Кіріспе

1947-1949 жылдар аралығында АҚШ-тың бақылау жобасы. "Моғол" жобасы (кейде "Моғол" операциясы деп аталады) – АҚШ Әуе күштерінің жоғары биіктіктегі шарларға орнатылған микрофондарды қолданған құпия жобасы. Оның басты мақсаты – кеңістіктегі совет атом бомбасының сынақтарынан пайда болған дыбыс толқындарын анықтау болды. Жоба 1947 жылдан 1949 жылдың басына дейін жүргізілді. Бұл Нью-Йорк университетінің (NYU) атмосфералық зерттеушілері жүргізген ашық жобаның құпия бөлігі еді. Жоба орташа нәтижелер берді, бірақ өте қымбатқа түсті. Кейіннен оның орнына арзан, сенімді және орнатуға, пайдалануға оңай болған сейсмикалық детекторлар желісі мен радиоактивті түсімдерді анықтау үшін ауа сынамаларын алу жүйесі енгізілді. "Моғол" жобасын әзірлеуші – Морис Юинг, ол бұрын мұхиттардың терең дыбыс арналарын зерттеген және жоғары атмосферада да осыған ұқсас дыбыс арнасы бар деген теориялық болжам жасаған. Осы арнада ауа қысымы мен температурасы дыбыс жылдамдығының ең төменгі деңгейін қамтамасыз етеді, сондықтан дыбыс толқындары сыну арқасында осы арнада таралып, тұрақтанады. Жобаға дискілі микрофондар мен радио хабар таратушыларды тасымалдайтын шарлар тобы қатысты, олар сигналдарды жерге жіберді. Жобаны Джеймс Пиплз басқарды, оған Альберт П. Крейри көмектесті. Шарлардың басты талаптарының бірі – ұзақ уақыт бойы салыстырмалы тұрақты биіктікте қалуы еді. Сондықтан, балластың шығарылуын бақылайтын қысым датчиктері сияқты, осындай тұрақты биіктікті сақтауға мүмкіндік беретін құралдар жасалуы керек болды. Алғашқы "Моғол" шарлары үлкен резеңке метеорологиялық шарлардан тұрды, бірақ олар тез арада полиэтилен пластигінен жасалған үлкен шарлармен ауыстырылды. Бұл шарлар беріктігі жағынан жақсырақ, гелийдің аз шығуына себеп болды және ертедегі резеңке шарларға қарағанда тұрақты биіктікті ұстау мүмкіндігі жоғары болды. Тұрақты биіктікті бақылау және полиэтилен шарларды қолдану – "Моғол" жобасының екі маңызды инновациясы.

Кейінгі бағдарламалар

"Могул" жобасы 1940 жылдардың аяғында басталған "Скайхук" балон бағдарламасының, сондай-ақ 1950 жылдары балонмен ұшып өту және Кеңес Одағының фотосуреттерін түсіру арқылы жүзеге асырылған "Моби Дик" және "Генетрикс" атты тағы екі тыңшылық бағдарламасының алға басушысы болды. Осы балонмен жасалған тыңшылық ұшулар кеңестік тараптан қатты наразылық тудырды. Тұрақты биіктіктегі балондар ғарыш сәулелерін зерттеу сияқты ғылыми мақсаттарда да қолданылды. Ядролық жарылыстарды анықтау жүйелерін одан әрі дамыту ондаған жылдар бойы кең ауқымда жүргізілді, нәтижесінде әртүрлі елдер бір-бірінің ядролық қаруларын дамытуын бақылау және тексеру үшін бүкіл әлемді қамтитын жүйелер құрды. 1950 жылдары АҚШ-тың да Совет Одағының әуе кеңістігінде барлау жүргізуі жүзеге асты. 1960 жылы ұшулар тоқтатылды (бір ұшақ зениттік-ракеталық кешенмен атып түсірілгеннен кейін), ал ондаған жылдар бойы барлау жұмыстарын негізінен барлау спутниктері, ал кейбір жағдайларда A 12 OXCART және SR 71 Blackbird (фотосурет және радар) сияқты ұшақтар, сондай-ақ RC 135U және оған ұқсас ұшақтар (SIGINT, оның ішінде ELINT және COMINT) жүзеге асырды.

Розуэлл оқиғасы

1947 жылы 4 маусымда ұшырылған "Могол" жобасының NYU Flight 4 шарлары Нью-Мексико штатындағы Розуэлл маңындағы шөлге құлады. Шардың нағыз мақсатын әскерилердің жасыруы және НЛО-ға әуес қоғамның пайда болған теориялары салдарынан танымал "НЛО" оқиғасы туды. "Нью-Йорк Таймс" газеті жүргізген зерттеулерге сәйкес, ауа райы шарларынан өзгеше, "Могол" жобасының құрал-жабдықтары өте үлкен болған және ерекше материалдардан тұрған: "Ірі шарлардың эскадрильясы – бұл аулаңызда фил тұрған сияқты, ешкім байқамайды деп үміттену. Көз жасыған адам үшін бұл жарық шағылыстырғыштар өте жаңғақ көрінеді, металл фольгадан жасалған жеңіл таяқшалар мен өткір бұрыштардың геометриялық жиынтығы. 1947 жылы газеттерде жарияланған фотосуреттерде құлаған шамалар мен радарлық шағылыстырғыштардың бөліктері көрсетілген."

Мұра

Могулдың ядролық сынақтарды инфрадыбыспен анықтау экспериментінің қазіргі күні жерде орналасқан детекторларда қолданылуы бар, бұл геофизикалық MASINT (өлшеу және сигнал барлау) деп аталатын жүйенің бір бөлігі. 2013 жылы осы әлемдік дыбыс детекторлары желісі Ресейдегі Челябинск метеоритінің күшті жарылысын тіркеді. Дыбыс толқындарының күші жарылыстың мөлшерін анықтау үшін пайдаланылды.