Психологиялық тесттерді жүргізу және олардың маңыздылығы

Кіріспе

Психологиялық тесттерді жүргізу

Психологиялық тестілеу – психологиялық тесттерді жүргізу процесі. Психологиялық тесттерді оқытылған бағалаушылар жүргізеді немесе нәтижелерін бағалайды.

Психологиялық сынақтар

Анастаси мен Урбинаның пікірінше, психологиялық тесттер – «жеке тұлғаның мінез-құлқының мұқият таңдалған үлгісіне» жасалған байқауларды қамтиды. Симптомдар мен көзқарас тесттері көбінесе шкалалар деп аталады. Тиімді психологиялық тест/шкала екі жайтқа сай болуы керек: біріншіден, дұрыс, яғни тест немесе шкала өлшеуге тиіс нәрсені өлшейтінін көрсететін дәлелдер болуы керек, екіншіден, сенімді, яғни тест элементтері мен бағалаушылар арасында, сондай-ақ уақыт өте келе тұрақтылықты көрсететін дәлелдер болуы керек. Өлшенетін құрылым бойынша бірдей деңгейдегі адамдардың (мысалы, математикалық қабілет, депрессия) тест сұрағына дұрыс жауап беруі немесе симптомның бар екенін мойындауының ықтималдығы шамамен бірдей болуы маңызды. Мысалы, Ұлыбританияда қолданылатын, бірақ АҚШ-та қолданылмауы мүмкін математика тестіндегі сұрақ: «Футбол матчында екі ойыншы қызыл карточка алды; алаңда қанша ойыншы қалды?» Бұл сұраққа дұрыс жауап беру үшін математикалық емес, футбол туралы білім қажет. Осылайша, топқа жататындығы дұрыс жауап беру ықтималдығына әсер ете алады, бұл жайт дифференциалдық элементтік функциялау тұжырымдамасында көрсетілген. Көбінесе тесттер нақты бір популяция үшін жасалады және сол популяциядан тыс жерде тест жүргізген кезде осы популяцияның ерекшеліктері ескерілуі керек. Тест үлкен популяция ішіндегі тиісті кіші топтарда (мысалы, демографиялық топтарда) өзгермейтін болуы керек. Мысалы, Ұлыбританияда қолданылатын тест пен оның сұрақтары британдық ерлер мен әйелдер үшін шамамен бірдей мағынаға ие болуы керек. Бұл инварианттылық басқа популяциядағы ұқсас топтарға, мысалы, АҚШ-тағы ерлер мен әйелдерге немесе популяциялардың арасында, мысалы, Ұлыбритания мен АҚШ популяциялары арасында міндетті түрде қолданылмайды. Тест құрастыру кезінде қызығушылық тудыратын популяцияның кіші топтары үшін инварианттылықты орнату маңызды. Әр бағалау – бұл жеке тұлғалық сауалнамалар, қабілет тесттері, симптомдық шкалалар, қызығушылықтар сауалнамалары және көзқарас шкалалары сияқты көптеген көздерден алынған ақпаратты біріктіретін процесс, сондай-ақ жеке сұхбаттардан алынған ақпаратты қамтиды. Қосымша ақпаратты жұмыс орындарынан немесе медициналық тарихтан алуға болады; сондай-ақ ақпаратты ата-аналардан, жұбайлардан, мұғалімдерден, достардан немесе бұрынғы терапевтерден немесе дәрігерлерден алуға болады. Бір немесе бірнеше психологиялық тесттер бағалау процесінде қолданылатын ақпарат көздері болып табылады. Көптеген психологтар қызмет көрсету кезінде бағалау жүргізеді. Психологиялық бағалау – күрделі, толық және терең процесс. Бағалаудың мысалдары: диагноз қою, жауапкердің психикалық жағдайына қабілеттілігін анықтау және жұмысқа үміткерлерді іріктеу.

