Кіріспе

Екі комедианттан құралған жұп, олардың өнері қарым-қатынастағы теңсіздікке негізделген.

Екілік акт (комедиялық дуэт деп те аталады) – британдық музыкалық зал дәстүрінен және американдық водевильден бастау алған комедияның бір түрі. Онда екі комедиант бірлесіп, біртұтас өнер көрсетеді, көбінесе олардың кейіпкерлерінің мінездеріндегі айырмашылықтарды ерекше атап көрсетеді. Мұндай жұптастырулар көбінесе ұзақ мерзімді болады, кейде әртістердің өмірі бойына созылады. Екілік акттер сахнада, телевидениеде және кинода өнер көрсетеді. Бұл формат Ұлыбританияда ерекше танымал, оның сәтті мысалдары – Питер Кук пен Дадли Мур (Куктың салқынқанды өнері Мурдың әжуалы сыңарлығымен қарама-қарсы), Фланаган мен Аллен, Морекамб пен Уайз және The Two Ronnies. АҚШ-та да осы дәстүр сақталған, мысалы, Уилер мен Вулси, Эбботт пен Костелло, Галлахер мен Шен, Бернс пен Аллен, Лайонс пен Йоско. Британдық-американдық комедиялық дуеті "Лорел мен Харди" әлемдегі ең танымал деп есептеледі.

Формат

Юмор көбінесе екі серіктес арасындағы тең емес қарым-қатынастан туады, әдетте бір жынысты, жас, этникалық тегі және мамандығы бірдей, бірақ мінез-құлқы немесе тұлғалық қасиеттері күрт өзгеше болады; әрқайсысы екіншісіне қарсы тартады. Дуэт мүшелерінің бірі – "түзу адам", "азық", "өлі ағаш" немесе "марионетка" – көбінесе ақылға қонымды және ойлы болып бейнеленеді, ал екіншісі – "күлкілі адам", "банан адам" немесе комик – күлкілі, білімі аз немесе ақыл-ойы жетілмеген, ақымақ немесе ерекше болып көрсетіледі. Көрермендер бір кейіпкерге көбірек симпатия танытса, екіншісі комик фольга деп аталады. "Азық" термині түзу адамның әзілдерді дайындап, оларды серіктесіне "жеткізуінен" шыққан. Рөлдерге жиі берілген атауларға қарамастан, түзу адам әрқашан әзілсіз болып табылмайды, сондай-ақ әзілді комик ғана сылайды деп те айтуға болмайды. Кейде түзу адам комиктің қимыл-қалпына сарказммен жауап беріп күлкі оятуы мүмкін, мысалы Стюарт Лидің Ричард Херрингпен жұптасқандағы оның абсурдты әрекеттеріне берген салмақты және логикалық реакциясы. Егер түзу адамның ешқандай комикалық мақсаты болмаса, тек комикті жақсы көрсету үшін құрал ретінде қолданылса, ол марионетка деп аталады. Кейде кемсітуші термин саналатын "марионетка" сөзі 1930 жылдары "Үш марионетка" тобынан кейін қолданыстан шыға бастады. Көбінесе екі адамдық қойылымдағы юмор жеке ойыншылардан емес, екі тұлғаның бір-бірімен өзара әрекеттесуінен туады. Көптеген сәтті қойылымдарда рөлдер ауысып ойнала береді.

