Кіріспе

Мифтік арал
мифтік арал

Этимология

Бразил және Хай Бразил атауларының этимологиясы белгісіз, бірақ ирланд дәстүрінде бұл атау Ирландияның солтүстік-шығысындағы ежелгі рулардың бірі – Uí Breasail (мағынасы «Бресейлдің ұрпақтары, яғни кланы») дегеннен шыққан деп саналады. Сондай-ақ, көне ирланд тілінде: Í – арал; bres – сұлулық, құндылық, ұлылық, қуаттылық. Ұқсастығына қарамастан, Бразилия (португалша: Brasil) ел аты мифтік аралдармен байланысты емес (Дж. Р. Р. Толкиннің «Фантастикалық әңгімелер туралы» эссесінде олар байланыстырылса да).

Карталарда көрінісі

1325 жылы Анжелино Дулсерттің портлан картасында Атлант мұхитында Ирландияның батысында "Брасиле" деп аталатын арал көрсетілген. Ол 1375 жылы Каталон атласында да пайда болды. Оның ең алғашқы бейнелеулерінің бірі шамамен 1360 жылға жатқан Рекс Толомей портлан картасында кездеседі. Кейіннен Андреа Бьянконың Венеция картасында (1436 ж.) ол Атлантикадағы аралдар тобының ірі аралдарының біріне жақын орналасқан "Бразилия аралы" ретінде бейнеленді. Бір кезде бұл арал Азор аралдарындағы Терсейра аралымен теңестірілді, және оның бас қаласы Ангра-ду-Эроишмо шығанағындағы жанартау қазірге дейін Монте-Бразил деп аталады. 1480 жылға жатқан каталон картасында екі арал "Илла де Бразил" деп белгіленген, біреуі Ирландияның оңтүстік-батысында (мифтік орынның болжамдалатын орны), екіншісі "Илла Верде" немесе Гренландияның оңтүстігінде. Карталарда арал көбінесе диаметрі бойынша шығыстан батысқа қарай өтетін орталық бұғаз немесе өзенмен дөңгелек түрінде көрсетілген. Оны табуға жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталғанына қарамастан, 1865 жылға дейін ол Галвей шығанағының оңтүстік-батысындағы карталарда жиі кездесіп, содан кейін "Бразил Риф" деп аталды.

Аралды іздеу

1480 және 1481 жылдары аралды іздеу үшін Бристольден экспедициялар аттанды; Жон Кэботтың (1497 жылғы экспедициясынан) отанына оралғаннан кейін Педро де Аяла жазған хатта Кэбот тапқан жердің "Бристольдіктер Бразилияны тапқаннан бұрын-ақ ашылғаны" делінген. 1674 жылы капитан Джон Нисбет Франциядан Ирландияға сапар барысында аралды көргенін мәлімдеді, аралда үлкен қара қояндар мен тас қамал ішінде жалғыз тұратын сиқыршы бар екенін айтты, бірақ бұл кейіпкер мен оқиға ирланд жазушысы Ричард Хедтің әдеби туындысы болған. Родерик О'Флаэрти "Батыс немесе Хиар Коннауттың сипаттамалық шежіресі" (1684) еңбегінде былай дейді: "Қазір Морог О'Лей (Мурроу О Лаои) тірі жүр, ол өзінің О'Бразилде екі күн болғанын және сол жерден Аран аралдарын, Голамхедті [Леттермуллен маңында], Ирросбегилді және басқа да батыс құрлықтағы таныс жерлерді көргенін айтады". Hy Brasil сондай-ақ 1862 жылы Ирландияның батысында Атлант мұхитында орналасқан Поркупин Банкімен (атаулы, астыңғы жартас) теңестірілді. 1870 жылы Ирландия геологиялық қоғамында осы теңестіру туралы хабарлама оқылды. Бұл ұсыныс содан бері бірнеше рет, мысалы, 1883 жылғы "Ескертулер мен сұрақтар" жинағында жарияланды.

Танымал мәдениетте

Ирландиялық ақын Джеральд Гриффин XIX ғасырдың басында Хай Брассейл туралы жазды. Мэри Берктің әңгімесі мифті Солтүстік Ирландиядағы қақтығыстардың салдарынан туған жарылыстың аллегориясы ретінде қолданады. Мэри Бёрк, “Hy Brasil” – The Faber-дегі ең жақсы жаңа ирландтық әңгімелер жинағы, 2004, 5-басылым. Редактор: Дэвид Маркус. Лондон: Faber & Faber, 2005, 101–05. Мэри Стюарттың «Мерлин трилогиясы» құрамына кіретін «Оңайлы төбелер» романында бірнеше кейіпкерлер (бұл қате) сиқыршы Мерлиннің жас принц Артурды Хай Бразилда жасырғанын айтады. Г. Парридің «Солдаттың қызы» романында басты кейіпкер Хай Бразилда өседі. Арал оқиғаның маңызды бөлігін құрайды. Канадалық әнші-әндерші Эллисон Расселл аралдың атымен аталатын ән жазды, онда Хай Брассейл Расселлдің жаны психикалық зорлық-зомбылықтан қашу үшін баратын рухани отан ретінде бейнеленеді. Бұл Расселлдің шотландтық тегіне сіңіп, оның әжесі, доктор Изобель Роджер Робертсонға құрмет көрсету болып табылады, оны Расселл «балалық шағымның ең жарқын нұры» деп сипаттайды. Әжесі оған бала кезінде арал туралы әңгімелер айтып беретін.