Француз ағайынды Монгольфьерлердің ауа шарының жаратылуы

Кіріспе

Француз өнертапқыштары

Монголфиер ағайындары – Жозеф Мишель Монголфиер (ʒozɛf miʃɛl mɔ̃ɡɔlfje; 26 тамыз 1740 – 26 маусым 1810) және Пьер Монголфиер өзінің үлкен ұлы Раймондты (1730–1772) мұрагері етіп белгіледі. Жозеф Мишель отбасының 12-ші баласы болды. Ол бизнес және жеке істерде тәжірибесіз, арманшыл және ойшыл адам ретінде сипатталады. Этьен отбасының 15-ші баласы болды, оның мінезі тұрақтырақ және іскерлікке бейім болғандықтан, оны Парижге сәулетші болып оқуға жіберді. 1772 жылы Раймондтың күтпеген өлімінен кейін, ол отбасылық бизнесті басқару үшін Аннонайға қайта шақырылды. Келесі 10 жыл ішінде Этьен өзінің техникалық жаңалықтарға бейімділігін отбасының қағаз жасау кәсібіне пайдаланды, ол сол кезде де, қазір де жоғары технологиялық өнеркәсіп саналады. Ол сол кездегі голландтық жаңалықтарды отбасылық фабрикаларға енгізуге сәттілікке жетті.

Жылы ауа шарымен тәжірибелер, 1782

Екі бауырдың ішінде, Джозеф әуе жүзу саласына алғашқылардың бірінен қызығушылық танытты; ол 1775 жылы парашют жасап, бір күні отбасылық үйден секіріп түсті. Ол от үстінде кептірілген кір жуу кезінде, желдің күшімен көтерілген киімдерді байқағанда, машина жасау туралы алғаш рет ойлады. Джозеф өзінің алғашқы маңызды тәжірибелерін 1782 жылдың қараша айында Авиньон қаласында жүргенде жасады. Бірнеше жыл өткен соң, ол бір кеш отқа қарай отырып, сол кездегі маңызды әскери мәселе – Гибралтар бекінісіне шабуыл жасау туралы ойланып отырғанын айтты, ол теңізден де, құрлықтан да бұрынғыдан бері алынбас бекініс болып келді. Джозеф, оттан шыққан ұшқынды көтеріп алып жүрген күшті пайдаланып, әскерді әуеден тасымалдау арқылы әуе шабуылы жасау мүмкіндігін ойлады. Ол түтіннің өзінің жеңіл болатын бөлігі екенін және оның ішінде "Монгольфье газы" деп аталатын ерекше газ бар екенін, ал оның ерекше қасиетін "жеңілдік" деп атады, сондықтан ол жануар майынан жасалған отынды артық көрді. Джозеф өте жұқа ағаштан жасалған қорап тәрізді құрылым салып, оның қабырғаларын және үстін жеңіл тафта матасымен жапты. Ол қағазды бүктеп, қораптың астына жаққанда, құрылғы жылдамдап көтеріліп, төбеге соқтығысты. Джозеф бауырын шар жасауға шақырды: "Жедел түрде тафта мен арқан әкел, сонда сен әлемдегі ең таңғажайып көріністердің бірін көресің". Екі бауыр да ұқсас құрылғы жасады, бірақ оның көлемі үш есе үлкен, ал көлемдік сыйымдылығы 27 есе артық болды. 1782 жылдың 14 желтоқсанында олар алғашқы сынақ ұшуын жасады, отқа жаққан жүн мен шаңды отын ретінде пайдаланды. Көтерілу күші соншалықты зор болғандықтан, олар құрылғыны басқаруды жоғалтты. Құрылғы көтеріліп, бірақ қону кезінде жол бойындағы адамның немқұрайдылығынан қирады.

