Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қабықты шағын тіршіктер туысы
Genus of crustaceans
Дафния – ұзындығы шамамен 0,2–5 мм болатын шағын планктондық қабықты шағын тіршіктер туысы. Дафниялар Anomopoda тобының мүшелері және суда қозғалатын бауырсақтар деп аталатын көптеген ұсақ су жануарларының бірі, себебі олардың секіріп жүзу әдісі бауырсақтардың қозғалысына ұқсайды. Дафния түрлері қышқыл батпақтардан тұщы сулы көлдер мен тоғандарға дейін әртүрлі су ортасында тіршілік етеді. Дафнияның ең көп кездесетін екі түрі – D. pulex (кішкентай және ең көп таралған) және D. magna (ірі). Олар көбінесе Cladocera тобындағы Moina туысымен байланысты, ол Daphniidae отрядының орнына Moinidae тұқымдасына жатады және D. pulex-тен әлдеқайда кішкентай (шамамен жартысы).
Daphnia is a genus of small planktonic crustaceans, in length. Daphnia are members of the order Anomopoda, and are one of the several small aquatic crustaceans commonly called water fleas because their saltatory swimming style resembles the movements of fleas. Daphnia spp. live in various aquatic environments ranging from acidic swamps to freshwater lakes and ponds. The two most commonly found species of Daphnia are D. pulex (small and most common) and D. magna (large). They are often associated with a related genus in the order Cladocera: Moina, which is in the Moinidae family instead of the Daphniidae, and is much smaller than D. pulex (roughly half the maximum length).
Сыртқы түрі мен сипаттамалары
Дафния түрінің денесі әдетте ұзын болып келеді және сегменттерге бөлінген, бірақ бұл бөлініс көзге көрінбейді. Басы біріккен және көбінесе денеге қарай иілген, екі бөлігін ажыратып тұратын айқын ойығы бар. Көптеген түрлерде дененің қалған бөлігі қабықшамен жабылған, оның ішкі жағында бес немесе алты жұп аяқтар орналасқан.
The body of a Daphnia species is usually long, and is divided into segments, although this division is not visible. The head is fused, and is generally bent down towards the body with a visible notch separating the two. In most species, the rest of the body is covered by a carapace, with a ventral gap in which the five or six pairs of legs lie.
Жүйелілік және эволюция
Daphnia – 200-ден астам түрін қамтитын, Daphniidae кладоцералық туысына жататын ірі туыс. Дафния және Ктенодафния кіндік туыстарына жататын Дафнияның қазіргі өкілдері бор дәуірінен белгілі, бірақ бұл туыс бор дәуірінің басталуына дейін пайда болған болуы мүмкін. Дафния туысына жататын шабақтар арасында жетік зерттелмеген және жасырын түрлер көптеп кездеседі.
Daphnia is a large genus – comprising over 200 species – belonging to the cladoceran family Daphniidae. Modern members of Daphnia belonging to the subgenera Daphnia and Ctenodaphnia are known since the Cretaceous, though the genus likely originated prior to the beginning of the Cretaceous. There are numerous poorly studied and cryptic species among crustaceans of the genus Daphnia.
Экология және мінез-құлық
Дафния түрлері көбінесе r-стратегиялық, яғни олар ерте көбеюге басымдық береді, сондықтан қысқа өмір сүреді. Жеке дафнияның өмір сүру ұзақтығы температура және жыртқыштардың саны сияқты факторларға байланысты, бірақ кейбір суық, аз қоректік заттарға ие, балық жоқ көлдерде 13–14 айға дейін созылуы мүмкін. Дегенмен, қалыпты жағдайларда өмірлік цикл әлдеқайда қысқа болады, көбінесе 5–6 айдан аспайды. Аяқтардың қозғалысы қабықша арқылы үнемі ағыс тудырады, ол осы материалды ас қорыту жолына жеткізеді. Қапталған тағам бөлшектері тағам түйіріне айналып, содан кейін ас қорыту жолымен төмен қарай жылжып, соңғы қосымшаның құрсақ бетінде орналасқан анус арқылы шығарылады. Осы екінші жұп мұртшалардың әрекеті секіру қозғалысына жауапты.
Daphnia species are normally r selected, meaning that they invest in early reproduction, so have short lifespans. An individual Daphnia lifespan depends on factors such as temperature and the abundance of predators, but can be 13–14 months in some cold, oligotrophic, fish free lakes. In typical conditions, however, the lifecycle is much shorter, not usually exceeding 5–6 months. Beating of the legs produces a constant current through the carapace, which brings such material into the digestive tract. The trapped food particles are formed into a food bolus which then moves down the digestive tract until voided through the anus located on the ventral surface of the terminal appendage. The action of this second set of antennae is responsible for the jumping motion.
Өмірлік цикл
Дафнияның көптеген түрлерінің өмірлік циклі "циклді партеногенез" негізінде құрылған, жыныссыз (партеногенетикалық) және жынысты көбеюдің кезектесуімен сипатталады.
Most Daphnia species have a lifecycle based on "cyclical parthenogenesis", alternating between parthenogenetic (asexual) and sexual reproduction.
