Кіріспе

Карл Эдвард Вагнер (12 желтоқсан 1945 – 14 қазан 1994) – американдық жазушы, ақын, редактор және қорқыныш, ғылыми фантастика мен батырлық фантастика жанрындағы баспагер. Ол Теннесси штатының Ноксвилл қаласында дүниеге келді және бастапқыда психиатр мамандығын меңгерді. Ол көптеген қараңғы фантастикалық және қорқынышты әңгімелер жазды. Редактор ретінде ол Роберт Э. Говардтың «Конан-варвар» туындыларының үш томдық жинағын автордың түпнұсқа нұсқасына келтіріп жаңартты және DAW Books баспасы үшін ұзақ жылдар бойы жарық көрген «Жылдың ең жақсы қорқынышты әңгімелері» сериясын редакциялады. Оның Carcosa баспасы «Алтын ғасыр» деп аталатын журналдардың көрнекті авторларының ең жақсы әңгімелерінен тұратын төрт томдық жинақ шығарды. Ол, әсіресе, Кейн – Мистикалық қылышкер кейіпкерінің басты рөлде ойнаған әңгімелер сериясын жасағандығымен танымал. Психиатрия саласындағы біліміне қарамастан, ол медициналық мамандыққа көңілі толып, одан бас тартты, бұл көңілсіздік «Төртінші мөр» және «Кімнің қолында?» әңгімелерінде көрінеді. Ол өзінің жеке философиясын нигилистік, анархистік және абсурдистік деп сипаттады және «Ричард» деген опера композиторымен туыс екенін толыққанды айтудан тартынды. Вагнер сонымен қатар Сэм Пекинпаның кино өнерін жоғары бағалап, «Мен «Жабайы топ» фильмін құлшылықпен қараймын» деді.

Өмірбаян

Вагнер Обри Дж. Вагнер мен Доротея Губердің төртінші және ең кіші баласы болды. Оның әкесі Теннесси аңғарының басқарушы органының қызметкері болған. Вагнер 1967 жылы Кенион колледжінде тарих мамандығы бойынша білім алды, ал Солтүстік Каролина университетінің медицина мектебінде психиатрия докторы атанды. Вагнер интернатураны аяқтап, бірнеше жыл тәжірибе жинады, сонымен қатар нейробиологиядан докторлық диссертациясын қорғауға дайындалды. Жоғарыда айтылғандай, Вагнер медициналық мансапты ұнатпай, жазушы ретінде танымал болғаннан кейін оны тастап кетті. Вагнер жазушы және редактор/антолог ретінде де жемісті болды; толық мәліметтер төменде келтірілген. Оның достарының арасында жазушы Манли Уэйд Веллман болды, оның екі жинағын Вагнер «Каркоза» баспасында жариялады. Вагнер 1994 жылдың 14 қазанында Солтүстік Каролина штатының Чапел-Хилл қаласындағы үйінде, негізінен ұзақ жылдар бойы алкоголизмнен туындаған аурулар салдарынан қайтыс болды. 1994 жылдың соңындағы «Американың қорқыныш жазушылары» бюлетенінде Вагнердің өліміне жүрек және бауыр жеткіліксіздігі себеп болғаны хабарланды. «Exorcisms and Ecstasies» атты жинақ, оның жарияланбаған әңгімелерінен, әртүрлі материалдардан және құрметтерден тұратын өлімнен кейінгі туындысы, 1997 жылы «Fedogan & Bremer» кішкентай баспасынан шықты. «Night Shade Books» Вагнердің Кейн оқиғаларының (роман және повестьтер) толық жинағын екі томдық қатты мұқабалы кітап ретінде жариялады. 2020 жылы Вагнер туралы «Соңғы қасқыр» атты деректі фильм «Vimeo» платформасында жарық көрді.

Жарияланған еңбектер

Вагнердің кейбір шығармалары Роберт Э. Говардтың әлемінде (Конан варвар және Бран Мак Морн кейіпкерлерін бейнелейтін) орын алады; ол сонымен қатар Говардтың түпнұсқа Конан әңгімелерінің үш томын редакциялады, бұл тазалықты сақтаушылар үшін мәтіндерді алғашқы жарияланған түріне қайта келтіру үшін маңызды болды. Оның "Батырлық эхолары" атты үш томдық жинағында Фриц Лейбер, К. Л. Мур, Генри Каттнер және Ниццин Дьяльхис сияқты авторлардың пульпалық дәуірдегі фантастикалық әңгімелерінің қалпына келтірілген нұсқалары да бар еді. Вагнер 1978 жылы Zebra Books және 1980 жылы Ace Books баспаларында жариялануға жоспарланған, бірақ жарық көрмеген "Түннің патшайымы" атты Бран Мак Морн романын жазды. [Дэвид Дрейктің №105 хабарламасында "Түннің патшайымы" ешқашан жазылмағандығы айтылған.]