According to Anastasi and Urbina, psychological tests involve observations made on a "carefully chosen sample [emphasis authors] of an individual's behavior." Symptom and attitude tests are more often called scales. A useful psychological test/scale must be both valid, i. e., show evidence that the test or scale measures what it is purported to measure,) and reliable, i. e., show evidence of consistency across items and raters and over time, etc. It is important that people who are equal on the measured construct (e. g., mathematics ability, depression) have an approximately equal probability of answering a test item accurately or acknowledging the presence of a symptom. An example of an item on a mathematics test that might be used in the United Kingdom but not the United States could be the following: "In a football match two players get a red card; how many players are left on the pitch?" This item requires knowledge of football (soccer) to be answered correctly, not just mathematical ability. Thus, group membership can influence the probability of correctly answering items, as encapsulated in the concept of differential item functioning. Often tests are constructed for a specific population and the nature of that population should be taken into account when administering tests outside that population. A test should be invariant between relevant subgroups (e. g., demographic groups) within a larger population. For example, for a test to be used in the United Kingdom, the test and its items should have approximately the same meaning for British males and females. That invariance does not necessarily apply to similar groups in another population, such as males and females in the United States or between populations, for example, the populations of the UK and the US. In test construction, it is important to establish invariance at least for the subgroups of the population of interest. Each assessment is a process that involves integrating information from multiple sources, such as personality inventories, ability tests, symptom scales, interest inventories, and attitude scales, as well as information from personal interviews. Collateral information can also be collected from occupational records or medical histories; information can also be obtained from parents, spouses, teachers, friends, or past therapists or physicians. One or more psychological tests are sources of information used within the process of assessment. Many psychologists conduct assessments when providing services. Psychological assessment is a complex, detailed, in depth process. Examples of assessments include providing a diagnosis, determining if a defendant is mentally competent, and selecting job applicants.

Тарих

Алғашқы ірі масштабтағы сынақтар Қытайдағы императорлық емтихан жүйесінің бір бөлігі болған болуы мүмкін. Психологиялық тестілеудің ерте түрі саналатын бұл сынақтарда үміткерлер азаматтық құқық және қаржы саясаты сияқты пәндер бойынша біліктілік деңгейіне қарай бағаланды. Интеллекттің алғашқы сынақтары талдау мақсатында емес, көңіл көтеру үшін жасалған. Қазіргі заманғы психикалық тестілеу 19 ғасырда Францияда басталды. Ол зиякерлік қабілеттері шектеулі адамдарды анықтауға және оларға балама білім беру формасын ұсынуға септігін тигізді. Ағылшыз ғалымы Фрэнсис Гальтон психометрия және евгеника терминдерін енгізді. Ол сөздік емес, сенсорлық-моторлық сынақтарға негізделген интеллектті өлшеу әдісін жасады. Бұл сынақ бастапқыда танымал болғанмен, кейіннен қолданудан тоқтатылды. 1905 жылы француз психологтары Альфред Бине және Теодор Симон «Эшель метрик де л’Интеллект» (Интеллекттің метрикалық шкаласы) атты еңбегін жариялады, ол ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде Бине-Симон тесті ретінде белгілі болды. Тест негізінен ауызекі қабілеттерге баса назар аударды. Бине мен Симон бұл сынақтың зиякерлік қабілеттері төмен балаларды анықтауға көмектесетінін, осы арқылы оларға кәсіби көмек көрсетуге мүмкіндік беретінін күткен. Сынақ нормалары Ірі масштабтағы сынақтарды стандарттаудың бір бөлігі (жоғарыда қараңыз). Нормалар психологтарға жеке ерекшеліктерді зерттеуге көмектеседі. Мысалы, нормаланған тұлғалық шкала психологтарға кейбір адамдардың теріс эмоционалдық бейімділігі (NA) жоғары, ал басқаларының NA деңгейі төмен немесе орташа екенін түсінуге мүмкіндік береді. Көптеген психологиялық-педагогикалық сынақтарда сынақ нормалары педагогтар мен психологтарға жас немесе сынып деңгейіне сәйкес келетін пайыздық көрсеткішті алуға мүмкіндік береді, мысалы, оқу жетістіктерінде. Сенімділік – сынақ немесе шкаланың тұрақтылығын көрсетеді. Адамдар бір сынақтың әртүрлі нұсқаларын немесе бір сынақты екі рет тапсырғанда, нәтижелері шамалы айырмашылықпен бірдей болуы қажет. Сенімділік сонымен қатар сынақ сұрақтарына берілген жауаптардың тұрақтылығын да білдіреді. Дұрыстық – сынақ немесе шкаланың өлшеуге тиіс нәрсені дәл өлшейтінін көрсететін дәлелдер.

The first large scale tests may have been part of the imperial examination system in China. The tests, an early form of psychological testing, assessed candidates based on their proficiency in topics such as civil law and fiscal policies. Early tests of intelligence were made for entertainment rather than analysis. Modern mental testing began in France in the 19th century. It contributed to identifying individuals with intellectual disabilities for the purpose of humanely providing them with an alternative form of education. Englishman Francis Galton coined the terms psychometrics and eugenics. He developed a method for measuring intelligence based on nonverbal sensory motor tests. The test was initially popular but was abandoned. In 1905 French psychologists Alfred Binet and Théodore Simon published the Échelle métrique de l'Intelligence (Metric Scale of Intelligence), known in English speaking countries as the Binet–Simon test. The test focused heavily on verbal ability. Binet and Simon intended that the test be used to aid in identifying schoolchildren who were intellectually challenged, which in turn would pave the way for providing the children with professional help. Test Norms Part of the standardization of large scale tests (see above). Norms help psychologists learn about individual differences. For example, a normed personality scale can help psychologists understand how some people are high in negative affectivity (NA) and others are low or intermediate in NA. With many psychoeducational tests, test norms allow educators and psychologists obtain an age or grade referenced percentile rank, for example, in reading achievement. Reliability Refers to test or scale consistency. It is important that individuals score about the same if they take a test and an alternate form of the test or if they take the same test twice, within a short time window. Reliability also refers to response consistency from test item to test item. Validity Refers to evidence that demonstrates that a test or scale measures what it is purported to measure.

