1986 жылғы Ұлыбританияның цифрлық сипаттамасы: BBC Domesday жобасы

Кіріспе

1986 жылы жарияланған Ұлыбританияның көпшілікпен жасалған цифрлық сипаттамасы.

BBC Domesday жобасы – Acorn Computers, Philips, Logica және BBC компанияларының (Еуропалық комиссияның ESPRIT бағдарламасынан қаржыландырылды) Англияның 11 ғасырдағы халық санағы Domesday Book-тің 900 жылдығын атап өту мақсатымен жасалған серіктестік болды. Деректерді сақтау үшін қолданылған физикалық құралдардың салдарынан бұл жоба цифрлық ескірудің мысалы ретінде жиі айтылады. Domesday-дің осы жаңа мультимедиалық нұсқасы 1984-1986 жылдар аралығында жинақталды және 1986 жылы жарық көрді. Оған Ұлыбританияның жаңа "зерттеуі" кірді, онда адамдар, әсіресе мектеп оқушылары, өздерінің жергілікті аймақтарының географиясы, тарихы немесе әлеуметтік мәселелері туралы, немесе күнделікті өмірлері туралы жазды. Бұл ақпарат карталармен, көптеген түрлі-түсті фотосуреттермен, статистикалық деректермен, бейнематериалдармен және "виртуалды саяхаттармен" байланыстырылды. Жобаға сондай-ақ кәсіби түсірілген бейнефильмдер, маңызды ескерткіштердің виртуалды шындыққа жақын турлары және 1981 жылғы халық санағы сияқты басқа да дайындалған деректер жиынтығы да кірді. Жобаға 9000-нан астам мектептің оқушылары мен 1 миллионнан астам адам қатысты.

Электрондық сақтау мәселесі

2002 жылы дисктерді оқу мүмкін болмауы туралы алаңдаушылық туды, себебі бұл форматты оқи алатын компьютерлер сирек, ал дисктерге қол жеткізе алатын құрылғылар одан да сирек бола бастады. Бастапқы кодты эмуляциялаудың қиындығынан бөлек, негізгі мәселе лазерлік дискіде бір кадрлық аналогты бейне түрінде сақталған тұрақты суреттердің компьютерлік жүйенің графикалық интерфейсімен жабысып қалуы болды. Жоба JPEG кескіндерді сығу технологиясы мен түсті компьютерлік бейнекарталар кеңінен қолданысқа енгенге дейін, бірнеше жыл бұрын басталған. 2023 жылдың қараша айында Тим Харфордтың "Лазер және пергамент: Диск үшін соңғы күн" атты "Ескерту әңгімелері" сериясынан шыққан подкаст эпизоды BBC Domesday жобасының деректерінің тарихи жолымен байланысты туындаған көптеген мәселелерді сипаттап, түсіндірді.

КАМИЛЕОН (2002)

Алайда, BBC кейіннен CAMiLEON жобасы (Лидс университеті мен Мичиган университеті арасындағы серіктестік, Маргарет Хедстром басқарып, зерттеуші Пол Уитли басқарған) эмуляция техникасын қолдана отырып, дисктерге қол жеткізе алатын жүйе жасағанын хабарлады. CAMiLEON жобасы Domesday лазерлік дискілерінде сақталған мәтіндік және деректер базалық файлдарды SCSI қосылысын пайдалану арқылы Linux негізіндегі компьютерге көшірді. Бейнелер, әрбір кадрлық бейне түрінде сақталған, толық ажыратымдылықта бейне түсіру құралдарын қолдану арқылы цифрлық форматқа келтірілді және сығылмастан сақталды, нәтижесінде әр лазерлік дискінің бір жағына шамамен 70 ГБ сақтау көлемі қажет болды. Архивтелген деректерге қол жеткізу үшін BeebEm ашық кодты эмуляторының өңделген нұсқасы қолданылды, Turbo копроцессорының эмуляциясын, SCSI байланысын және лазерлік дискі ойнатқышының мүмкіндіктерін қолдау үшін жақсартылған.

Видеотаспаларды цифрландыру (2003)

Ұлыбританияның Ұлттық мұрағаты үшін жұмыс істейтін тағы бір команда (олар түпнұсқа Domesday Book-ты сақтайды) жобаның түпнұсқалық 1 дюймдік бейнетаспа түсірілімдерін тапты. Олар цифрлық форматқа аударылып, Digital Betacam форматында мұрағатталды.

1986 жылғы Domesday (2004-2008 жж.)