Ерте дамуы

Қазіргі заманғы дуэттің моделі 19 ғасырдың соңындағы британдық музыкалық залдар мен американдық водевиль сахналарында қалыптасты. Онда көрермендердің шулы болуына байланысты, комиктің сөздерін қайталау үшін «түзу адам» қажет болды. Бірте-бірте динамика қалыптасып, «түзу адам» актінің маңызды бөлігіне айналды, комик үшін күлкілі жағдай жасап, әзілдің мәнін жеткізуге көмектесті. Көрермендердің қызығушылығын тудырған дуэттердің қатарында Джордж Бернс пен Грейси Аллен (бастапқыда Бернс комик рөлінде болған, бірақ Грейсидің үлкен сұранысқа ие болғандығы анықталған соң рөлдер ауыстырылды), Эбботт пен Костелло, Фланаган мен Аллен, Галлахер мен Шен, Смит пен Дейл, Лионс пен Йоско болды. Динамика дамыды, Эбботт пен Костелло 1930 жылдары «Кім бірінші?» атты әйгілі қойылымда заманауи және танымал формула қолданды, ал Фланаган мен Аллен «әңгіме басуды» пайдаланды. Водевиль 1930 жылдарға дейін сақталғанмен, киноның дамуына байланысты оның танымалдылығы төмендеді. Кейбіреулері киноға бейімделе алмады және жоғалып кетті. 1920 жылдарға қарай дуэттер үнсіз кино арқылы бүкіл әлемге таныла бастады. Комедия «әңгіме басудан» немесе тапқыр сөз алмасудан емес, көбінесе қимыл-қозғалыстар мен кейіпкерлердің әрекеттерінен туындады. Бүкіл әлемге кино арқылы танымал болған алғашқы дуэт – 1921 жылы бірге түскен «Оле мен Аксель» даниялық дуеті болды. Осы онжылдықтың екінші жартысында әлемге Лаурел мен Хардидің есімдері таныстырылды. Бұрын олар сахнада бірге жұмыс істемеген (1940 жылдан бастап жұмыс істеді), бірақ екеуі де водевильде тәжірибелі болды – Стэн Лорел Чарли Чаплинмен Фред Карно әскерінің құрамында, ал Оливер Харди әнші болып жұмыс істеген. Лорелді комик деп санауға болады, бірақ бұл дуэт көптеген дуэттер сияқты стандартты үлгіге сәйкес келмеді, олар күлкінің тең бөлігін алды. Олар алғаш рет 1927 жылы «Качканы шұбат» фильмінде бірге жұмыс істеді. Лаурел мен Хардидің алғашқы фильмі «Филипке шалбар кигізу» деп аталды, бірақ олардың таныс кейіпкерлері әлі қалыптаспаған еді. Олардың бірінші ортақ фильмі – 1921 жылы түсірілген «Бақытты иттің» фильмі. Лаурел мен Харди үнсіз фильмдерге жақсы бейімделді, олардың екеуі де қимыл-қозғалыстарда шебер болды, ал бір-бірімен және көрермендермен сөзсіз қарым-қатынастары әйгілі болды – Лорелдің айқайы және Хардидің көңілі төмендеген үңілуі, жағдай нашарлаған сайын, кейіннен дыбыстық фильмдерге көшкен кезде де сақталды. Олар 1930 жылдары дыбыстық фильмдерге сәтті ауысқан, сөздік ойындарда да шебер екендерін көрсеткен, сирек кездесетін дуэттердің бірі болды.

