Кіріспе

Бельгияның екі палаталы ұлттық заң шығару органы – Федералды парламент. Ол Өкілдер палатасы (голланд тілінде: Kamer van Volksvertegenwoordigers, француз тілінде: Chambre des représentants, неміс тілінде: Abgeordnetenkammer) және Сенаттан (голланд тілінде: Senaat, француз тілінде: Sénat, неміс тілінде: Senat) тұрады. Ол Ұлт сарайында (Palais der Natie, Palast der Nation) орналасқан. Өкілдер палатасы – басты заң шығару органы; Сенат федералды қауымдастықтар мен аймақтардың отырыс алаңы ретінде ғана жұмыс істейді. Конституцияда Федералды парламент деп тікелей айтылмаған, бірақ федералды заң шығару билігі Король мен Өкілдер палатасы (ерекше жағдайларда Сенат) арқылы жүзеге асырылатыны және Біріккен палаталардың қашан шақырылатыны белгіленген.

Өкілдер палатасы

Өкілдер палатасы пленарлық отырыстарын Брюссельдегі Ұлт сарайында өткізеді. Палатаға қатысу шарттары – 21 жасқа толуы, азаматтығы және Бельгияда тұруы. Палатадағы орын саны конституциялық түрде 150 деп белгіленген, олар 11 сайлау округінен сайланады. Округтер тілдік принцип бойынша бөлінеді: 5 фламанд (87 орын), 5 валлон (48 орын) және екі тілді Брюссель округі (15 орын). Округтер – провинциялар мен Брюссель астанасы аймағы. Әр округке оның халқына пропорционалды түрде орын саны беріледі (сайлаушылар саны емес), Люксембург үшін 4-тен бастап Антверпен үшін 24-ке дейін. Брюссель мен Лёвеннен басқа барлық округтерде сайлау шегі 5% құрайды. 2013 жылы бұрынғы Брюссель-Халле-Вильворде округі таратылғаннан кейін, оған Брюссель астанасы аймағының 19 екі тілді муниципалитеті және Фламанд Брабантындағы 35 голланд тілінде сөйлейтін муниципалитет кірген болатын, соның ішінде француз тілінде сөйлейтіндерге тілдік мүмкіндіктер бар 7 муниципалитет. Брюссельді қоршаған тілдік мүмкіндіктері бар 6 муниципалитеттегі сайлаушыларға Брюссель округінде дауыс беру құқығы берілді. Қазіргі құрам 2019 жылғы федералды сайлауда сайланды.

Сенат

2014 жылдан бері Сенат 60 мүшеден тұрады. Сенаторлардың екі түрі бар: тағайындалған сенаторлар және қауымдастықтар мен аймақтық парламенттерден сайланған сенаторлар. 50 сенатор қауымдастықтар мен аймақтық парламенттер тарапынан сайланады: 29-ы Фламанд Парламентінен, 10-ы Француз тілді қауымдастығының Парламентінен, 8-і Валония Парламентінен, 2-і Брюссель астанасы аймағының Парламентінің француз тілді тобынан және 1-і Неміс тілді қауымдастығының Парламентінен. Қалған 10 сенатор тағайындалады: оларды 50 сенатор сайлайды. Сенатқа сайлау шарттары Палатаға сайлау шарттарымен толық сәйкес келеді. 2014 жылға дейін Сенат 71 сенатордан тұратын, олардың тек 21-і қауымдастық парламенттері тарапынан сайланды. Олардың 25-і фламанд тілді сайлау округінен, ал 15-і француз тілді сайлау округінен тікелей сайланды. Бұл 40 мүшенің соңғы тікелей сайлауы 2010 жылғы федералды сайлауда өтті. 2014 жылғы сайлау реформаланған Сенатпен алғаш рет өткізілді. 2014 жылдан бері Сенат төрағасы Кристин Дефрайн (MR) болып табылады. Сенаттың толық отырыстары Брюссельдегі Ұлттар сарайында өтеді.