Дискілердің біреуінің Windows компьютерінде жұмыс істейтін нұсқасы құрылды. Бұл нұсқа Domesday Community дискісінің түпнұсқасынан кері инженерия арқылы жасалды және бейнеленген материалдардың түпнұсқаларынан алынған суреттерді қамтиды. Бастапқыда ол Ұлттық мұрағаттың Кьюдегі бас кеңсесіндегі терминал арқылы ғана қолжетімді болды, бірақ 2004 жылдың шілдесінде Domesday 1986 (domesday1986.com) ретінде интернетте жарияланды. Бұл нұсқа 2008 жылдың басында оның бағдарламашысы Адриан Пирс күрт қайтыс болғанда желіден алынып тасталды.

Domesday Reloaded (2011-2018) (қазіргі)

2011 жылы Джордж Окленд басқарған BBC Learning тобы Қоғамдық дискідегі деректердің көп бөлігін қысқа мерзімдік веб-форматта қайта жариялады. Шамамен 25 000 суреттен тұратын бұл деректер BBC Domesday Reloaded веб-сайтына жүктелді, ол 2011 жылдың мамыр айында іске қосылып, 2018 жылдың маусым айында тоқтатылды, содан кейін Ұлттық мұрағатта сақталды. Domesday Reloaded сайты үшін деректерді алу жұмысын 2003 және 2004 жылдары Саймон Герреро мен Эрик Фриман жүргізді.

Domesday86 (2020)

Domesday86 жобасының кейінгі күш-жігерлері Domesday және басқа да интерактивті бейне мазмұнына қол жеткізуге қолданылған технологияларды, сондай-ақ мазмұнның өзін сақтауға бағытталды, бұл ретте лазерлік дискілерді өздері сақтау артефактілері ретінде қарастырды. Топтың мақсаты – бастапқы жүйеде қолданылған сирек және қымбат мамандандырылған жабдықтарды қажет етпей, BBC Domesday жүйесін пайдалануға мүмкіндік беретін аппараттық және бағдарламалық құралдарды жасау, сонымен қатар бастапқы жабдықты қолдауды қамтамасыз ету және дамытуларды ашық лицензиялармен (еркін бағдарламалық қамтамасыз ету және ашық аппараттық лицензиялар) тарату.

Мұражайларды сақтау бойынша бастамалар (2020)

Кембридждегі Компьютерлік тарих орталығы "Домсдей" жобасының деректерін сақтау үшін ұқсас жобаны жүзеге асырды және оларды онлайн қолжетімді етті. 2011 жылы Ұлттық диск пен Қоғамдық диск өңделгеннен кейін, мұражай URL мекенжайын жалпы жұртшылыққа ұсынар алдында авторлық құқық мәселелерін қарастырып жатты. Кейіннен Domesday86 жобасымен бірлесіп эмулятор құрылды. Мұражайда жұмыс істейтін "Домсдей" жүйесі бар, ол көпшілікке ашық. Сондай-ақ, олар әлемдегі ең ірі "Домсдей" және интерактивті лазерлік дискілер архивіне ие болуы мүмкін. Милтон-Кейнстегі Блетчли паркінің жанында орналасқан Ұлттық есептеу мұражайында келушілерге арналған BBC Micro Classroom-да жұмыс істейтін "Домсдей" жүйесі бар.

Материалды мұрағаттандыру

Domesday жобасының редакторының орынбасары Майк Тиббетс, архив материалдары бастапқыда сеніп тапсырылған Ұлыбританияның Ұлттық дерек қорына сын айтты, технологияның ұзаққа соқпайтынын жасаушылар білгенін, бірақ мұрағатшылар материалды тиімді сақтап қалуға немқұрайлы болғанын мәлімдеді.

Авторлық құқық мәселелері

Жобаны сақтаумен қатар, авторлық құқық мәселелерін реттеу де елеулі қиындық туғызады. Жобаға шамамен 1 миллион адамның салған көптеген үлестеріне байланысты авторлық құқықтан өзге, пайдаланылған технологияларға қатысты авторлық құқық мәселелері де бар. Domesday жобасы кем дегенде 2090 жылға дейін авторлық құқық шектеулерінен толық құтыла алмайды (егер авторлық құқық мерзімі одан әрі ұзартылмаса).