Жүріс-тұрыстың үлгісі

Мінез-құлқының үлгісі дегеніміз, адамның әдетте бұрыннан белгіленген тапсырмаларды орындау деңгейі. Мысалы, орта мектеп оқушыларына арналған диктант барлық орта мектеп оқушыларының сөздігіндегі сөздерді қамтуы мүмкін емес, себебі олардың лексикасында мыңдаған сөз бар; орта мектеп диктантында олардың сөздігінен алынған сөздердің тек бір бөлігі ғана болуы керек. Мінез-құлқының үлгілері зерттеліп отырған мінез-құлқының сенімді көрсеткіші болуы тиіс. Қағаз бен қаламмен жазылатын, психологиялық тесттердің ең көп таралған түріндегі мінез-құлқының үлгілері тест сұрақтарына енгізіледі. Сұрақтар бойынша жиналған жалпы нәтиже тест баллын құрайды. Сапалы құрастырылған тесттің балдары, мектеп пәндеріндегі үлгерім, мысалы, сөздік қоры немесе математика білімі, танымдық қабілет, интроверсия/экстраверсия сияқты жеке тұлғаның қасиеттері сияқты психологиялық құрылымды көрсетеді деп саналады. Тест балдарындағы айырмашылықтар, тест өлшеуге арналған құрылымдағы жеке ерекшеліктерді көрсетеді деп есептеледі.

Іскерлік сынақтар

Психологиялық тесттер қабілеттерді өлшеу үшін жасалған, олар нақты (мысалы, Миннесота кеңсе қызметкері тесті сияқты кеңсе дағдылары) және жалпы қабілеттерді (мысалы, Стенфорд-Бине немесе Векслер ересектер интеллектуалдық шкаласы сияқты дәстүрлі IQ тесттері) бағалауға арналған. Бизнесте кеңінен қолданылатын, бірақ қысқаша аптитуда тесті – Wonderlic тесті. Аптитуда тесттері потенциалды жаңа қызметкерлердің нақты немесе жалпы қабілеттерін бағалау үшін қолданылған (Wonderlic бір кезде NFL қолданған). Аптитуда тесттері сондай-ақ мансапты бағдарлау үшін де пайдаланылған. Дәлелдерге сүйенсек, IQ тесттері сияқты аптитуда тесттері бұрынғы оқуға сезімтал және олар жаттығусыз қабілеттің таза өлшемі емес. SAT, бұрынғыда ғылыми аптитуда тесті деп аталған, оның атауы өзгертілді, себебі тест нәтижелері оқытуға сезімтал.

Қалып-күй шкалалары

Көзқарас шкаласы жеке адамның оқиғаға (мысалы, Жоғарғы Сот шешімі), тұлғаға (мысалы, облыс әкімі), ұғымға (мысалы, пандемия кезінде маска тағу), ұйымға (мысалы, скауттар) немесе нысанға (мысалы, ядролық қару) қатысты көзқарасын, бір өлшемді жағымды-жағымсыз көзқарас континуумы бойынша бағалайды. Көзқарас шкалалары маркетингте адамдардың таңдауларын анықтау үшін қолданылады. Тарихи тұрғыдан әлеуметтік психологтар Біріккен Ұлттар Ұйымына және нәсілдік қатынастарға қатысты адамдардың көзқарасын бағалау үшін көзқарас шкалаларын жасады. Көзқарас зерттеулерінде көбінесе Ликерт шкалалары қолданылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, Ликерт шкаласы пайда болғанға дейін Торстон шкаласы қолданылған. Ликерт шкаласы Торстон шкаласын іріктеп алды. Клиникалық бағалаудың мысалдары: Миннесота көп факторлы жекелік сауалнамасы (ММПИ), Миллон клиникалық көп осьті сауалнамасы IV, Балалар мінез-құлқының тізімі, 90 симптомдық тізім және Бек депрессиялық сауалнамасы.