Заң шығару тәртібі

1995 жылғы 21 мамырдағы сайлаудан кейін Өкілдер палатасы мен Сенат арасындағы өкілеттіктердің бөлінуі орын алды, нәтижесінде Сенат Өкілдер палатасына қарағанда азырақ құзыреттерге ие болды. Бұрын Өкілдер палатасы мен Сенат тең құқықта бірдей парламенттік жұмыстарды атқарған, бірақ қазір үш түрлі заңнамалық процедура қолданылады: бір палаталық процедура, екі палаталық опциялық процедура және екі палаталық міндетті процедура. Белгілі бір мәселелерде екі палатаның да тең өкілеттігі бар. Оларға конституциялық түзетулер, білікті көпшілік дауысымен қабылдауды талап ететін заңдар, Бельгия мемлекетінің негізгі құрылымы туралы заңдар, Федералды мемлекет, қауымдастықтар мен аймақтар арасындағы ынтымақтастық туралы келісімдерді бекіту туралы заңдар, халықаралық шарттарды мақұлдау туралы заңдар, сот жүйесін, Мемлекеттік кеңесті және Конституциялық сотты ұйымдастыру туралы заңдар жатады. Мұндай жағдайларда екі палаталық міндетті процедура қолданылады, яғни екі палата да заң жобасының бірдей нұсқасын қабылдауы тиіс. Басқа көптеген заңдар бойынша Өкілдер палатасы Сенаттан басымдыққа ие және екі палаталық опциялық процедура қолданылады. Бұл Сенаттың қарастыру және ойлану палатасы ретінде әлі де араласу мүмкіндігін білдіреді. Ол белгілі бір мерзім ішінде Өкілдер палатасы қабылдаған заң жобаларын қарап, қажет болған жағдайда түзетулер ұсынуға құқылы. Палата кейіннен Сенат ұсынған түзетулерді қабылдауы не қабылдамауы, не жаңа ұсыныстар енгізуі мүмкін. Сенат өзі қабылдаған заң жобасын Палатаға ұсынуға да құқылы, онда Палата оны мақұлдауы, қабылдамауы немесе өзгерте алады. Дегенмен, соңғы шешімді Палата қабылдайды. Бір палаталық процедура Өкілдер палатасы заң шығаруға толық құқыққа ие болған жағдайларда қолданылады. Бұл Сенаттың араласу мүмкіндігі жоқ екенін және заң жобасын қабылдау үшін Сенаттың келісімі қажет емес екенін білдіреді. Өкілдер палатасының толық жауапкершілігіне жататын мәселелер: азаматтық алу, министрлердің жауапкершілігі, мемлекеттік бюджет, есеп беру және әскери квоталар.

Ұлттық наркокоммисар

2023 жылдың ақпан айында Бельгия үкіметі Бельгиядағы есірткі тасымалы мен ұйымдасқан есірткі қылмысының өршуіне қарсы күресу үшін алғашқы ұлттық есірткі комиссарын тағайындады. Бұл федералдық үкіметтің наркотерроризмге қарсы шараларының бір бөлігі болды, оған порттардағы полиция күштерін арттыру, инфрақұрылымды тексеру, кокаин қолданушыларға 1000 евроға дейін айыппұл салу немесе оңалтуға жіберу, порт қызметкерлерін тексеру, есірткі ақшасын жылу үшін пайдаланылатын бизнеске тыйым салу және тағы да басқалар кірді. Үкімет сондай-ақ БАӘ-ге есірткі қылмысына қатысы бар адамдарды, оның ішінде Дубайда тұратын және Антверпенде кокаин тасымалын ұйымдастырды деген айыппен іздеп отырған Нордин Эль Хаджиуиді экстрадициялау үшін қысым көрсетуге тиіс болды.

Біріккен палаталар

Біріккен палаталар (Verenigde Kamers, Vereinigten Kammern) – Федералды парламенттің екі палатасы бірлескен отырыста жиналғанда құрылатын орган. Біріккен палаталар Бельгия Конституциясында нақты көрсетілген жағдайларда ғана шақырылады: Король Конституцияның 91-бабына сәйкес, Біріккен палаталардың алдында конституциялық серт беруге міндетті, ал Корольдің мұрагері кәмелетке толмаған жағдайда немесе Корольдің билік етуге мүмкіндігі болмаса, Біріккен палаталар регенттікке қатысты мәселелерді шешуге тиіс, бұл Конституцияның 92 және 93-баптарында көрсетілген. Біріккен палаталардың соңғы отырысы 2013 жылдың 21 шілдесінде болды, онда Бельгия Королі Филипп конституциялық серт берді.

Ұлт сарайы

Ұлт сарайы (Palais der Natie, Palast der Nation) 1778 жылдан 1783 жылға дейін француз сәулетшісі Жиль Барнаб Гвимардың неоклассикалық жобасы бойынша салынды және Жиль Ламберт Годешарльдің мүсіндерін қамтиды. Австрия билігі тұсында ол Брабанттың Егемендік Кеңесіне орналасқан, ал француз кезеңінде сот ғимараты ретінде пайдаланылды. Голландия кезеңінде ол Нидерланд Біріккен Корольдігі Парламентінің екі орнының бірі болды, екіншісі Гаагада орналасқан. 1830 жылы Бельгия тәуелсіздік алғаннан кейін Бельгияның Уақытша үкіметі мен Бельгия Ұлттық Конгресі осы ғимаратқа көшіп келді, ал бір жыл өткен соң Өкілдер палатасы мен Сенаттың алғашқы отырысы өткізілді. Ғимарат Брюссель паркінің солтүстік кіреберісіне қарама-қарсы тұр және 1731 жылы өрт салдарынан қираған, сондай-ақ 1820 және 1883 жылдары өрттен зардап шеккен Брабант герцогтарының бұрынғы сарайының жанында орналасқан. 1930 жылдары парк төменде парламент үйіне туннельдер арқылы жалғасқан бункер салынды.