Интерактивті бейне

Domesday Project мазмұнын жеткізу үшін пайдаланылған BBC Master негізделген жүйесі Domesday Advanced Interactive Video (AIV) жүйесі ретінде танымал, Acorn компаниясы Master Video атауымен платформаны Philips немесе Pioneer лазерлік диск ойнатқышымен 3220 фунт стерлингке немесе ықшам нұсқасы үшін 3750 фунт стерлингке ұсынды. (Бұл бұрынғы өнімдерден кейін пайда болды: BBC Micro және Pioneer немесе Philips лазерлік диск ойнатқышына негізделген Acorn Interactive System, ол тек сериялық байланыс арқылы лазерлік диск ойнатқышты бір бағытта басқаруды қолдайтын, және Viewpoint Interactive Video Workstation.) BBC Enterprises және Virgin білім беру үшін интерактивті бейнедискілерді шығарды. Бастапқы Domesday мазмұнынан кейін BBC Enterprises Ecodisc орта мектептерде биология мен экология бойынша экскурсияларды толықтыру үшін Slapton Ley табиғи қорығының экологиялық симуляциясын ұсынды. Бұл дискінің бір жағында интерактивті мазмұн мен деректер, екінші жағында BBC Schools телеарнасының Экология және қорғау бағдарламасы бар. Virgin компаниясының Солтүстік полярлық экспедициясы Ecodisc-тан айырмашылығы, бағдарламалық қамтамасыз етуді LV ROM мазмұны ретінде емес, бөлек дискеталарда өзара әрекеттесуді қолдау үшін ұсынды. Оның бағасы 199 фунт стерлингке қосылған ҚҚС-қа тең болды және Virgin Publishing жоспарлаған "CDI қосымшаларын сынау" болды. Бір рет "қалыптастырмалы жаңа медиум болуы тиіс сұрақтар мен жауаптар форматын" ұсынды деген жағымсыз пікірді алғаннан кейін, осы шолуға жауап ретінде "Domesday" жүйесінде қолданылатын өзара іс-қимыл әдісінің шектеулі жақтарын, медиумның тығыз байланысты дыбыс және бейне мүмкіндіктерін және "құнды және күрделі LV ROM мастерлеу процесін" қамтымай, бағдарламалық жасақтаманы жеткізу мен жақсарту қажеттігін атап өту арқылы осындай сын-пікірлерге жауап беруге тырысты. Жауапта сондай-ақ LV ROM форматының болашағы Laservision және CD ROM-ға қарағанда күмән тудырады, сонымен қатар CD I лазердиск құралымен кездесетін әртүрлі шектеулерді жоятынын көрсетеді. Би-Би-Сидің "Қонақ жер" бағдарламасы бойынша түрлі санақ және ауыл шаруашылығы деректері жинақталды. BBC-дің Oxford University Press баспасымен бірлесіп шығарған "Вулкандар" дискісінде вулканның атылуы туралы бейнелер мен марапатталған аниматор Род Лордтың анимациялық компьютерлік графикалық тізбектері, гипертексттік ерекшеліктер бар. "Вулкано" дискісі (194,35 фунт стерлинг) "гипертекст сияқты жаңа AIV мүмкіндіктерін" қолданды және Архимед компьютерлерінде жасалған графикалық мазмұнға ие болды. Shell Education Services компаниясы "Shell UK компаниясы әзірлеген жанармай құю станцияларындағы маршрут карталарын ұсыну жүйесіне" негізделген әртүрлі тақырыптар бойынша білім беру мақсатында "интерактивті бейне жобалық топтама" ұсынды. Epic Industrial Communications AIV жүйесі үшін "толық электронды курсты" ұсынды, оның бағасы 2300 фунт стерлингке қосылған ҚҚС. AIV платформасы үшін қолдау бағдарламалық жасақтама, мысалы Domesday Display бағдарламалық жиынтығы жасалды, ол пайдаланушыларға лазерлік дисктерден деректер мен суреттерді шығарып, оларды слайд-шоу түрінде көрсетуге мүмкіндік берді. Domesday Presenter қосымшасы Domesday және AIV жүйелі лазерлік дисктерге назар аударды, ал Domesday Captions қосымшасы видео кадрларын AIV жүйелі лазерлік дисктерден немесе кез келген басқа CAV (тұрақты бұрыштық жылдамдық) лазерлік дисктерден таңдауға мүмкіндік берді, пайдаланушы өздерінің тақырыптарын қосты. Бұл интерактивті бейне іске асыру кезекті қолжетімділік видеотаспасының навигациясына сүйенетін бұрынғы "қажетті емес және жайсыз" шешімдерден алыстап кеткенімен, Иван Берг Софтуэр (Акорнсофтпен әртүрлі атаулар бойынша бір кездері серіктес) Бетамакс форматындағы видеотаспада Take Five жүйесін ұсынды. BBC Micro интерактивті оқу курсының материалдарында "сұрақ-жауап кадрларын" ұсынды. Бұрынғы бәсекелестерге лазердискті, VHD бейнедискілерді, U Matic таспаларын қолдайтын Felix Learning Systems компаниясының Felix Link интерфейсі кірді, VHS таспалары уәде етілген, сонымен қатар Cameron Communications Interact B жүйесі Thorn EMI VHD бейнедискілер ойнатқышы арқылы сенсорлық экранды басқаруды ұсынады. Кейінгі Acorn машиналары лазерлік диск шешімдерінде де көрсетілген. Мысалы, Eltec Computers және Британдық ядролық форум BBC A3000 ойнатқышы, LaserVision 406 ойнатқышы, genlock картасы және Ньюкасл университетінің педагогтары орта мектептерге арналған үш дискпен жабдықталған жүйе ұсынды. Жүйенің құны 1899 фунт стерлинг. RISC OS платформасындағы кейбір бағдарламалық қамтамасыз ету, сонымен қатар, білім беру нарығына арналған Key Plus деректерді жинау және талдау бағдарламалық қамтамасыз ету сияқты лазерлік диск ойнатқыштарын қолдады. Oak Solutions компаниясының Genesis өнімі лазерлік диск аппараттық құралдарын қолдады, The Battle of the Somme атауы, Netherhall мектебі NCET және Imperial War Museum бірлесіп жасаған, "жобаны жандандыратын Laservision материалы" және "сол ескі Domesday жүйесі үшін жаңа бастама" ұсынды.

