Кіріспе

Испания ақсұлуы және саясаткері Педро Тельез Жирон, Осунаның 3-ші герцогы (17 желтоқсан 1574 – 24 қыркүйек 1624) – испан ақсұлуы және саясаткері. Ол Пенафиелдің 2-ші маркизі, Уреняның 7-ші графы, Сицилияның испан вице-королі (1611–1616), Неапольдің вице-королі (1616–1620), 1608 жылдан бері Алтын Жүн орденінің рыцары, Испанияның Гранды, Испанияның Жоғарғы Әскери Кеңесінің мүшесі және оның досы, кеңесшісі және көмекшісі Франсиско де Кеведоның бірнеше өлеңдерінің нысаны болды.

Ерте өмір

Ол Севилья провинциясының Осуна қаласында дүниеге келді және 1575 жылдың 18 қаңтарында крещениеден өтті. Ол Осунаның 2-ші герцогы Хуан Тельез Жирон мен оның әйелі Ана Мария де Веласконың ұлы, ал Ана Мария де Веласко – 4-ші Фриас герцогы Иниго Фернандес де Веласконың қызы. 1699 жылы протестант миландық Грегорио Лети жариялаған алғашқы өмірбаянға сәйкес, ол 20 ғасырға дейін Осунаның үшінші герцогы туралы басты және ең көп пайдаланылған ақпарат көзі болды. Бала кезінде ол әкесінің әкесі, 1-ші герцогпен бірге болды. 1594 жылдың сәуір айында ол Афан де Рибера герцогтігін мұраға алды. Қарызға батқан болғанымен, Осунаның иелігі оның жас кезінен ақшаны дұрыс пайдаланбау үшін Кастилия Кеңесінің басқаруына берілді. Осунаның иелігі Испаниядағы жалпы байлығы бойынша Медина Сидония герцогынан кейін екінші орында тұрды. 1602 жылы, көрінеу, Кастилия констеблі, Фриастың 5-ші герцогы Хуан Фернандес де Веласконың келісімімен, оның ағасы және саяси тәрбиешісі, сондай-ақ Испания королі Филипп III билігіндегі ең күшті және көрнекті тұлғалардың бірі, Осуна Куэльяр қамалындағы қамаудан қашып шықты. Бұл жер/түрме соңғы екі ғасыр бойы "абыройлы" патшалық қонақтарды бақылау үшін қолданылып келді. Ол бір қызметшімен бірге сол жылдың қазан айында Брюссельге жетті.

Әскери мансап

Алғашында ол Австрияның эрцгерцогы Альберт әскеріне қарапайым сарбаз ретінде қабылданып, бірақ көп ұзамай екі кавалериялық ротаның басшысы болып тағайындалды. 1602 және 1603 жылдары ол Брабантта эрцгерцог әскерлері арасында туған бүліктерді бақылауға және бейтараптандыруға қатысты, тіпті бүлікшілермен келісімдерді өзінің қаржысымен қаржыландырды, ол Фландриядағы испандық мүліктерінің кепілдігімен жиналды. Бұдан өзге, ол бірнеше маңызды шайқастарға қатысып, екі рет ауыр жарақат алды. Летидің тағы бір аңызында 1604 жылы ол Испания королі Филипп III-нің король Джеймс I Стюартқа жіберген елшілігінің құрамында Лондонға барып, бейбітшілік шартын жасауға қатысқан делінеді. Елші – Кастилияның констеблі болды, кейінірек бұл мәлімет расталды. 1608 жылы, Сегіз жылдық соғыс аясында Морис Нассау мен Амброджио Спинола арасындағы 12 жылдық бітім туралы келіссөздер Гаагада басталғанда, ол оларға қарсы болғандықтан қатыспады. Ол Испанияға батыр ретінде оралып, 1608 жылы Габсбургтер әулетінің басшысы ретінде Испания королінің берген ең жоғары наградасы – Алтын жүн орденімен марапатталды. 1608 жылы ол ұлы Хуанның Испания королі Филипп III-нің премьер-министрі және вальидосы Франсиско Гомес де Сандовал и Рохастың ұлы және көмекшісі Уседа герцогы Кристобаль де Сандовалдың қызымен үйленуін ұйымдастырды. Мұндай келісімнің саяси маңызы – ол Лерманың отбасы мен жақын достарының құрамына қабылданды, сол кездегі испан монархиясының нақты билік ететін элитасы болды, 1621 жылға дейін оның саяси қарсыласы Гаспар де Гусман, Оливарес графы-герцогы оны ығыстырғанша.

