Ыстық ауалы шамалар
Жолаушыларды тасымалдаған алғашқы шар, көтерілу үшін ыстық ауа қолданды және 1783 жылы Францияның Аннонай қаласында Жозеф және Этьен Монголфиер ағайындары салған. Алғашқы жолаушылармен ұшу 1783 жылдың 19 қыркүйегінде болды, онда қой, үйрек және әтеш тасымалданды. Монголфиер шарымен жасалған, шамамен 1783 жылдың 15 қазанындағы алғашқы баулы адаммен ұшу. 1783 жылдың 21 қарашасында Монголфиер шарымен алғашқы еркін ұшу орын алды. Ауа қыздырылғанда кеңейеді, сондықтан белгілі бір көлемде ауа азаяды. Бұл оны жеңілдетеді және егер оның көтеру күші оны қамтитын шардың салмағынан артық болса, шарды жоғары көтереді. Ыстық ауа шары, жанарғысы үшін отын жеткілікті болғанда ғана, ауаны жеткілікті түрде ыстық ұстау арқылы ұшып жүре алады. Монголфиерлердің алғашқы ыстық ауа шарлары қатты отынмен жағатын пештерді пайдаланды, бұл сутекті шарларға қарағанда тиімсіз болды, және ыстық ауа шарлары көп ұзамай тоқтатылды. 1950 жылдары газ баллондарының ыңғайлылығы мен төмен құны спорт пен демалыс үшін ыстық ауа шарларының қайта жаңғыруына әкелді. Ыстық ауа шарларының биіктігі қажеттілікке қарай жанарғыны жоғары немесе төмен бұру арқылы бақыланады, газ шарларынан айырмашылығы, онда шар тым төмен болса, түсіру үшін балласт салмақтары қолданылады, ал қону үшін газ клапан арқылы шығарылуы керек.
Газ баллондары
Профессор Жак Шарль сутегі газын көтергіштік үшін пайдаланатын шарды көтеріп жүретін адамды жасап шығарды және Монгольфьердің ұшуынан кейін бір айдан аспаған соң, 1783 жылдың 1 желтоқсанында ұшты. Газды шарлар берілген көлемде көтерілу қабілеті жоғарырақ болғандықтан, оларды үлкен етудің қажеті жоқ, сонымен қатар ыстық ауа шарларынан әлдеқайда ұзақ уақыт бойы ұша алады. Сондықтан газды шарлар келесі 200 жыл бойы балуандық саласында басым болды. 19 ғасырда қала газын шарларды толтыру үшін жиі пайдаланды; ол таза сутегі газы сияқты жеңіл емес, көтеру күшінің шамамен жартысына тең болса да, әлдеқайда арзан және қолжетімді болды. Жеңіл газды шарлар ғылыми мақсаттарда кеңінен қолданылады, себебі олар ұзақ уақыт бойы әлдеқайда биікке көтеріле алады. Олар көбінесе гелиймен толтырылады. Сутегінің көтеру күші жоғары болғанымен, оттегіге толы атмосферада ол жарылғыш. Көптеген ерекше жағдайларды ескермегенде, ғылыми шарлардың миссиялары адамсыз жүзеге асырылады. Жеңіл газды шарлардың екі түрі бар: нөлдік қысымды және суперқысымды. Нөлдік қысымды шарлар – жеңіл газды шарлардың дәстүрлі түрі. Олар ұшу алдында жеңіл газбен ішінара толтырылады, газ қысымы шардың ішінде де, сыртында да бірдей болады. Нөлдік қысымды шар көтерілген кезде газ кеңейіп, нөлдік қысымды сақтау үшін, ал шардың қабығы үрлейді. Түнде нөлдік қысымды шардың газы суынып, жиырылады, нәтижесінде шар төмен түседі. Нөлдік қысымды шар тек биіктікті сақтау үшін газды босату арқылы, егер газ кеңейіп қабықты жарып жіберу қаупі туса немесе тым төмен түскенде балласты босату арқылы ғана мүмкін. Газ бен балластың жоғалуы нөлдік қысымды шарлардың ұшу ұзақтығын