The BBC Master based system used to deliver the Domesday Project content, known as the Domesday Advanced Interactive Video (AIV) System, Acorn set up a subsidiary, Acorn Video, offering the platform under the name Master Video with a choice of Philips or Pioneer laserdisc player for £3220, or £3750 for a more compact version. (This ostensibly followed on from earlier products: the Acorn Interactive System, based on the BBC Micro and Pioneer or Philips laserdisc player, which only supported unidirectional control of a laserdisc player via a serial link, and the Viewpoint Interactive Video Workstation.) BBC Enterprises and Virgin released interactive video discs for education. Following on from the initial Domesday content, the Ecodisc from BBC Enterprises provided an ecological simulation of Slapton Ley nature reserve designed to complement biology and ecology field trips at secondary school level. It was priced at £169 plus VAT, with one side of the disc containing the interactive content and data, the other side containing the BBC Schools Television programme Ecology and Conservation. Virgin's North Polar Expedition title, in contrast to Ecodisc, provided the software to support interaction on separate floppy disks instead of as LV ROM content. It was priced at £199 plus VAT, and was reportedly a "testbed for CDI applications" planned by Virgin Publishing. Having received one unfavourable verdict that the title offered "a tired question and answer format in what should be an innovative new medium", a response to this particular review attempted to address such criticisms by noting the limitations of the interaction method employed by the Domesday system, the tightly coupled sound and video capabilities of the medium, and the need to deliver and improve the software without involving the "expensive and complex LV ROM mastering process". The response also questioned the future of the LV ROM format, in contrast to Laservision and CD ROM, also indicating that CD I would remove various restrictions experienced with the laserdisc medium. The BBC's Countryside disc provided various census and agricultural datasets and was sponsored by a broad consortium of public and private sector organisations. The BBC's Volcanoes disc, produced in association with Oxford University Press, featured volcanic eruption footage and animated computer graphics sequences by award winning animator, Rod Lord, together with hypertext features. The Volcanoes disc (priced at £194.35) employed "new AIV features like hypertext" and had graphical content that was created on Archimedes computers. Shell Education Services offered an "interactive video project pack" intended for educational use in various subjects based on "a system developed by Shell UK to provide route maps in filling stations". Epic Industrial Communications offered a "complete course in solid state electronics" for the AIV system, priced at £2300 plus VAT. Support software was also made for the AIV platform such as the Domesday Display application suite which allowed users to extract data and pictures from the laserdiscs and to present them in the form of a slideshow. The Domesday Presenter application focused on Domesday and AIV system laserdiscs, whereas the Domesday Captions application allowed video frames to be selected from AIV system laserdiscs or any other CAV (constant angular velocity) laserdisc, with the user adding their own captions. Although this particular interactive video implementation had progressed away from previous "cumbersome and boring" solutions relying on the navigation of sequential access video tape, Ivan Berg Software (a one time partner with Acornsoft on various titles) offered the Take Five system on Betamax format video tape with the BBC Micro supplying "question and answer frames" in interactive training course material. Earlier competitors included the Felix Link interface from Felix Learning Systems, supporting laserdisc, VHD video discs, U Matic tapes, with VHS tapes promised, along with Cameron Communications' Interact B system offering touchscreen control over a Thorn EMI VHD video disc player. Subsequent Acorn machines were also featured in laserdisc solutions. For instance, a system was offered by Eltec Computers and the British Nuclear Forum consisting of a BBC A3000, LaserVision 406 player, genlock card, and three discs designed by educators at Newcastle University aimed at secondary schools. The system cost £1899. Some software on the RISC OS platform also supported use of laserdisc players such as the Key Plus data collection and analysis software for the educational market. Oak Solutions' Genesis product supported use of laserdisc hardware, with The Battle of the Somme title, produced by Netherhall School in conjunction with NCET and the Imperial War Museum, incorporating "Laservision material which really brings the project alive" and offering "potentially a new beginning for that old Domesday system".