Сицилияның вице-королі ретінде

1610 жылы 18 қыркүйекте ол Сицилияның вице-королі болып тағайындалды және 1611 жылы 9 наурызда Милаццода лауазымына кірді. Сицилияда вице-король болып қызмет еткен кезінде ол Корольдік флот үшін галералар эскадрильясын, сондай-ақ жеке корсар флотын ұйымдастырды. Ол берберлік қарақшыларға және олардың портына, сондай-ақ түріктерге қарсы бірнеше сәтті экспедициялар ұйымдастырды. 1613 жылы Оттавио д'Арагона Кіші Корво мүйісіндегі шайқаста жеңіске жетті. 1616 жылы сицилиялық корольдік флоттың қолбасшысы Франсиско де Ривера и Медина Келидония мүйісіндегі шайқаста түрік галераларына қарсы тағы бір маңызды жеңіске қол жеткізді. Жалпы алғанда, Осуна Сицилияда үлкен теңіз күшін құрып, аралдың әскери қуатын арттырды.

Неапольдің вице-патриоты ретінде

1616 жылы ол Неаполь вице-королі болып тағайындалды және 1620 жылдың маусымына дейін осы лауазымды атқарды. Испанияның Италиядағы басты мәселесі – Франция мен Савойяның Милан герцогтығына деген талаптары еді. Бұл аумақ Испания мен Төмен елдер және басқа да Габсбург аймақтары арасындағы әскери байланысты сақтау үшін стратегиялық маңызы бар жер болды. 1613 және 1618 жылдар аралығында Испания мен Савойя соғыста болды (Монферрат мұрагерлік соғысы). Испания Савойя герцогін 1559 жылғы Като-Камбре келісімімен белгіленген шекарада ұстап тұруға тырысты, ал герцог шетелдік басып алушыларға (испандарға) қарсы итальяндық көшбасшы рөлін ойнады. Ол барлық мүмкіндіктерді пайдаланып өзінің аумақтарын кеңейтуге, ал мүмкін болса, француз және венециялық көмекпен Миланды жаулап алуға тырысты. Савойяға қаржылық көмек көрсетуші негізгі ел – Венеция республикасы еді. Осуна Адриатика шығанағындағы венециялық үстемдікті тоқтату және тіпті Венецияның өзін басып алудың тиімді және мүмкін екенін ойлады. 1618 жылдың мамыр айында венециялық билік қаланы тонау және арсеналды өртеп жіберуге қатысты өте қауіпті қастандық ашылғанын мәлімдеді. Көптеген күдіктілер (барлығы француз) дереу жазаланды, бірақ қастандықтың нақты және құпия басшылары Осуна мен Венециядағы испан елшісі Бедмар екені айтылды. «1618 жылғы Испанияның Венецияға қарсы қастандығы» деп аталатын оқиға соңғы төрт ғасыр бойы тарихшылар арасында талқыланып келеді. Испан және неміс тарихшылары қастандықтың шындыққа жанаспайтынын немесе оның жеткілікті маңызды болмағанын айтады, ал француз және итальян тарихшылары кері пікірде. Осунаның Неапольдегі үкіметінің соңы өте жағдайсыз және шиеленісті болды. Бір жағынан, Неаполь аристократиясы Осунаға қарсы болды, себебі қаланың өкілді органдарымен келісімсіз 12 000 сарбазды тамақтандыру және орналастыру қажеттілігінен туындаған экономикалық ауырлықтың себебі осы еді. Екінші жағынан, Осунаның қара халықтың, «халықтың» саяси талаптарын қолдауы себеп болды. 1620 жылдың маусымында Римдегі бұрынғы елші, кардинал Борья барлық ресми ережелерді бұзып, вице-корольдікке ие болды, бірақ Осуна Борьяның билігін қабылдады және Мадридке мойынсұнып оралды.

Құлау және өлім

Филипп III қайтыс болғаннан кейін бірнеше күн өткен соң, 1621 жылы, жаңа және өте жас патшаның министрлері Лерманың отбасы мен достарына қарсы "тазалау" шарасын жүргізіп, Осунаны Мемлекеттік кеңестің шешімімен қамауға алды – бұл Испан монархиясының ең жоғары саяси және әкімшілік органы. Оған қарсы кең ауқымды айыптаулар қойылды (сыбайлас жемқорлық, сондай-ақ дінсіздік, ұятты мінез-құлық және т.б.). Ол 1624 жылдың қыркүйегінде қайтыс болғанға дейін үй қамауында болды (қамалдарда немесе ақсүйектердің үйлерінде тұтқынға алынды). Бұл тазалауды жаңа корольдік премьер-министрі, Оливарес графы және герцогы Гаспар де Гусман белсенді түрде ілгерілетуге тырысты. Ешқандай үкім шығарылмады, бірақ Осуна әулеті үш онжылдық бойы патшалықтың құрметінен шеттетіліп, тек Карл II билік еткен кезде ғана Испанияның саяси өмірінде маңызды рөл атқарды.