Кіріспе

Физиканың қарапайым гармоникалық қозғалысқа негізделген күрделі саласы

Физикада күрделі гармоникалық қозғалыс – қарапайым гармоникалық қозғалыс негізінде құрылған күрделі сала. "Күрделі" деген сөз түрлі жағдайларды білдіреді. Қарапайым гармоникалық қозғалыстан өзгеше, ауа кедергісі, үйкеліс сияқты факторларға қарамастан, күрделі гармоникалық қозғалыста бастапқы энергияны жоюға және тербелістің жылдамдығы мен амплитудасын азайтуға бағытталған қосымша күштер болады, осылайша жүйенің энергиясы толығымен сарқылып, жүйе тепе-теңдік нүктесінде тоқталады.

Кіріспе

Сөндірілген гармоникалық қозғалыс – нақты тербеліс, онда объект серіппеге ілінген. Ішкі үйкеліс және ауа кедергісінің болуына байланысты, жүйе уақыт өте келе амплитуданың азаюын бастан кешіреді. Амплитуданың азаюы энергияның жылу энергиясына айналуымен байланысты. Сөндірілген гармоникалық қозғалыс серіппе энергияны сақтау және босатуда тиімді болмағандықтан болады, сондықтан энергия жоғалады. Сөндіру күші объектінің жылдамдығына пропорционалды және қозғалыс бағытына қарама-қарсы бағытталған, сондықтан объект жылдам баяулайды. Нақтырақ айтқанда, объект сөндірілген кезде, сөндіру күші жылдамдықпен коэффициент арқылы байланысты болады:

Оң жақта көрсетілген диаграммада сөндірілген гармоникалық қозғалыстың үш түрі көрсетілген. Критикалық сөндірілген: Жүйе тербеліссіз, мүмкіндігінше тез тепе-теңдікке оралады. Аз сөндірілген: жүйе тербелістермен (сөндірілмеген жағдаймен салыстырғанда жиілігі төмендеп) амплитудасы біртіндеп нөлге дейін азаяды. Көп сөндірілген: Жүйе тербеліссіз тепе-теңдікке оралады (экспоненциалды түрде ыдырайды).

Тынық және мәжбүрлі тербелістің айырмашылығы

Объект немесе жүйе сыртқы периодты күштің немесе бастапқы қозғалыстың әсері болмағанда, өзінің табиғи жиілігінде тербеліп тұрады. Демптелген тербеліс мәжбүрлі тербеліске ұқсас, алайда оның үздіксіз және қайталамалы күші болады. Осылайша, бұл екі қозғалыс бір-біріне қарама-қарсы нәтижелер береді.

Мысалдар

Банжи-джемпер астындағы серіппелерді сығып, күшті секіруді қамтамасыз етеді. Теория бойынша, сығылу кинетикалық энергияны серіппелік потенциалдық энергияға айналдырады. Серіппелік потенциалдық энергия ең жоғарғы шегіне жеткенде, оны басып тұрған затқа немесе балаға кинетикалық энергия түрінде беруге болады. Резеңке таспа да серіппе сияқты жұмыс істейді.

Кіріспе

Резонанс сыртқы күштің жиілігі (қолданған) жүйенің табиғи жиілігімен (резонанстық жиілікпен) бірдей болғанда пайда болады. Мұндай жағдай туғанда, сыртқы күш тербелістің қозғалысымен үнемі бір бағытта әрекет етеді, нәтижесінде тербелістің амплитудасы шексіз өседі, бұл жақын орналасқан диаграммада көрсетілген. Резонанстық жиіліктен алшақтағанда, одан жоғары немесе төмен, сәйкес жиіліктің амплитудасы кішірейеді. Әртүрлі ұзындықтағы жіптерге ілінген заттардан тұратын маятниктер жиынтығында, басқарушы маятникпен бірдей ұзындықтағы жіпке ие маятник ең үлкен амплитудаға ие болады.

Мысалдар

Егер сіз тегіс емес жолда белгілі бір жылдамдықпен жүргізсеңіз, көліктің бөліктері дірілдеуі мүмкін, себебі денеге берілетін дірілдер сол бөліктің резонанстық жиілігімен сәйкес келеді (бірақ көптеген көліктер қозғалыс кезінде туындамайтын табиғи жиіліктері бар бөліктерден жасалған). Стерео динамиктерден шығатын төмен жиіліктер бөлмені резонансқа түсіруі мүмкін, әсіресе сіз көршіңізбен қатар тұрсаңыз және сіздің қонақ бөлмеңіз көршіңіздің музыкасынан дірілдесе, бұл өте жағымсыз. Бір адам иығына ұзын тақтай арқалап даладан өтіп барады. Әр қадамында тақтай сәл иіліп, шеттері жоғары-төмен қозғалады. Содан кейін ол жүгіріп, дірілдеп (b) жоғары-төмен секіреді. Белгілі бір жылдамдықпен адам мен тақтайдың қозғалысы арасында резонанс пайда болады, сонда тақтайдың шеттері үлкен амплитудамен дірілдейді. Микротолқынды пеште тамақ пісіргенде, микротолқын тамақ арқылы өтеді, су молекулаларын сол жиілікте дірілдетеді, бұл резонансқа ұқсас, сондықтан тамақ тез қызады. Кейбір тікұшақ апаттарының себебі де резонанс болуы мүмкін. Ұшқыштың көз алмалары жоғары қатыстың артық қысымынан резонансқа түсіп, ұшқыштың жоғарыдағы электр сымдарын көруіне кедерілтіреді. Нәтижесінде, тікұшақ басқарудан шығып қалады. Екі бірдей камертонның резонансы. Микротолқынды пештер полюстік молекулаларды дірілдету үшін резонансты пайдаланады, олар соқтығысып, энергияны жылу түрінде бөліп шығарады. Видеоны қараңыз: https://www.youtube.com/watch?v=aCocQa2Bcuc

Кіріспе

Қос маятник – екінші маятникке ілінген қарапайым маятник; құрама маятник жүйесінің ең танымал мысалы. Ол мол динамикалық қасиеттерді көрсетеді. Қос маятник қозғалысы хаотикалық сияқты көрінеді. Оның реттелген үлгісін анықтау қиын, бұл оны күрделі етеді. Екі қолдың ұзындығы мен массасының өзгеруі екі таяқтың ортасын табуды қиындатады. Сонымен қатар, қос маятник тек екі өлшемді (көбінесе тік) жазықтықта ғана емес, кеңістікте де қозғалуы мүмкін. Яғни, күрделі маятник екі маятниктердің жалпы ұзындығы радиус болатын шардың ішінде кез келген нүктеге қозғала алады. Дегенмен, кішкентай бұрыштарда қос маятник қарапайым маятник сияқты әрекет ете алады, себебі қозғалыс синус және косинус функцияларымен де анықталады.

Мысалдар

Суретте моторлы серпімдері мен қос маятниктік қабығы бар теңіз сағаты көрсетілген.