1783 жылдың жазындағы қоғамдық демонстрациялар

Ағалар бұл өнерін жұртқа көрсету және өздерінің табысын жариялау үшін қаптан тігілген, ішіне үш қабат қағаз салынған, шар тәрізді ауа шарын жасады. Ол шамамен ауа сыйымдылығына ие және салмағы болды. Шар төрт бөліктен (домыра және үш бүйірлік жолақтан) құралған және 1800 түймемен бекітілген. Шардың сыртын нығайту үшін балық аулауға арналған жіптен торы жабылған. 1783 жылдың 4 маусымында олар Аннонай қаласында, жеке мемлекеттердің өкілдерінің алдында шарды ұшырды. Ұшу 10 минутқа созылды, шамамен биіктікке көтерілді және арақашықтығы болды. Этьен астанаға барып, ұшу өнерін ойлап тапқан бауырластардың құқығын бекіту үшін қосымша демонстрациялар жасады. Жозеф өзінің қарапайым сыртқы келбеті мен ұялдылығынан туындаған себептермен отбасымен бірге қалды. Этьен қарапайым киім мен мінез-құлқымен байсалдылықтың өрнегі болды. Обой өндіруші Жан-Батист Ревейонмен бірлесіп, Этьен өртке қарсы алюминий лагымен жабылған тафтедан жасалған шар қаптамасын құрастырды. Шар аспан көгі түсті, алтынмен әшекейленген, зодиак белгілерімен және күнмен безендірілген. Дизайн Ревейонның қатысуын көрсетті. Келесі сынақ 11 қыркүйекте Ревейонның үйіне жақын орналасқан "La Folie Titon" жерінде өтті. Жоғары атмосфераға ұшудың тірі жандарға тигізер әсеріне қатысты алаңдаушылықтар болды. Патша екі айыптыны ұшыруды ұсынды, бірақ ойлап тапқандар алдымен қой, үйрек және әтешті жоғары көтеруге шешім қабылдады деген болжам бар. 1783 жылдың 19 қыркүйегінде "Аэростат Ревейон" шарға ілінген себетте алғашқы тірі жандармен – "Аспанға көтерілуші" аталған қоймен, үйрекпен және әтешпен ұшты. Қойдың адам физиологиясына жақын екеніне сенді. Үйрек көтерілуден зардап шекпейді деп күтілді және ұшақтың әсерін, биіктіктің әсерін емес, бақылау үшін қосылды. Әтеш одан әрі бақылау үшін қосылды, өйткені ол биікке ұшпайтын құс еді. Бұл демонстрация Франция королі Людовик XVI және королева Мария Антуанетта мен көпшіліктің алдында Версальдегі патша сарайында өтті. Ұшу шамамен сегіз минутқа созылды, 3 километрге дейін ұшты және 457 метр биіктікке көтерілді. Ұшақ ұшып шыққаннан кейін қауіпсіз қонды.

To make a public demonstration and to claim its invention the brothers constructed a globe shaped balloon of sackcloth tightened with three thin layers of paper inside. The envelope could contain nearly of air and weighed It was constructed of four pieces (the dome and three lateral bands) and held together by 1,800 buttons. A reinforcing fish net of cord covered the outside of the envelope. On 4 June 1783, they flew the balloon at Annonay in front of a group of dignitaries from the états particuliers. The flight covered , lasted 10 minutes, and had an estimated altitude of Word of their success quickly reached Paris. Étienne went to the capital to make further demonstrations and to solidify the brothers' claim to the invention of flight. Joseph, given his unkempt appearance and shyness, remained with the family. Étienne was the epitome of sober virtues modest in clothes and manner

In collaboration with the wallpaper manufacturer Jean Baptiste Réveillon, Étienne constructed a envelope of taffeta coated with a varnish of alum for fireproofing. The balloon was sky blue and decorated with golden flourishes, signs of the zodiac, and suns. The design showed the intervention of Réveillon. The next test was on 11 September from the grounds of la Folie Titon, close to Réveillon's house. There was some concern about the effects of flight into the upper atmosphere on living creatures. The king proposed to launch two convicted criminals, but it is most likely that the inventors decided to send a sheep, a duck, and a rooster aloft first. On 19 September 1783, the Aérostat Réveillon was flown with the first living beings in a basket attached to the balloon: a sheep called Montauciel ("Climb to the sky"), a duck and a rooster. The sheep was believed to have a reasonable approximation of human physiology. The duck was expected to be unharmed by being lifted and was included as a control for effects created by the aircraft rather than the altitude. The rooster was included as a further control as it was a bird that did not fly at high altitudes. The demonstration was performed at the royal palace in Versailles, before King Louis XVI of France and Queen Marie Antoinette and a crowd. The flight lasted approximately eight minutes, covered 2 mile (3 km), and obtained an altitude of about 1500 feet (457 m). The craft landed safely after flying.