бірнеше күнмен шектейді. Суперқысымды шардың керісінше, берік және иілгішсіз қабығы бар, ол сыртқы атмосферадан жоғары қысыммен жеңіл газбен толтырылады және герметикалық жабылады. Суперқысымды шардың көлемі айтарлықтай өзгермейді, сондықтан ол тұрақты көлемді сақтайды. Суперқысымды шар атмосферадағы тұрақты тығыздықтағы биіктікті сақтайды және газдың біртіндеп ағып кетуі оны төмен түсіргенше ұша алады. Суперқысымды шарлар бірнеше күн емес, бірнеше ай бойы ұшуға қабілетті. Шындығында, Жердегі суперқысымды шарлардың миссиясы көбінесе газдың табиғи ағып кетуінен гөрі, жердегі басқару орталығынан келген командамен аяқталады. Биіктік шарлары ғылыми құралдарды (мысалы, ауа райы шарлары) тасымалдау үшін немесе жерді түсіру немесе фотосуретке түсіру үшін ғарышқа жақын биіктікке жету үшін жоғары ұшатын құрал ретінде қолданылады. Бұл шарлар 100,000 футтан (30.5 км) астам биіктікке көтеріле алады және белгіленген биіктікте жарылуға арналған, содан кейін парашют ашылып, жүкті қауіпсіз түрде жерге жеткізеді. Кластерлік балуандық үшін ұшу үшін газбен толтырылған көптеген кіші шарлар қолданылады.
Комбинациялық шамалар
Ертедегі ыстық ауалы шарлар көп отын жұмсағандықтан ұзақ уақыт бойы ұша алмады, ал ертедегі сутекті шарларды қалауынша жоғары немесе төменге көтеру қиын болды, себебі аэронавт газды немесе балласты тек шектеулі рет түсіре алатын. Пилятр де Розье ұзақ қашықтыққа, мысалы, Англия арнасын кесіп өту үшін, әртүрлі биіктіктегі желдің бағытын пайдалану қажеттігін түсінді. Сондықтан, ұзақ уақыт бойы ұшуға қабілетті болғанда биіктікті жақсы бақылау өте маңызды болды. Ол екі газ бөлімі бар, "Розье" шар деп аталатын комбинирленген шарды жасады. Жоғарғы бөлімінде сутек болды, ол тұрақты көтеруді қамтамасыз етті. Төменгі бөлімінде ыстық ауа болды, оны жылдам қыздыруға немесе салқындатуға болып, биіктікті жақсы бақылау үшін қажетті көтеру күшін жасады. 1785 жылы Пилятр де Розье Англия арнасын кесіп өтуге тырысты, бірақ ұшып келе жатып сутек газ бөлімі өртеніп кетті және де Розье апаттан аман қалмады. Осыдан кейін де Розье "Бірінші ұшқан және бірінші өлген" деген атаққа ие болды. Rozier типін қауіпсіз пайдалануға мүмкіндік беретін технология, мысалы, көтеру үшін тұтанбайтын гелийді пайдалану 1980 жылдарға дейін әзірленбеді, және бірнеше жобалар ұзақ қашықтыққа сәтті ұшуды жүзеге асырды.
Тейлер және қайың шары
Еркін ұшуға балама ретінде, шарды бір орында сенімді ұшыру және қону үшін байлап қоюға болады. Ең алғашқы шарлар қауіпсіздік үшін байланыстырылып ұшырылған, содан бері шарлар әскери бақылау, әуе қорғанысы, метеорологиялық және коммерциялық сияқты көптеген мақсаттарда байланыстырылып келеді. Шақтың табиғи шар тәрізді пішіні күшті желде тұрақсыз болады. Желді ауа райында қолданылатын байланған шарлар көбінесе аэродинамикалық пішіндеу және байламға арнайы бекіткіш арқылы тұрақтандырылады. Мұндайларын желкенді шарлар деп атайды. Желкенді шар, көтерілу күшінің бір бөлігін аэродинамикалық түрде алатын китоннан өзгеше.