Кейн, құпия семсерші

Вагнер өзінің мистикалық және өлмейтін тарихи анти-батыры Кейнді жасады, оның аты мен өмірі Киелі кітаптағы Каин туралы дәстүрлі түсініктерге негізделген. Вагнердің айтуынша, ол қызыл шашы мен көк көзі бар, күшті, сол қолымен соғысатын сиқыршы, "кез келген жағдайды зиялылықпен шеше алатын, не болмаса қажет болғанда басын қия алатын" адам. Кейн кейіпкеріне Роберт Э. Говардтың Соломон Кейн кейіпкерінің элементтері де енген. Ол – өлместік, өзі тудырған зорлық-зомбылықпен жойылғанша жер бетінде саяхаттауға қарғыс тиген. Ол өзінің қызметін ең жоғары баға бергенге сатады. Ол ғасырлар бойы әлемді аралап, музыка, поэзия, саясат және тағы басқа көптеген тақырыптарды талқылай алатын, оқымысты, зиялы адам. Ол сондай-ақ аморальді және тумысынан кісі өлтіруге бейім. Кейн оқиғалары көбінесе қылыш пен сиқыр туралы әңгімелер ретінде жіктеледі (бірақ Вагнер бұл терминді ұнатпады), кейбір сыншылар оны Роберт Э. Говард пен Майкл Муркоктың шығармаларымен салыстырды. Кейн кейіпкері – ерлік фантастиканың ең есте қаларлық және ерекше анти-батырларының бірі саналады. Фриц Лейбердің Фафрд пен Сұр тышқанның қылыш пен сиқырға толы шытырман оқиғаларынан, сондай-ақ Роберт Э. Говардтың алып денелі варвары Конан Киммерийліктен шабыттанған Вагнер медициналық училищенің студенті кезінде өзінің фантастикалық кейіпкерін жасауға кірісті. Нәтижесі алғаш рет 1970 жылы батыс жағалаудағы порнографиялық баспа "Powell Publications" баспасында қорқынышты мұқабасы бар қағаз кітап ретінде жарық көрді. Говардтың пиктік батыры Бран Мак Морн туралы романнан кейін Вагнердің Кейн туралы келесі кітабы – "Қараңғы крестовый поход" (1976) болды. Кейннің басқа жерде жарияланған "Екі күннің батуы" атты әңгімесі 1977 жылы Британдық Фэнтези сыйлығын жеңіп алды және Дүниежүзілік Фэнтези сыйлығына иегер болды. Вагнер Кейннің басқа да әңгімелерін "Chacal", "Whispers" және "Escape!" сияқты журналдарда жариялады. 1977 жылы. Джеральд В. Пейдж, сол кезде "DAW Books Year's Best Fantasy and Horror Stories" редакторы, Кейн ертегілерін "Night Winds" антология сериясында қайта басып шығара бастады; кейін алты бұрын жарияланған Кейн ертегілерінің жинағы ("Warner Books", 1978) жарық көрді. Баспагер сонымен қатар барлық бұрынғы Кейн кітаптарын қайта шығарды, оның ішінде автордың сүйікті мәтінін қалпына келтірген "Қараңғылық тоқымалары" кітабының жаңа басылымы да болды. "Кейн кітабы" – Кейн материалдарының соңғы басылған томы (1985) болды, содан кейін "Night Shade Books" романдары мен қысқа әңгімелер жинағы жарық көрді. Кейннің төртінші романы "Түннің соңында" аяқталмады, бірақ оның бір бөлігі 1981 жылғы Дүниежүзілік фантастика конвенциясының естелік кітабында жарияланды; бұл жинақта да кездеседі. 2004 жылы кино продюсері Лорен Моуз "Өлім періштесінің көлеңкесін" сатып алып, "Өлім періштесінің көлеңкесін" құрайтын үш қысқа әңгіменің біріншісі "Қысқы жанымның ойлары" негізінде фильм түсіретінін мәлімдеді. Қалған екі әңгіме, "Салқын жарық" және "Мираж", "Tonic Films" компаниясының KANE франшизасына айналуы мүмкін. Лорен Моустың "Tonic Films" компаниясы Карл Эдвард Вагнердің "Өлім періштесінің көлеңкесі" романының құқықтарын сатып алды. 2020 жылға дейін фильм өндіріске кірген жоқ.