1783 жылдың күзінде ұшқыштармен ұшу

Жануарлар аман қалғандықтан, король адамдармен бірге ұшуға рұқсат берді. Этьен Ревельонмен бірлесіп, адамдармен ұшу мақсатында шар жасады. Оның биіктігі шамамен, ал диаметрі болжамдап қарағанда. Ревельон терең көк түсті фонға алтыннан жасалған әсем суреттермен безендірді, олардың ішінде флёр-де-лис, зодиак белгілері және Луи XVI-ның бейнесі корольдік монограммамен өрілген орталық бөлімде орналасқан күн бейнелері бар еді. Шарының төменгі жағында қызыл және көк түсті маталар мен алтын құбыршықтар бейнеленген. Этьен Монголфиер 1783 жылғы 15 қазанда Ревельон шеберханасының ауласынан байланған сынақ ұшуын жасап, шармен жерден алғашқы ұшқан адам болды. Сол күні физик Пилятр де Розье әуеге көтерілген екінші адам болды, ол 80 фут (24 метр) биіктікке көтерілді, ол тіреудің ұзындығына тең еді. 1783 жылғы 21 қарашада Пилятр де Розье әскер офицері, Арланд графымен бірге алғашқы еркін ұшуды жасады. Ұшу Париждің батыс жағындағы Булон орманына жақын орналасқан Мютт сарайынан басталды. Олар Париж қаласының үстінен 914 метр биіктікте 9 километрге дейін ұшты. 25 минуттан кейін шар қала қабырғасының сыртындағы жел диірмендері арасында, Бут-о-Кайльде қонды. Ұшу соңында шарды төрт-бес есе ұзаққа ұшуға жететіндей жеткілікті отын қалды. Бірақ оттан ұшқын шығып, шардың матасын күйдіріп жатқандықтан, оны шүберекпен сөндіруге тура келді. Шарды бүлдіретіндей болғандықтан, Пилятр отты тоқтату үшін пальтосын шешті. Алғашқы ұшулар үлкен сенсация тудырды. Сол алғашқы жылдары жанкүйерлер, жиһаз, орамал, қарындаш қораптары, қолшатырлар сияқты көптеген заттарда шармен ұшу суреттері бейнеленген. Кейбір заттар нақты шармен ұшу оқиғаларын көрсетсе, ал басқалары шармен ұшудың өзін тойлап көрсетті. 1783 жылдың желтоқсан айында Франция королі Людовик XVI әкесі Пьер Монголфиерді ақсүйектер қатарына қосып, оған де Монголфиер деген тегін мұрагерлік ретінде берді.