Бұрынғы оқиғалар
Қытай тарихында адамсыз ауа шары туралы мәлімдемелер бар. Шу Хан патшалығының қолбасшысы Чжугэ Лян Үш Патшалық дәуірінде (220–280 жж.) әскери сигналдар үшін ауадағы шамдарды пайдаланған. Бұл шамдар Конгмин шамдары (孔明灯) деп белгілі. Моңғол әскері Конгмин шамдарын қытайлардан үйреніп, Польшаға жасалған жорық кезінде Легница шайқасында қолданды. 1709 жылы бразилиялық португал дін қызметкері Бартоломеу де Гусмао Лиссабондағы бір бөлмеде қыздырылған ауамен толтырылған ауа шарды көтерді. 1709 жылдың 8 тамызында Лиссабонда Гусмао ыстық ауамен қағаздан жасалған кішкентай шарды король Жоао V және португал сарайының алдында шамамен төрт метрге көтерді. Ол сондай-ақ "Пасарола" (Үлкен құс) деп аталған ауа шарды жасағанын және Лиссабондағы Сент-Джордж қамалынан ұшуға тырысқанын, шамамен бір километр қашықтықта жерге қонғанын айтты. Дегенмен, бұл құбылыс туралы мәлімдеме әлі де нақтыланбаған, тіпті FAI пайдаланған деректе бұл ұшу туралы жазба болғанымен, ұшудың нақты қашықтығы мен жағдайлары расталмаған.
Қазіргі заманғы алғашқы шарлар
Генри Кавендиштің 1766 жылғы сутегі жөніндегі жұмысынан кейін Джозеф Блэк сутегімен толтырылған шардың ауаға көтерілуі мүмкін екенін айтты. Адаммен жасалған алғашқы ұшу 1783 жылғы 21 қарашада Монгольфье ағайындылары жасаған ыстық ауа шарымен тіркелді. 28 наурызда Андреани Ла Скалада тұрған орындықтың құрметіне қосымша шапалақтар алды, ал кейіннен Иосиф II-ден медаль алды. Де Розье, Жозеф Прустпен бірге, 1784 жылғы 23 маусымда Монгольфьелердің алғашқы шарының өңделген нұсқасында, королеваның құрметіне «Мария Антуанетта» деп аталған тағы бір ұшуға қатысты. Олар Франция королі және Швеция королі Густав III-тің алдында ұшып кетті. Шар шамамен 3000 метр биіктікте, бұлттардың үстінде, солтүстікке қарай 45 минутта 52 км қашықтықты ұшып өтті, содан кейін суық және турбуленттілік оларды Лузарш маңында, Кое мен Ори-ла-Вилл арасында, Шантилли орманға жақын жерге қонуға мәжбүр етті. Ұлыбританиядағы алғашқы ауа шарларымен ұшуды Джеймс Тайлер 1784 жылғы 25 тамызда Шотландияның Эдинбург қаласында ыстық ауа шарымен жасады. Бірінші ауа апаты 1785 жылғы мамыр айында болды, осы кезде Ирландияның Оффали округіндегі Тулламор қаласы шардың құлауынан болған өрт салдарынан зардап шекті, нәтижесінде шамамен 100 үй өртеніп, қала әлемдегі алғашқы авиациялық апаттың ошағына айналды. Бүгінгі күнге дейін қаланың гербында күлден қайта тірілген феникс бейнеленген. Жан Пьер Бланшар 1793 жылғы 9 қаңтарда Америкада ауа шарларымен алғашқы ұшуды жасады, бұрын Австрия, Германия, Нидерланды және Польша сияқты елдерде ауа шарларымен алғашқы ұшу рекордын орнату үшін Еуропаны аралағаннан кейін. Оның сутегімен толтырылған шары Филадельфиядағы (Пенсильвания штаты) түрме ауласынан ұшты. Ұшу 1770 метр биіктікке жетіп, Нью-Джерси штатының Глостер округіне қонды. Президент Джордж Вашингтон ұшып көтерілуді бақылап отырған қонақтардың қатарында болды. Жан Пьерге үйленген Софи Бланшар өзінің шарын басқарған және ауа шарларын мансап ретінде қабылдаған алғашқы әйел болды. 1804 жылғы 29 қыркүйекте Абрахам Хопман Голландияда сәтті ауа шарларымен ұшуды жасаған алғашқы голланд болды. Газды шарлар 1790 жылдардан 1960 жылдарға дейін ең көп таралған түрге айналды. 1795 жылғы француз әскери бақылау шары L'Intrépide – Еуропадағы ең көне сақталған ұшақ; ол Венадағы Heeresgeschichtliches мұражайында көрсетілген. Жюль Верн 1852 жылы сутегімен толтырылған шар ішінде қалып қою туралы қысқа, ғылыми-популярлы әңгіме жазды. Австралиядағы ең алғашқы сәтті ұшуды 1858 жылы Уильям Дин жасады. Оның шары газбен толтырылып, екі адаммен 30 км қашықтықты жүрді. 