Кіріспе

Мемлекет басшысы және үкімет басшысы

Техас Республикасының президенті (lang es) 1836 және 1845 жылдар аралығында Техас тәуелсіз республика болған кезде мемлекет басшысы және үкімет басшысы қызметін атқарды. Президент Техас әскери күштерінің бас қолбасшысы болды.

Тарих және міндеттері

Техас Республикасы 1836 жылы құрылды. Техас революциясының қайнаған кезінде Техас отаршылары 1836 жылғы Конвенцияға делегаттар сайлады, ол Техас Тәуелсіздік Декларациясын қабылдады және Дэвид Г. Бернетті жаңа елдің уақытша президенті етіп тағайындады. 1836 жылғы мамыр айында Бернет пен мексикалық диктатор Антонио Лопес де Санта Анна, сол кезде Техастың әскери тұтқыны болған, Техастың Мексикадан бөлінуін ресми мойындаған Веласко шартына қол қойды. Президенттің өкілеттігі мен жауапкершілігі АҚШ президентінікімен ұқсас болды: Техас халқына қызмет ету және әскери және мемлекеттік басшы ретінде өкілдік ету. Бұл мәселелер 1836 жылғы Техас Республикасының Конституциясында толық сипатталған. Конституцияда алғашқы сайланған президенттің (Сэм Хьюстон) мерзімі екі жыл, ал одан кейін үш жылға белгіленген; президент өзін-өзі қайта сайлауға құқығы болмады, бірақ басқа мерзім шектері қарастырылмаған. Президент халықтың тікелей дауысымен вице-президенттен бөлек сайланды және туған жері бойынша талаптар қойылмады. Конституцияның қатаң түсіндірілуі әйелдерге сайлау құқығын берді (яғни ерлер де, әйелдер де азаматтар болып есептелді және Конгресске, президентке және басқа да лауазымдарға дауыс бере алатын болды), бірақ әйелдерге, сондай-ақ дін қызметкерлеріне президент немесе Конгресс мүшесі болуға рұқсат етілмеді. Үндістер, африкалықтар және африкалық текті адамдар азамат бола алмады. Республиканың өмірінде, әсіресе Техас революциясы кезінде және одан кейін, астананың орны ауысып тұрды. 1836 жылы Техастың алғашқы астанасы – Бразос өзеніндегі Вашингтон (уақытша), одан кейін Харрисбург (1836, уақытша), Галвестон (1836, уақытша), Веласко (1836, уақытша), Колумбия (1836–37), Хьюстон (1837–39) және, ақыры, қазіргі астана – Остин (1839–46) болды. Техас АҚШ-қа қосылған кезде бұл лауазым жойылды, көбінесе «Аннексияның сәулетшісі» деген лақап ат алған және бір жыл үш ай қызмет еткен президент Ансон Джонстың еңбегінің нәтижесінде. Техастың тәуелсіздігінің тоғыз жылында лауазымды иеленушілердің билігінің ауқымы айтарлықтай өзгерді. Әсіресе, бастапқыда 1840 жылдардағыдан гөрі үлкен әскери қажеттілік болды, сондықтан президент бейбіт жылдарға қарағанда әлдеқайда көп билікке және ықпалға ие болды. Алайда, Техас Конституциясын бұзған немесе өзгертуге тырысқан президенттің бірде-бір дерегі жоқ. АҚШ және Франция сияқты елдер Техастың тәуелсіздігін мойындаған кезде президенттік билік сыртқы әлемнің араласуынсыз жұмыс істеді, бірақ республика көбінесе АҚШ-пен бейресми одақтастыққа түсті. Бірнеше президент республиканы АҚШ-қа қосып, оны тікелей штат ретінде қабылдауды қолдады. Конституцияға сәйкес, президент қайтыс болған, отставкаға кеткен немесе импичмент арқылы қызметтен алынған жағдайда вице-президент оның орнын басатын болды; алайда мұндай жағдай ешқашан болған жоқ. Вице-президент сонымен қатар Сенат төрағасы болып табылды және дауыс тең түскен жағдайда шешуші дауыс берді.