1940-шы жылдар - 1960-шы жылдар

1940 жылы Лорел мен Хардидің «Теңіздегі ақымақтар» фильмі жарық көрді, бұл олардың ұзақ жылдар бойы продюсер және әріптесі Хал Роучпен бірлесіп жасаған соңғы туындысы болды. Кейін олардың танымалдылығы төмендеді. 1940-шы жылдардағы Америкада дуэт кинотеатрларда танымал болып қала берді, ол «достар фильмі» жанрына айналды. Эбботт пен Костелло сахнадан экранға көшті, ал 1940 жылы Боб Хоуп пен Бинг Кросбидің «Жол» сериясының бірінші фильмі шықты. Содан кейін тағы да бірнеше жұптар пайда болды. Мысалы, Дин Мартин мен Джерри Льюис 1946 жылы алғаш рет бірге түсті. Сол кезде «Бикерсон» тобы радиода үлкен сұранысқа ие болды. Мел Брукс пен Карл Райнер 1961 жылы «2000 жылдық қарт» атты жазбаларын жасап, кейін теледидарда көрсетті. Бұл жанр кинода өміршеңдігін сақтап, радиоға, ал кейін «The Smothers Brothers» және «Rowan and Martin's Laugh In» телешоулары арқылы сәтті түрде көшті. Ұлыбританияда дуэттер 1950-ші жылдардың соңына дейін театрлар мен радиода ғана болды. Содан кейін «Morecambe and Wise» және «Mike and Bernie Winters» сияқты дуэттер «Sunday Night at the London Palladium» сияқты эстрадалық шоуларда теледидарға көшуді баяу бастады. Бұл дуэттер 1960-шы жылдардың ортасы мен соңында өзінің шарына келді. Морекэмбе мен Уайз жазушы Эдди Брабенмен біріккенде, дуэттің мәнін қайта анықтауға кірісті. Уайз, әдеттегі «түзу» рөлде болса да, өзінің комик кейіпкеріне айналды. Олар мюзик-холл мен қазіргі заманғы комедия арасындағы байланысты қамтамасыз етті. Сол кездегі ең танымал дуэттердің бірі – Морекэмбе мен Уайз және Винтерс ағайындылары, олардың арасында көңілді бәсекелестік болды. Винтерс Морекэмбе мен Уайздың танымалдылығын қысыммен қабылдады, ал Морекэмбе, егер олар комедияшы болмағанда не істер еді деген сұраққа «Майк және Берни Винтерс» деп жауап берді. 1952-1965 жылдар аралығында итальян жазушысы және журналисі Джованнино Гуарески жасаған Дон Камилло мен Пеппоне кейіпкерлеріне негізделген бірқатар қара-ақ фильмдер түсірілді. Бұл француз-итальяндық бірлескен туындылар, онда Фернандел итальяндық дін қызметкері Дон Камилло рөлін, ал Джино Серви олардың ауылдық қаласының коммунистік мэрі Джузеппе «Пеппоне» Боттацци рөлін сомдады. Фильмдердің атаулары: «Дон Камиллоның кішкентай әлемі» (1952), «Дон Камиллоның оралуы» (1953), «Дон Камиллоның соңғы айқасы» (1955), «Дон Камилло: Монсеньор» (1961) және «Дон Камилло Мәскеуде» (1965). Бұл фильмдер өз елдерінде үлкен коммерциялық сәттілікке жетті. 1952 жылы «Дон Камиллоның кішкентай әлемі» Италия мен Франциядағы ең табысты фильм болды, ал «Дон Камиллоның оралуы» 1953 жылы итальяндық және француздық кинопрокатта екінші орынды иеленді. Франко мен Чиччо – итальяндық актерлер Франко Франчи (1928–1992) мен Чиччо Инграссия (1922–2003) құрған комедиялық дуэт, олар 1960-шы және 1970-ші жылдарда ерекше танымал болды. Олардың ынтымақтастығы 1954 жылы театр сахнасында басталды және Франчидің 1992 жылы қайтыс болуымен аяқталды. Екеуі 1960 жылы «Appuntamento a Ischia» фильмімен киноға дебют жасады. Олар 1984 жылға дейін белсенді болды, сонда олардың соңғы бірлескен фильмі «Kaos» түсірілді, бірақ 1973 жылдан 1975 жылға дейін және 1975 жылдан 1980 жылға дейін жұмыста үзілістер болды. Барлығында олар 112 фильмде түсті. Олар фильмдерді қысқа мерзімде және аз қаражатпен түсірді, мысалы, режиссер Марчелло Чиорчолинимен түсірілген фильмдерде, кейде тіпті бір жылда он фильмге дейін түсіріп, көбінесе нақты сценарийсіз және түсірілім алаңында импровизациялап ойнады. Сондай-ақ, Люсио Фулчи режиссерлік еткен 13 фильм бар, ол Чиччоны күрделі, ал Франконы комик рөлге айналдырып, олардың әдеттегі рөлдерін кері айналдырды. Олар Пьер Паоло Пазолини және Тавиани ағайындылары сияқты белгілі режиссерлермен де жұмыс істеді. Сол кезде «B» класты фильмдердің басты кейіпкерлері деп есептелген олар, кейіннен сыншылар олардың комедиялық және шығармашылық қабілеттерін қайта бағалап, зерттеу нысанына айналды. 1960-шы жылдардағы кассалық табыстар олардың Италиядағы жылдық кірістің 10% құрағанын көрсетеді. 1960-шы және 1970-ші жылдардағы дәстүрлі формуладан «Екі Ронни», олар «түзу» рөлге мүлдем қажеттілік сезінбеді, және Оксбридж білім алған сатирик комедияшылар Питер Кук пен Дадли Мур бас тартты.