1870 жылғы 5 қаңтарда Т. Гейл Сиднейдегі Доменнен көтерілді. Оның шары 17 метр ұзындығы және 31 метр көлденеңіне ие болды, ал ол торға отырып, Глейбке қонғанға дейін шамамен бір мильге дейін ұшты. Генри Гиффар 1878 жылы Париждегі Тюильри бағында жолаушыларға арналған байланған шарды дамытты. Қазіргі заманғы алғашқы байланған шар 1994 жылы Франциядағы Шантилли сарайында Aerophile SA компаниясымен жасалды. Ауа шарларымен ұшу демалыс ретінде дамыды. Чарльз Грин қалаларда қолданылатын көмір газының сутегіден жартысына тең көтеру күші бар екенін анықтағанда, бұл жобаға үлкен серпін берілді. 1836 жылы Грин Англияның Лондон қаласынан Германияның Вейльберг қаласына дейін шамамен 800 шақырым қашықтықты ұшып өтті.
Әскери мақсатта
Балонды әскери қолданысқа алғаш рет 1794 жылы Флер шайқасында қолданған, онда L'Entreprenant балоны француз аэростатикалық корпусының жаудың қимылын бақылау үшін пайдаланылды. 1794 жылдың 2 сәуірінде француз армиясында аэронавттар корпусы құрылды; алайда, майдан даласында сутегі өндіруге байланысты логистикалық қиындықтарды ескере отырып (пеш салу және қызған темірге су құю қажет болды), 1799 жылы корпус таратылды. Әскери қызметте балонды кеңінен пайдалану алғаш рет 1861 жылы құрылған Одақ армиясының балон корпусы арқылы АҚШ Азамат соғысы кезінде болды. Парагвай соғысы (1864–70) кезінде бразилиялық армия бақылау балондарын қолданды. 1885 жылы британдық Корольдік инженерлері Бечуаналенд және Судан экспедицияларында барлау және байқау мақсатында балонды пайдаланды. Ұлыбританияда тәжірибелер 1863 жылдан бастап жүргізілгенімен, Чатэм, Медуэй, Кент қаласында Балонға ұшу мектебі 1888 жылға дейін құрылмады. Англо-бур соғысы (1899–1902) кезінде бақылау балонды пайдаланды. Бір балон 22 күн бойы үрленіп тұрды және британ әскерлерімен бірге Трансвальдке 165 мильдей жол жүрді. Сутекпен толтырылған балонды Бірінші дүниежүзілік соғыс (1914–1918) кезінде жау әскерлерінің қозғалысын анықтау және артиллерия отын бағыттау үшін кеңінен қолданды. Байқаушылар өздерінің есебін жердегі офицерлерге телефон арқылы жеткізді, олар ақпаратты қажет ететін жерге жіберді. Балонды қарсылас ұшақтары жиі нысанаға алды. Жау балонына шабуыл жасауға тағайындалған ұшақтар көбінесе сутегін тұтандыру үшін өртке қарсы оқтармен жабдықталды. Аэронавт белгісін АҚШ армиясы Бірінші дүниежүзілік соғыста білікті балон пилоттарын анықтау үшін құрды. Байқау балонды Ұлы соғыстан кейін де сақтап, орыс-фин соғыстарында, 1939–40 жылғы Қысқы соғыста және 1941–45 жылғы жалғасу соғысында қолданды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапондықтар АҚШ пен Канадаға қарсы мыңдаған сутегі "өрт балоны" ұшырды. "Аутвард" операциясы кезінде британдықтар нацистік Германияға өрт сөндіру құралдарын тасымалдау үшін балонды пайдаланды. 2018 жылы Газадан Израильге өртке қарсы балон мен желкендер ұшырылып, Израильдің 12 000 дунамын (3000 акр) өртеп жіберді. Оңтүстік Корея үкіметі мен Солтүстік Кореяда еркіндікті жақтаушылар үлкен гелий балондарын пайдаланады. Олар жүздеген шақырым жерге ұшып, сыртқы әлемнен жаңалықтар, заңсыз радио, шетел валютасы және жеке гигиена құралдарын жеткізеді. Солтүстік Кореяның әскери шенеунігі оны "психологиялық соғыс" деп сипаттап, олардың босатылуы жалғаса берсе, Оңтүстік Кореяға шабуыл жасаймыз деп қорқытты.