Басқа жазбалар

Кейн кітаптарынан басқа, Вагнер заманауи қорқыныш әңгімелерін жазды (олардың кейбіреулерінде, "Бастапқыда тек көлеңке" сияқты, Кейн де болды). Бұл әңгімелер "Жалғыздық орнында" (1983), "Неге сені емес, мені?" (1987) және өлімнен кейін жарық көрген "Экзорцизмдер мен шаттықтар" (1997) кітаптарына енді. Олардың арасында өте сауатты және аллюзиялы ("Түнгі арман өзені" сияқты, Ричард О'Брайеннің "Жасқарылған қорқыныш шоуына" және Амброз Бирс пен Роберт У. Чемберстің еңбектерінде қолданылған Каркоза мифіне сілтеме жасайды), сондай-ақ пульпалық және пародикалық ("Ішкі кеңістіктен ондық жоспар", Эд Вудтың шедевр туындысы "Космостан тоғызыншы жоспарға" еңбегіне жасалған шайқас) туындылар бар. Оның кейінгі әңгімелері, мысалы, "Бірақ сен ешқашан мені қумайсың" және "Тіктеп қойылған", Рамсей Кэмпбелл тарапынан қиналған және терең жекелеген туындылар ретінде сипатталды; кейбіреулері есірткіге тәуелділік (мысалы, "Көп күнә жасады") және психологиялық репрессия (мысалы, "Жапырылған") және транссексуализм (мысалы, "Бос кеңістіктер") сияқты сексуалдық тақырыптарды ашық қамтиды. 1983 жылы Вагнер "Ешқандай өлшемнен асып түспейтін" қорқыныш повесі үшін Дүниежүзілік Фантазия сыйлығын, ал 1984 жылы "Жануар да емес, адам да емес" үшін Британдық Фантазия сыйлығын жеңіп алды. Аркхам үйінің негізін қалаушысы Август Дерлеттің қайтысынан кейін баспасы тоқтатылатынынан қорқып, достары Джим Гросс пен Дэвид Дрейкпен бірге Вагнер 1973 жылы Солтүстік Каролинада Carcosa баспасын құрды. Carcosa Press төрт томдық қорқыныш әңгімелер жинағын жариялады: Хью Б. Кейвтің "Мургунструмм және басқалар", Э. Хоффман Прайстың "Алыс елдер, басқа күндер", Манли Уэйд Веллманның "Жаман нәрселер күтуде" және "Жалғыз күзет". Барлық кітаптар Вагнердің өңдеуімен және көптеген иллюстрациялармен жарық көрді. Хью Б. Кейвтің "Түн қызыл аңдып жүр" атты бесінші жинағы жоспарланған; Ли Браун Кой оны иллюстрациялаумен айналысып жатқан кезде қайтыс болды, бұл Carcosa-ны жобадан бас тартуға мәжбүр етті. Кітап ақырында Fedogan & Bremer баспасында жарық көрді. Вагнер кейіннен Манли Уэйд Веллманның мүлігі үшін әдеби агент ретінде жұмыс істеді. Вагнер Дрейкпен бірге "Қаткіл" атты ғылыми-фантастикалық қорқыныш романын жазды, ол рим императоры Домицианның билігі кезінде өтеді. "Мургунструмм" және "Жаман нәрселер күтуде" кітаптарының иллюстрацияларын Weird Tales суретшісі Ли Браун Кой жасады. Койдің құпия бұтақтарды қамтитын макабрлық дизайндары Вагнердің Британдық Фантазия сыйлығын жеңіп алған "Таяқтар" әңгімесіне шабыт берді. Бұл әңгіме кейіннен "Ктулху мифосының әңгімелері" кітабының қайта жаңартылған басылымына енгізілді. Сирек кездесетін қорқыныш әңгімелерінің білушісі Вагнер көптеген қорқыныш және фантастикалық антологияларды ұқыпты өңдеді; оның осы саладағы ең үлкен жетістігі, әдетте, "Жылдың ең жақсы қорқыныш әңгімелері" (DAW Books) жылдық антологиясы болды, оны ол VIII томнан (1980) XXII томға (1994) дейін он төрт жыл бойы өңдеді. Сериал Вагнердің қайтысынан кейін тоқтатылды. Алайда, бастапқы басылымдар жұмсақ мұқабамен болғандықтан, Андервуд Миллер серияны үш шектеулі басылымның қатты мұқабасында сақтап қалды. Вагнер Лондонға жиі барып, фантастика мен қорқыныш конвенттеріне қатысты. Ол өңдеуді жалғастырды, Tor Books үшін 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында батырлық фантастика антологиясының үш томын шығарды, сондай-ақ тұрақты түрде қысқа әңгімелер тізбегін жариялады (олардың көпшілігі, көрінетін болса, бірнеше жыл бұрын жазылған), бірақ оның ең өнімді кезеңі аяқталды. "Готикалық сенім" әңгімесінде Кейн Майкл Муркоктың (Ақ қасқыр туралы әңгімелер) шығармашылығына құрмет көрсету антологиясында альбиноз жауынгер-сиқыршы Элликпен бірігеді. Вагнер бірнеше жарық көрмеген сценарийлер мен өңдемелерді жазды, соның ішінде кино продюсері Дино Де Лаурентис үшін "Конан III" фильмінің сценарийін және Роберт Э. Ховардтың "Тұмғақтағы қорқыныш" (Тұмғақтан келген әңгімелер) негізінде теледидар сценарийін жазды. Вагнер Майкл Шидің "Ктулху мифосы" ертегісі "Жұмсақ бет" алғы сөзін жазды, ол 1987 жылы Axolotl Press баспасында жеке кітап ретінде жарық көрді.