1970 жылдар

Халықаралық аренада 1970-ші жылдардың ең танымал дуеті итальяндық Теренс Хилл мен Бад Спенсер болды. Бұл команда 1960-шы жылдары бірге үш вестерн фильміне түскен, бірақ төртінші фильмінде ("They Call Me Trinity", 1970) үлкен жетістікке қол жеткізді. 1970-ші жылдары Ұлыбританиядағы жеңіл ойын-сауық индустриясын Морекэмбе мен Уайз басып алды, олар әсіресе Рождестволық арнайы бағдарламаларында жоғары рейтингтерге ие болды. Майк пен Берни Винтерстің танымалдылығы төмендесе де, The Two Ronnies-тің сәттілігі арта түсті, ал Питер Кук пен Дадли Мур эпизодты түрде жоғары бағаланған туындылар жасады, әсіресе 1976-1978 жылдар аралығындағы Дерек пен Клайв атты даулы жазбалары. 1970-ші жылдардың ортасы мен соңында американдық дуеттер қайта жанданды. "Blazing Saddles" (1974) фильмінде Мел Брукс пен Харви Корманның есімдері қалып қойды (кейін олар Брукстің 1981 жылғы "Әлем тарихының бірінші бөлігі" фильмінде қайта жұптасты). 1975 жылы тұңғыш рет көрсетілген "Saturday Night Live" комедиялық шоуы комедия актерлеріне дуэт түрінде ойнауға мүмкіндік берді және осы күнгі күні де солай болып келеді. Осы шоуда Дэн Айкройд пен Джон Белуши "Блюз ағайындар" кейіптерін қалыптастырды, олар 1980 жылы сол аттас фильмде танымал болды. Джин Уайлдер мен Ричард Прайор 1970-ші жылдары бірнеше сәтті серіктес фильмдерге түсті. Cheech & Chong осы кезеңде үлкен танымалдылыққа ие болды. Кейде, "еркек/күлкілі еркек" динамикасы күтпеген жағдайларда, әдетте комедия актерлері деп есептелмейтін кейіпкерлер арасында пайда болатын. Мұндай жағдай "Жұлдызды жол" сериалының бірнеше эпизодтарында Джеймс Т. Кирк (Уильям Шатнер) пен Мистер Спок (Леонард Нимой) арасындағы қарым-қатынаста жиі кездеседі.

1980 жылдар

Морекэмбе мен Уайз 1970-ші жылдары британдық жеңіл ойын-сауық индустриясында үстемдік құрды, бірақ 1980-ші жылдардың басында олардың ықпалы төмендеді. 1984 жылы Морекэмбе жеке қойылымды аяқтаған сәтте қайтыс болды (оның соңғы сөзі "Бәрі аяқталғанына қуаныштымын" болды), осылайша британдық комедиядағы ең жақсы көрілетін дуэт аяқталды және бірнеше жаңа топтар пайда болды. Бұл екі топтың арасындағы айырмашылық ең жоғары деңгейде болды. "Тоғыз сағаттық жаңалық емес", "Жас адамдар" және "балама комедияның" теледидарға енуінен кейін Френч пен Сондерс; Фрай мен Лори; Рик Мейолл мен Эд Эдмондсон; Хейл мен Пейс; және Смит пен Джонс пайда болды. Бұл жаңа комиктер бұрынғылардан өзгеше, көбірек еркін және тікелей болды – комедиядағы панк-рок сияқты. 2006 жылдан 2010 жылға дейін Apple компаниясы Джон Ходжман мен Джастин Лонгты жұмылдырған "Мен Mac, ал мен PC" атты танымал жарнамаларында дуэт формуласын табысты қолданды.