Ыстық ауа қайтарылады
Эд Йост 1950 жылдардың соңында ыстық ауа шарын жаңадан жобалады. Қазіргі заманғы ыстық ауа шарын жасау үшін ол рип-стоп нейлон маталарын және жоғары қуатты пропан жағылғыштарын пайдаланды. Осындай шармен алғашқы ұшырылысы 1960 жылғы 22 қазанда Небраска штатының Брунинг қаласында өтті, ол 25 минутқа созылды және 5 километрге (3 миль) дейін ұшты. Йосттың ыстық ауа шарының жетілдірілген дизайны заманауи спорттық шар қозғалысын тудырды. Бүгінде ыстық ауа шары газ шарынан гөрі әлдеқайда көп таралған. 1970 жылдардың соңында британдық ыстық ауа шарымен ұшушы Джулиан Нотт Перудегі Наска мәдениетіне 1500-2000 жыл бұрын қол жетімді болған деп есептейтін технологияларды пайдаланып ыстық ауа шарын жасады және оның ұша алатынын көрсетті. Ал 2003 жылы Нотт Наска халқы осы шары арқылы Наска сызықтарын салуға қатысқан болуы мүмкін деген болжам жасады.
Қазіргі заманғы әуе шары
2012 жылы Red Bull Stratos шары Феликс Баумгартнерді 128 100 фут биіктікке көтеріп, стратосферадан еркін секіру жасады.
Коммерциялық
Байланысты газ баллондары 1999 жылдан бері Парижде, 2000 жылдан бері Берлинде, 2005 жылдан бері Париж Диснейлендінде, 2005 жылдан бері Сан-Диего жабайы жануарлар паркінде, 2009 жылдан бері Орландодағы Уолт Дисней әлемінде және 2006 жылы Сингапурдағы DHL баллонында көңіл көтеру үшін орнатылған. Қазіргі заманғы байланысты газ баллондарын Aerophile SAS компаниясы жасап шығарады. Спорттық ұшуда қолданылатын ыстық ауа шары кейде компанияны немесе өнімді жарнамалау мақсатында арнайы дизайнмен жасалады, мысалы, суретте көрсетілген Чабб өрт сөндіргіші.
Баллондық спутниктер
Ғарыштағы шар өзінің пішінін сақтау үшін тек ішкі газ қысымын пайдаланады. Echo спутнигі – 1960 жылы Жер орбитасына ұшырылған және радиобайланысты пассивті түрде қайта таратуға қолданылған шар спутник. PAGEOS 1966 жылы бүкіл әлемдік спутниктік триангуляция үшін ұшырылды, бұл планета бетіндегі әртүрлі орналасқан жерлерді есептеуде жоғары дәлдікке мүмкіндік берді.
Планеталық зондтар
1984 жылы Кеңес Одағының "Вега-1" және "Вега-2" ғарыш зондтары Венера атмосферасына ғылыми тәжірибелермен жабдықталған екі шарды жіберді. Олар екі күн бойы Жерге сигналдар жіберді.