Теледидар

"Түнгі түс көрудің өзені" 1998 жылы "Аштық" телесериалына бейімделді. Таяқтар "True Detective" телесериалында қолданылған торлы құрылымдарға әсер етті.

Графикалық романдар

Вагнер бірнеше комикс жобаларына қатысты. Оның "In the Lair of Yslsl" (кейіннен Кейннің "Қара крестовый поход" романына енгізілген) атты Кейн әңгімесін Билл Уиткомб пен Стив Вэнс бейімдеп, Вэнс, Уэс Смит және Билл Блэк графикалық форматта суреттеді, бұл "Dark Phantasms" 1-ші санында, 1976 жылғы жазда жарияланды. 1993 жылы Вагнер Джон Ней Райбер мен Кент Уильямспен бірлесіп "Tell Me Dark" графикалық романын жазды, онда түпнұсқа кейіпкерлер мен жағдайларды ұсынды. Ол DC Comics баспасынан қатты мұқабамен және саудалық қағаз кітапша түрінде шықты. Өлген кезде ол "Exorcisms and Ecstasies" жинағын аяқтап, "Төртінші мөр" және "Tell Me, Dark" атты екі романға кірісіп үлгерген, соңғысы ол бас тартқан графикалық романның негізінде жазылған.

Жинақтар

Жалғыздық орында (1983). Неге сенімен емес? (1987). Таң жарығынан қорқаудың қажеті жоқ (1989) (Автордың таңдауы айлық журналының 2-саны, Pulphouse Publishing баспасынан шыққан серия. Ол 350 данамен шығарылды, оның ішінде 50 данасы қолтаңбаланған және нөмірленген, ал 300 данасы қолтаңбаланған және нөмірленген (1–300). Сонымен қатар, шексіз басылымдағы жұмсақ мұқабалы нұсқасы да болды. Баспагердің 5 данасы және 25 шектеулі баспагерлік көшірмесі де бар еді). Экзорцизмдер мен шаттықтар (1997). "Қорқынышты әңгімелер шеберлері": Карл Эдвард Вагнер (Centipede Press, 2011). Жаз аяқталатын жер (Centipede Press, 2012). Қауіпті жолмен жүр (Centipede Press, 2012).

Өлеңдер жинақтары

"Қарғысқа ұшырағандардың әндері". Ноксвилл, ТН: Village Printers/Silver Eel Press, 1981 жыл. Верн Кларк пен Боб Баргер редакторы. 250 дана саудалық басылым және 50 дана қол қойылған басылым түрінде шығарылған поэзия жинағы. Ішінде тоғыз өлең бар. "Қызыл орақ". Чапел-Хилл, Солтүстік Каролина: Sidecar Preservation Society, 2002 жыл. Скотт Ф. Уайатт редакциялаған. "Қарғысқа ұшырағандардың әндері" жинағының қайта жаңартылған және түзетілген басылымы, онда он төрт өлең және Стивен Джонстың "Қабылдың белгісі" атты кіріспесі бар. Сондай-ақ Вагнердің еңбегінде алғаш рет жарияланған библиографиялық жаңартулар мен түзетулердің бірнеше беттері "Экзорцизмдер мен экстаздар" кітабында қамтылған. 200 нөмірленген данамен және 20 дана қолмен тілген қатты мұқабалы басылыммен шектелген.

Сыни

Қара Прометей: Карл Эдвард Вагнерді сынап зерттеу, ред. Бенджамин Сумский (Gothic Press 2007; )
Сумский, Бен. "Күміс қанжарды қайрау: Карл Эдвард Вагнердің құдаланғандарға арналған поэзиясы". Starline: Ғылыми-фантастикалық поэзия қауымдастығының журналы 30, № 2 (наурыз-сәуір 2007), 10–14.