Италия

Италияда бұл дәстүр 20 ғасырдың соңында Батталья және Мизефери, Кочи және Ренато, Фикарра және Пиконе, Фичи д'Индия, Джиджи және Андреа, Катя және Валерия, Лилло және Грег, Пио және Амедео, сондай-ақ Рик және Джан есімді артистер арқасында кең танылды. Кочи және Ренато балалық шақтан дос болған, олар достары мен туыстарының алдында бірлесіп өнер көрсетуге үйренген. Олардың кәсіби дебюті 1965 жылы Миландың Cab 64 атты шағын кабаре клубында өтті, онда олар Лино Тоффоло мен Бруно Лаузибен бірге сахнаға шықты. Олардың ең сәтті әні – 1974 жылы Италия хит-парадтарында бірінші орынға шыққан "E la vita la vita" болды. Кейін олар Джерри және Фабио ретінде бірге өнер көрсетуді шешіп, Солтүстік Италиядағы түрлі театрларда, түнгі клубтарда және кабарелерде, сондай-ақ Париждегі Crazy Horse-та жұмыс істеді. Джиджи және Андреа 1970-жылдардың екінші жартысында Болоньядағы шағын театрларда, кабарелерде және мейрамханаларда өнер көрсете бастады. Олар 1978 жылы Rai 1 телеарнасының "Io e la Befana" атты ойын-сауық шоуында дебют жасады. Бұған бір жыл бұрын олар Мемо Ремиги режиссерлік еткен "A modo mio" телебағдарламасында алғаш рет пайда болды. 1980-жылдары бұл дуэт бірнеше комедиялық фильмдерде түсті, бірақ олар көбінесе сыншылар тарапынан жағымсыз бағаланды, алайда коммерциялық сәттілікке қол жеткізді. Осы кезеңде олардың кішкентай экрандағы қатысуы да күшейді, әсіресе Fininvest ойын-сауық шоулары мен телефильмдерінде. 1998 жылы қалған екі мүше өздерінің тегін қолдана бастады: Фикарра және Пиконе. 2007 жылы олар Джанбатиста Авеллиномен бірлесіп "Il 7 e l'8" фильмін түсіріп, режиссерлік дебют жасады. Осы фильмі үшін олар "Дәуіт ди Донателло" сыйлығының "Ең үздік жаңа режиссер" және "Күміс лента" номинацияларына ұсынылды. Сондай-ақ 2007 жылы олар "Zio Paperone e il rapimento teatrale" (аудармада "Скрудж аға және театрлық ұрлау") атты әңгімеде комик кейіпкерлер ретінде пайда болды, бұл әңгіме Topolino журналының 2678 санында жарияланды.

Қытай

Қытайда сяншенг (кейде кросстокинг деп те аталады) – екі артист арасындағы әңгіме түріндегі дәстүрлі комедиялық өнер.

Жапония

Жапонияда манзай дәстүрі дуэтке ұқсас, бірақ одан әлдеқайда қалыптасқан. Мұнда ерекше түзу адам (цуккоми) және қызық адам (боке) болады, ал юмор шапшаң қимылдар, күлкілі оқиғалар мен әлеуметтік қарым-қатынастағы ұғынбаушылықтардан құралады.

Германия

Германияда Тюннес және Шел (1803/1850 жылдардан бері), – Кельн қуыршақ театрының екі кейіпкері, олар ақымақ пен әзілге жауап беретін адам рөліне сай келеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Тран мен Хелле немістерді Германияның соғысқа қатысуына немесе қауіпсіздігіне зиян келтіретін іс-әрекеттерден тайдыру мақсатында бірнеше қысқа фильмдерде пайда болды. 1950-1980 жылдар аралығында Шығыс Германияның ең танымал комедиялық дуэті Herricht & Preil өте табысты жұптық қойылымдар көрсетті, мұнда Ханс Йоахим Прейль – әзілге жауап беретін адам, ал Рольф Геррихт – комик рөлінде болды.