Кіріспе
Австрия физигі және математигі (1883–1953)
Richard Martin Edler von Mises (; 19 April 1883 – 14 July 1953) was an Austrian scientist and mathematician who worked on solid mechanics, fluid mechanics, aerodynamics, aeronautics, statistics and probability theory. He held the position of Gordon McKay Professor of Aerodynamics and Applied Mathematics at Harvard University. He described his work in his own words shortly before his death as:
practical analysis, integral and differential equations, mechanics, hydrodynamics and aerodynamics, constructive geometry, probability calculus, statistics and philosophy. Although best known for his mathematical work, von Mises also contributed to the philosophy of science as a neo positivist and empiricist, following the line of Ernst Mach. Historians of the Vienna Circle of logical empiricism recognize a "first phase" from 1907 through 1914 with Philipp Frank, Hans Hahn, and Otto Neurath. His older brother, Ludwig von Mises, held an opposite point of view with respect to positivism and epistemology. His brother developed praxeology, an a priori view. During his time in Istanbul, Mises maintained close contact with Philipp Frank, a logical positivist and Professor of Physics in Prague until 1938. His literary interests included the Austrian novelist Robert Musil and the poet Rainer Maria Rilke, on whom he became a recognized expert.
Ричард Мартин Эдлер фон Мизес (19 сәуір 1883 – 14 шілде 1953) – қатты денелер механикасы, сұйықтықтар механикасы, аэродинамика, авиация, статистика және ықтималдықтар теориясы саласында жұмыс істеген австриялық ғалым және математик. Ол Гарвард университетінде Гордон Маккей атындағы аэродинамика және қолданбалы математика профессоры қызметін атқарды. Өліміне аз уақыт қалғанда өзінің жұмысын былай сипаттады: практикалық талдау, интегралдық және дифференциалдық теңдеулер, механика, гидродинамика және аэродинамика, конструктивтік геометрия, ықтималдық есептеу, статистика және философия. Математикалық еңбектерімен танымал болғанымен, фон Мизес Эрнст Махтың дәстүрін жалғастырған неопозитивист және эмпирицист ретінде ғылым философиясына да үлес қосты. Логикалық эмпиризмнің Вена үйірі тарихшылары Филипп Франк, Ханс Хан және Отто Нейратпен бірге 1907 жылдан 1914 жылға дейінгі кезеңді «алғашқы кезең» деп таниды. Оның ағасы Людвиг фон Мизес позитивизм және эпистемология мәселелерінде қарсы пікірде болды. Ағасы праксиологияны, априорлық көзқарасты дамытты. Стамбулда болған кезінде Мизес 1938 жылға дейін логикалық позитивист және Прагадағы физика профессоры Филипп Франкпен тығыз байланыста болды. Оның әдеби қызығушылықтарына австриялық романист Роберт Музил және ақын Райнер Мария Рилке кірді, ол олардың сарапшысы ретінде танылды.
Richard Martin Edler von Mises (; 19 April 1883 – 14 July 1953) was an Austrian scientist and mathematician who worked on solid mechanics, fluid mechanics, aerodynamics, aeronautics, statistics and probability theory. He held the position of Gordon McKay Professor of Aerodynamics and Applied Mathematics at Harvard University. He described his work in his own words shortly before his death as:
practical analysis, integral and differential equations, mechanics, hydrodynamics and aerodynamics, constructive geometry, probability calculus, statistics and philosophy. Although best known for his mathematical work, von Mises also contributed to the philosophy of science as a neo positivist and empiricist, following the line of Ernst Mach. Historians of the Vienna Circle of logical empiricism recognize a "first phase" from 1907 through 1914 with Philipp Frank, Hans Hahn, and Otto Neurath. His older brother, Ludwig von Mises, held an opposite point of view with respect to positivism and epistemology. His brother developed praxeology, an a priori view. During his time in Istanbul, Mises maintained close contact with Philipp Frank, a logical positivist and Professor of Physics in Prague until 1938. His literary interests included the Austrian novelist Robert Musil and the poet Rainer Maria Rilke, on whom he became a recognized expert.