Баллонға ұшып шығу жазбалары
1910 жылғы 19 қазанда Алан Хоули мен Аугуст Пост 48 сағат бойы және 1887,6 шақырым (1173 миль) қашықтықты ұшып, Гордон Беннетт халықаралық шар жарысы барысында Сент-Луис қаласынан Квебек провинциясының шұрайлы жеріне қонды. Олар 20 жылдан астам сақталған қашықтық рекордын орнатып, тарихта қалды. Шаршылардың орманнан шығуға бір апта уақыт кетті, сол кезде іздеу тобы жұмылдырылып, көптеген адамдар оларды қайтыс болған деп есептеді. 1913 жылғы 13 желтоқсан мен 17 желтоқсан аралығында Хьюго Коулен 87 сағат бойы ауада болды. Оның рекорды 1976 жылға дейін бұзылмады. 1931 жылғы 27 мамырда Аугуст Пикард пен Пол Кипфер шармен стратосфераға алғаш рет жетті. 1933 жылғы 31 тамызда Александр Даль ашық сутегі газымен ұшқан шардан Жердің қисықтығын алғаш рет суретке түсірді. Гелиймен толтырылған Explorer II шарын АҚШ Әскери Әуе күштерінің офицерлері – капитан Орвил А. Андерсон, майор Уильям Э. Кепнер және капитан Альберт В. Стивенс басқарды. Олар 1935 жылғы 11 қарашада 22 066 метр (72 395 фут) биіктікке көтеріліп, жаңа рекорд орнатты. Бұл осы экипаждың 1934 жылғы шілдеде Explorer шарындағы апатты құлауынан кейін болды. Сол кезде шардың қаптамасы 190 метр (624 фут) жетпей тұрып жарылып, сол кездегі 22 000 метр (72 178 фут) биіктік рекордын (Совет Одағының Osoaviakhim 1 шарымен орнатылған) бұзуға тырысқанда оқиға орын алған. 1976 жылы Эд Йост Атлант мұхитын жеке шармен кесіп өтуге тырысып, 13 әуе спорты бойынша әлемдік рекордты орнатты (3938 км, 107 сағат 37 минут). 1978 жылы Бен Абруццо және оның командасы ыстық ауа шарымен Тынық мұхитын алғаш рет кесіп өтті. Адамды тасымалдайтын шардың абсолютті биіктік рекорды 1961 жылғы 4 мамырда Малькольм Росс пен Виктор Пратерге тиесілі, олар Мексика шығанағындағы USS Antietam кемесінен ұшырылған Strato Lab V шарында 34 668 метрге көтерілді. Феликс Баумгартнер 2012 жылғы 14 қазанда Розуэллде (Жаңа Мексика) ұшырылған Red Bull Stratos шарында 38 960,5 метр биіктікке көтеріліп, бұрынғы рекордты жаңартты. Адамды тасымалдайтын шардың қазіргі рекордтық биіктігі Алан Юстасқа тиесілі, ол 2014 жылғы 24 қазанда 41 419 метрге (135 889,108 фут) көтерілді. 1999 жылғы 1 наурызда Бертран Пикард пен Брайан Джонс Швейцариядағы Шато-д'Оэкстен Breitling Orbiter 3 шарымен әлемді тоқтамай айналып өтті. Олар 19 күн, 21 сағат 55 минутқа созылған 40 814 шақырымдық сапардан кейін Мысырға қонды. Адамсыз шардың биіктік рекорды – 53,0 шақырым (173 882 фут), ол мезосферада 60 000 текше метр көлемді шармен жетістікке жетті. JAXA 2002 жылғы 25 мамырда Жапонияның Ивате префектурасынан осы шарды ұшырды. Бұл атмосфералық көлік құралының ең жоғары биіктігі. Ракеталар, ракеталық ұшақтар және баллистикалық снарядтар ғана одан да жоғары ұшқан. 2015 жылы Леонид Тютяев пен Трой Брэдли екі ұшқыш 10 711 шақырымдық сапардан кейін Мексиканың Баха-Калифорния штатына аман-есен жетті. Ресей және Америка Құрама Штаттарынан шыққан екі ер адам Жапониядан бастап, Тынық мұхиты арқылы гелиймен толтырылған шармен ұшты. 160 сағат ішінде "Екі бүркіт" деп аталған шар Мексикаға жетті, бұл газды шарлар үшін қашықтық және ұзақтық бойынша жаңа рекордтарды орнатты.