Кіріспе
Ми жарты шарларының неврологиялық тесті – Уада тесті, сонымен қатар ішкі каротидтік натрий амобарбитал процедурасы (ISAP) немесе Уада-Милнер тесті деп те аталады. Бұл тест әр жарты шардың тіл және есте сақтау функцияларын анықтауға көмектеседі.
The Wada test, also known as the intracarotid sodium amobarbital procedure (ISAP) or Wada Milner Test, establishes cerebral language and memory representation of each hemisphere.
Әдіс
Медицина қызметкерлері тестті науқас ояу күйде жүргізеді. Барбитурат, әдетте натрий амобарбитал, жамбас артериясы арқылы ішкі каротид артерияларының біріне канюла немесе артериялық катетер көмегімен енгізіледі. Препарат оң немесе сол ішкі каротид артериясы арқылы бір мезгілде бір ми жартысына инъекцияланады. Егер оң жақ каротид артериясына инъекция жасалса, мидың оң жағы тежеледі және сол жақпен байланыс құра алмайды. Бұл әсер сол жарты шардағы тіл және/немесе есте сақтау функциясын тоқтатып, екінші жарты шарын бағалауға мүмкіндік береді. Невролог неврологиялық тексеру жүргізе отырып, бір мезгілде ЭЭГ тіркеуі мидың инъекцияланған жағының белсенді емес екенін растайды. Невролог науқасты тіл және есте сақтауға қатысты бірнеше тесттерге тартады. Олар науқасқа бірнеше заттарды немесе суреттерді көрсетеді де, дәрінің әсері біткеннен кейін бірнеше минут ішінде науқастың есте сақтау қабілетін тексереді. Тестілеуді әдетте психометриялық тестілеуде тәжірибесі бар нейропсихолог жүргізеді. Формалды нейропсихологиялық тестілеумен салыстыру, алдыңғы уақытша лобэктомиядан кейін ұстамалардың нәтижесін болжауға белгілі бір дәрежеде көмектеседі. Қазіргі уақытта тестті жүргізу әдістерінің әртүрлілігі жоғары, сондықтан бір науқастың нәтижелерін екіншісімен салыстыру қиын.
Қолданылуы
Тест әдетте эпилепсияға арналған абляциялық операциядан бұрын, кейде ісік резекциясынан бұрын жүргізіледі. Оның мақсаты – мидың қай жағының белгілі бір маңызды танымдық функцияларға, атап айтқанда сөйлеу және есте сақтау қабілетіне жауапты екенін анықтау. Операциядан кейінгі танымдық өзгерістердің қаупін бағалауға болады, сондай-ақ эпилепсия хирургиясы орталығында қолданылатын хирургиялық тәсілге байланысты, ояу кезінде краниотомия жасау қажеттілігін де анықтауға болады. Вада тестісінің бірнеше жағымсыз әсері бар. Мінез-құлқының күрт өзгеруі сирек байқалады, бірақ шексіздік жиі кездеседі. Сонымен қатар, қарсы жақ гемиплегиясы, геминеглект және діріл жиі байқалады. Сөйлеуге басым жартышарға, әдетте сол жағына, инъекция жасағаннан кейін, науқас уақытша афазияға ұшырайды, яғни сөйлеу және тілдің бұзылуы немесе тілді түсіну немесе білдіру қабілетсіздігі. Науқас сөйлей алмаса да, кейде ән айту қабілеті сақталады. Себебі музыка мен ән айту мидың сөйлеу мен тілге қарағанда басқа бөлігін пайдаланады. Анестезиядан қалпына келу жылдам, ал ЭЭГ жазбалары мен алыс қол күші дәрінің әсері біткенін анықтау үшін қолданылуы мүмкін. Жалпы, тілдік доминантты жартышарға инъекция жасағаннан кейін сөйлеудің қалпына келуі дисфазиялық (сөйлеу немесе түсіну қателері бар) болады. Бұл процедура жалпы алғанда қауіпсіз деп саналса да, катеттерді ішкі каротид артериясына бағыттайтын ангиография процедурасымен байланысты кем дегенде минималды тәуекел бар, бұл, мүмкін, дәрігердің тәжірибесіне байланысты. Зерттеушілер тіл мен жадтың жақтылығын анықтаудың инвазивті емес әдістерін қарастыруда, мысалы, fMRI, TMS, магнитоэнцефалография және жақын инфрақызыл спектроскопия.
Тарих
Уада тесті Британдық Колумбия университетінің жапон неврологы және эпилептологы Юхан Ацуши Уаданың есімімен аталған. Ол бұл тестті Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Жапонияда медициналық ординатор болып жұмыс істеген кезінде, нейрохирургия саласында оқып жүргенде жасаған. Уада екі жақты электроконвульсивті терапиямен байланысты когнитивтік қосымша әсерлерді азайту үшін каротидтік амитал инъекциясы арқылы уақытша жарты шар анестезиясы жасау әдісін әзірледі. Ол 1949 жылы жапон тілінде қозғалыс, сезім, тіл және "саналық күйге" тигізетін әсерлер туралы алғашқы сипаттамасын жариялады. Монреаль неврологиялық институтында тағылымдамадан өткен кезде ол тестті доктор Бренда Милнер және оның әріптестеріне таныстырды, олар бір жақты лобектомия жасау алдында тілдің басымдығы мен есте сақтау қабілетін бағалау үшін тестті өзгертті. Қазіргі кезде осы процедураның басты мақсаты осы болғандықтан, кейбір нейропсихологтар оның маңызды үлесін ескере отырып, оны Уада-Милнер тесті деп атауды ұсынады.
Халықтық мәдениетте
Грейдің анатомиясы 5-маусымы, 23-бөлімі, «Болашақ күндерге»: 00:06:13-те Уада тестісі туралы айтылады және 00:12:31-де Голливудтағы осы тестінің бейнеленуі көрсетіледі.