Since the animals survived, the king allowed flights with humans. Again in collaboration with Réveillon, Étienne built a balloon for the purpose of making flights with humans. It was about tall and about in diameter. Réveillon supplied rich decorative touches of gold figures on a deep blue background, including fleur de lis, signs of the zodiac, and suns with Louis XVI's face in the center interlaced with the royal monogram in the central section. Red and blue drapery and golden eagles were at the base of the balloon. Étienne Montgolfier was the first human to lift off the Earth in a balloon, making a tethered test flight from the yard of the Réveillon workshop in the Faubourg Saint Antoine, most likely on 15 October 1783. A little while later on that same day, physicist Pilâtre de Rozier became the second to ascend into the air, to an altitude of 80 feet (24 m), which was the length of the tether. On 21 November 1783, the first free flight by humans was made by Pilâtre de Rozier, together with an army officer, the marquis d'Arlandes. The flight began from the grounds of the Château de la Muette close to the Bois de Boulogne park in the western outskirts of Paris. They flew about 3000 feet (914 m) above Paris for a distance of nine kilometers. After 25 minutes, the balloon landed between the windmills, outside the city ramparts, on the Butte aux Cailles. Enough fuel remained on board at the end of the flight to have allowed the balloon to fly four to five times as far. However, burning embers from the fire were scorching the balloon fabric and had to be daubed out with sponges. As it appeared it could destroy the balloon, Pilâtre took off his coat to stop the fire. The early flights made a sensation. During those first few years, numerous items, such as fans, furniture, handkerchiefs, pencil boxes, umbrella tops, etc., could be found with ballooning images engraved on them. Some items would be celebrating specific ballooning events, while others would be celebrating ballooning itself. In December 1783, father Pierre Montgolfier was elevated to the nobility and the hereditary appellation of de Montgolfier by King Louis XVI of France.

Басқа шамалар, бәсекелестік талаптары

Кейбіреулер ысық ауа шарын шамамен 74 жыл бұрын бразилиялық-португалдық діни қызметкер Бартоломеу де Гусмао ойлап тапқан деседі. Оның өнертабысының сипаттамасы 1709 жылы Венада жарияланды (күмәнді), ал тағы біреуі 1917 жылы Ватиканда табылды. Дегенмен, бұл мәлімдеме португал тілінде сөйлейтін қоғамдастықтан басқа авиация тарихшылары, әсіресе Халықаралық Аэронавтика Федерациясы тарапынан қабылданбайды. 1783 жылдың 1 желтоқсанында, Монгольфьерлердің алғашқы ұшуынан кейін бірнеше ай өткен соң, Жак Александр Сезар Шарль өзі жасаған сутекпен толтырылған шарында Париж маңында белгілі бір биіктікке көтерілді. 1784 жылдың басында, бақытсыз Жак де Флеселлдің есімімен аталған Флеселл шары, кейіннен Бастилияда ертерек қаза тапқан, жолаушыларын қиын қонуға мәжбүр етті. 1784 жылдың маусым айында Густав (Швеция королі Густав III Лион қаласына келгеніне орай Ла Густав деп аталған ысық ауа шары) алғашқы әйел аэронавт Элизабет Тибльді көтерді.

Монголфиердің басқа да өнертабыстары

Екі бауыр ағылшын технологиясын үлгі етіп, пергаментке ұқсас мөлдір қағаз жасау процесін ойлап тапты, одан кейін Жоанно және Ревейон сияқты қағаз жасаушылар да осылай жасады. 1796 жылы Жозеф Мишель Монголфиер өзінің Ворон қағаз фабрикасы үшін су көтеруге арналған алғашқы автоматты гидравликалық сорғыны ойлап тапты. 1772 жылы британ сағатшысы Джон Уайтхерст оның алдындағы "пульсациялық двигательді" ойлап тапқан болатын. 1797 жылы Монголфиердің досы Мэтью Болтон оның атынан британдық патент алды. 1816 жылы Жозеф Мишельдің ұлдары сорғының жақсартылған нұсқасына британдық патент алды.

Өлім, Монголфиер компаниясы

Екі ағайынды да Париждегі "Неу-Сёурс" ложасында масон болды. 1799 жылы Этьен де Монголфиер Лионнан Аннонайға жолда қайтыс болды. Оның күйеу баласы Бартеми Бару де ла Ломбардиер де Кансон (1774–1859) Александрин де Монголфиерге үйленгендіктен компанияның басшысы болды. 1801 жылы компания "Монголфиер және Кансон", ал 1807 жылы "Кансон Монголфиер" деп аталды. 1810 жылы Жозеф Мишель Баларк-ле-Бэйнс қаласында қайтыс болды. 1983 жылы Монголфиер ағайындылары Сан-Диего әуе және ғарыш мұражайындағы Халықаралық әуе және ғарыш даңқы залына енгізілді.