Өмір
Фон Мизес Австрия-Мажарстан империясының Лемберг қаласында еврей отбасында дүниеге келді, ағасы Людвиг фон Мизестен он сегіз ай бұрын. Оның ата-анасы – техникалық ғылымдар докторы, Австрия мемлекеттік теміржолында жұмыс істеген Артур Эдлер фон Мизес және Адель Ландау. Ричард пен Людвигтің кіші інісі Карл фон Мизес туғаннан кейін қызыл жегіден қайтыс болды. Рихард Венадағы Академикалық гимназияда оқып, 1901 жылдың күзінде латын тілі мен математикадан үздік дипломмен бітірді. Вена Техникалық университетінде математика, физика және инженерлік мамандықтарды бітірген соң, ол Георг Хамельдің Брюнн (Брно) қаласындағы ассистенты болып тағайындалды. 1905 жылы, әлі студент кезінде, ол беделді "Zeitschrift für Mathematik und Physik" журналында "Zur konstruktiven Infinitesimalgeometrie der ebenen Kurven" атты қисықтар геометриясы туралы мақала жариялады. 1908 жылы фон Мизес Вена университетінен докторлық диссертациясын қорғады ("кербелі механизмдерде дөңгелектің массасын анықтау" тақырыбында) және Брюнн (Брно) қаласында инженерлік сабақтар оқуға габилитация алды ("Су доңғалақтарының теориясы" тақырыбында). 1909 жылы, 26 жасында, ол Германия империясының (кейін Страсбург, Эльзас, Франция) құрамындағы Страсбургте қолданбалы математика профессоры болып тағайындалды және Пруссия азаматтығын алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс Брно Техникалық университетінде оқытушылық қызметке орналасуға жасаған өтінішін тоқтатты. Соғысқа дейін ол ұшқыш болып, ұшақтарды жобалау бойынша дәріс берді, ал 1913 жылы Страсбургте қозғалтқышты ұшу бойынша алғашқы университет курсын оқыды. Соғыс басталғанда, ол Австрия-Мажарстан армиясына ұшқыш-сынақшы және ұшқыш-инструктор болып қосылды. 1915 жылы ол Австрия армиясы үшін 600 ат күші (450 кВт) қуаты бар "Mises Flugzeug" (Mises ұшағы) ұшағының құрылысын қадағалады. 1916 жылы ұшақ аяқталды, бірақ ешқашан жауынгерлік қызметке қатыспады. Соғыстан кейін фон Мизес Дрезден Техникалық Жоғарғы мектебінде гидродинамика және аэродинамика кафедрасын басқарды. 1919 жылы ол Берлин университетінде Эрхард Шмидт тапсырмасымен құрылған қолданбалы математика институтының директоры және профессоры болып тағайындалды. 1921 жылы "Zeitschrift für Angewandte Mathematik und Mechanik" журналын құрып, оның редакторы болды. 1933 жылы Ұлттық-социалистік партия билікке келгеннен кейін, Мизес Бірінші дүниежүзілік соғыстағы әскери қызметіне қарамастан, өзінің позициясы қауіпті екенін сезінді. Ол Түркияға көшіп, Стамбул университетінде таза және қолданбалы математика кафедрасын басқарды. 1939 жылы ол АҚШ-қа қызметке барып, 1944 жылы Гарвард университетінде Гордон Маккейдің аэродинамика және қолданбалы математика профессоры болып тағайындалды. 1943 жылы ол Институтта оның ассистенті болған математик Хилда Герингерге үйленді және онымен Түркияға, содан кейін АҚШ-қа көшіп барды. 1950 жылы фон Мизес Коммунистік Шығыс Германия Ғылым академиясының құрметті мүшелігінен бас тартты.
In 1950, von Mises declined honorary membership from the Communist dominated East German Academy of Science.
Үлестер
Аэродинамикада фон Мизес шекаралық қабат ағынының теориясы және қанат пішінді дизайн бойынша үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Ол материалдың беріктігін есептеуде маңызды фактор болып табылатын кернеудің деформациялық энергия теориясын жасады. Оның идеялары барлық жерде жақсы қабылданбады, бірақ Александр Островский оның туралы: «Рихард фон Мизесті Берлин университетіне тағайындағанда ғана кең қамтылым аймағына ие болған алғашқы маңызды неміс қолданбалы математика мектебі құрылды. Фон Мизес өте динамикалық және сонымен бірге Рунге сияқты тамаша әмбебап адам болды. Ол әсіресе технология саласында жақсы білген» деді және сондай-ақ: «Оның динамикалық тұлғасының арқасында, кейде жасаған ірі қателіктері де кешірілді. Тіпті оның ықтималдықтар теориясы да кешірілді» деп жазды. Дегенмен, оның бәсекелес аксиоматизациясы жақсы қабылданған Андрей Колмогоров одан кем қатаң болды: «Математикалық ықтималдықтар теориясының нәтижелерін нақты «кездейсоқ құбылыстарға» қолдану негізі, ықтималдықтың жиілік тұжырымдамасының кейбір түріне байланысты болуы керек, оның қажеттілігі фон Мизеспен жанды түрде дәлелденді». Ықтималдықтар теориясында ол әйгілі «туған күн мәселесін» ұсынды. Сондай-ақ, құмар ойын жүйесінің мүмкін еместігін анықтады. Қатты денелер механикасында фон Мизес пластикалық деформация теориясына Титус Максимилиан Губерден тәуелсіз фон Мизес берілу критерийын тұжырымдап үлес қосты. Ол көбінесе максималды пластикалық диссипация принципін жасаушы ретінде танылады. Gesellschaft für Angewandte Mathematik und Mechanik (Қолданбалы математика және механика қоғамы) 1989 жылдан бері Рихард фон Мизес сыйлығын тағайындайды.
Мақалалар
Р. В. Мизес, "Жазық қисықтардың конструктивті шексіз шағын геометриясы", "Математика және физика журналы", 52, 1905, 44–85 б. Р. В. Мизес, "Регуляторлар теориясы", Elektrotechnik und Maschinenbau 37, 1908, 783–789 б.