Қолданылуы
Дафния түрлері тропикалық және теңіз балықтарын ұстауда кең таралған тірі жем болып табылады. Олар көбінесе шаубалаларға немесе африкалық кішкентай бақа (Hymenochirus boettgeri) сияқты ұсақ екімекенділерге беріледі. Дафния түрлері ғылыми зерттеулерде модельдік организм ретінде қолданылады. Оларды кейбір жағдайларда токсиндердің экожүйеге тигізетін әсерін зерттеу үшін пайдалануға болады, бұл оларды индикатор туысы етеді, әсіресе олардың қысқа өмір сүру ұзақтығы және көбею қабілеттеріне байланысты. Олардың денесі дерлік мөлдір болғандықтан, ішкі органдарын тірі мысалдарда зерттеу оңай (мысалы, температураның осы эктотермиялық организмдердің жүрек соғуына тигізетін әсерін зерттеу үшін). Дафния климаттық өзгерістердің әсерін зерттеуге арналған тәжірибелерде де жиі қолданылады, себебі УВБ сәулесі зоопланктон түрлеріне зиян келтіреді (мысалы, жем алу белсенділігін төмендетеді). Олардың жұқа қабықшалары дәрілердің сіңуіне жағдай жасайды, сондықтан оларды адреналин немесе капсаицин сияқты кейбір дәрілердің жүрекке тигізетін әсерін бақылау үшін пайдаланады.
Daphnia spp. are a popular live food in tropical and marine fish keeping. They are often fed to tadpoles or small species of amphibians such as the African dwarf frog (Hymenochirus boettgeri). Daphnia spp. are used in scientific studies as a model organism. They may be used in certain environments to test the effects of toxins on an ecosystem, which makes them an indicator genus, particularly useful because of their short lifespans and reproductive capabilities. Because they are nearly transparent, their internal organs are easy to study in live specimens (e. g. to study the effect of temperature on the heart rate of these ectothermic organisms). Daphnia is also commonly used for experiments to test climate change aspects, as UVB that seriously damages zooplankton species (e. g. decrease feeding activity). Because of their thin membranes, which allow drugs to be absorbed, they are used to monitor the effects of certain drugs, such as adrenaline or capsaicin, on the heart.
Инвазивті түрлер
Кейбір түрлер балықтардың оларды жеуіне қарсы тұрақты қорғаныс құралдарын дамытқан, мысалы, денелерінде тікендер мен ұзын ілгектер бар, олар балық аулау желілеріне түсіп қалуына және көп санымен суды бұлтты етуіне себеп болады. Daphnia lumholtzi (шығыс Африка, Үндістанның Азия субконтиненті және шығыс Австралияда таралған) сияқты түрлерде осы қасиеттер бар және оларды Солтүстік Америка суларында одан әрі таралуына жол бермеу үшін ерекше күтім жасау керек. Солтүстік Америкаға тән Daphnia түрлерінің кейбіреулері жыртқыштарды сезген кезде денелерінің соңында өткір тікендер мен басында қалқан тәрізді құрылымдарды дамыта алады, бірақ бұл түрлер үшін көбінесе уақытша болып табылады және олар жергілікті жыртқыштарды толығымен тоқтатып немесе олардан қорғамайды. Daphnia spp. тұщы сулы көлдерде (және көктемгі су тобырларында) тағам тізбегінің маңызды негізін құрайды, бірақ жергілікті ірі жыртқыштар оларды жей алмайтын жағдайда, олар зиянды болуы мүмкін, сондай-ақ бастапқы тікенсіз және ілгексіз су бүршіктері мен түрлерінің жаңадан келген түрлермен бәсекелесіп жеңілуі мүмкін деген алаңдаушылық бар. (Дегенмен, мұндай жағдай болмауы да мүмкін, ал жаңа басқыншылар көбінесе түйісіп, суды бітеумен зиян келтіруі мүмкін.) Әлемдік су қоймаларында кем дегенде 15 Daphnia түрі мен гибридтері жергілікті емес түрлер болып табылады, олардың көпшілігі су экожүйелеріне үлкен қауіп төндіреді.
Some species have developed permanent defenses against fish eating them, such as spines and long hooks on the body, which also cause them to become entangled on fishing lines and cloud water with their high numbers. Species such as Daphnia lumholtzi (native to east Africa, the Asian subcontinent of India, and east Australia) have these characteristics and great care should be taken to prevent them from spreading further in North American waters. Some species of Daphnia native to North America can develop sharp spines at the end of their bodies and helmet like structures on their heads when they detect predators, but this is overall temporary for such species and they do not completely overwhelm or discourage native predators from eating them. While Daphnia spp. are an important base of the food chain in freshwater lakes (and vernal pools), they become a nuisance when they are unable to be eaten by native macroscopic predators, and some concern exists that the original spineless and hookless water fleas and spp. end up outcompeted by the invasive ones. (This may not be the case, however, and the new invaders may mostly be a tangling and clogging nuisance.) In the water bodies of the world, at least 15 species of Daphnia and hybrids are non native species, many of which pose a great threat to aquatic ecosystems.