Критерийге сілтеме жасайтын

Критерийге негізделген тест – белгілі бір білім саласындағы үлгерімді бағалау тесті. Мақсаты клиникалық болуы мүмкін, мысалы, баланың гиперактивті немесе агрессивті сыныптағы мінез-құлқының араласу алдындағы деңгейін анықтау немесе ата-ана мен бала арасындағы қарым-қатынастың сипатын байқау, қарым-қатынас бұзылысын түсіну үшін. Уақыттық үлгі алу әдістері тікелей байқау зерттеулерінің құрамына кіреді. Тікелей байқау зерттеулерінде байқаушылардың сенімділігі Коэннің каппа коэффициенті арқылы бағалануы мүмкін. Ата-ана мен баланың өзара әрекеттестігін бағалау II (PCIA) – мектеп жасындағы балалар мен ата-аналармен қолданылатын тікелей байқау процедурасының мысалы. Ата-аналар мен балалар ойыншық зообақта ойнап жатқанда бейнежазбаға түсіріледі. Ата-ана мен баланың ерте қарым-қатынасын бағалау ата-аналар мен кішкентай балаларды зерттеу үшін қолданылады және тамақтандыру және пазл жинау тапсырмаларын қамтиды. Макартур оқиғалар жинағы (MSSB) балалардан әңгімелер алу үшін қолданылады. Диадалық ата-ана-бала өзара әрекеттесуді кодтау жүйесі II балалардың ата-аналарының бұйрықтарын орындау деңгейін және керісінше бақылайды және қарсылық мінез-құлқы бұзылыстары бар балалар мен олардың ата-аналарын зерттеуге өте ыңғайлы.

Пайыздық қорлар

Психологиялық тесттерге қызығушылықтарды анықтау кіреді. Бұл тесттер негізінен мансаптық бағдар беру үшін қолданылады. Қызығушылықтарды анықтау тізіміне мансаптық бағдарға жүгінген адамдардың ұнататын іс-әрекеттері мен қызығушылықтары туралы сұрақтар кіреді. Мұның себебі, егер адамның іс-әрекеттері мен қызығушылықтары белгілі бір мамандықта табысты адамдардың іс-әрекеттері мен қызығушылықтарына ұқсас болса, онда сол мамандықтан қанағат алу ықтималдығы жоғары. Көп қолданылатын құрал – "Strong Interest Inventory", ол мансаптық бағалау, мансаптық бағдар беру және білім беру кеңесінде қолданылады.

Нейропсихологиялық сынақтар

Нейропсихологиялық тесттер мидың құрылымы және функциясымен байланысты мінез-құлықты бағалауға арналған. Тексеруші қатаң алдын ала белгіленген процедураларды сақтай отырып, тыныш бөлмеде, көңілді алаңдатушы факторлар болмағанда, тестті бір адамға жүргізеді. Нормативтік үлгіге сүйенетін жеке тұлғалық тесттердің мысалдары: NEO PI, 16PF сауалнамасы, Кәсіптік жеке тұлғалық сауалнамалары.

Халықаралық жеке тұлғалық элементтер қоры (IPIP) шкалалары NEO және басқа жеке тұлғалық шкалалар бағалайтын қасиеттерді бағалайды. Барлық IPIP шкалалары мен элементтері жалпыға қолжетімді болып табылады, сондықтан олар ақысыз қолдануға болады.

Жобалау сынақтары

Проективті сынақтар 1900 жылдардың бірінші жартысында пайда болды. Проективті сынақтардың негізгі идеясы – емтихан тапсырушының өзінің жеке басының жасырын жақтарын, соның ішінде бейсаналық мазмұнын, сынақта ұсынылған түсініксіз стимулдарға көшіруі мүмкін деген болжам. Проективті сынақтардың мысалдары: Роршах тесті, тақырыптық апперцепция тесті және «Адам суретін салыңыз» тесті. Дегенмен, қолда бар мәліметтер проективті сынақтардың сенімділігі шектеулі екенін көрсетеді.

Қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету бойынша еңбекті тексеру

Қоғамдық қауіпсіздік саласындағы мамандықтар (мысалы, өрт сөндіру қызметі, құқық қорғау органдары, түзету мекемелері, шұғыл медициналық жәрдем) көбінесе жұмысқа қабылдау және қызметтік өсу үшін өндірістік немесе ұйымдық психологиялық тесттерден өтуді талап етеді. Ұлттық өрт сөндірушілерді іріктеу тізілімі, Ұлттық қылмыстық әділет органдарының қызметкерлерін іріктеу тізілімі және Сыныптық тұрақтылық тізілімі – осы тесттердің айқын мысалдары.

Психологиялық сынақтардың көздері

Мыңдаған психологиялық тесттер әзірленген. Бір бөлігі коммерциялық компаниялармен жасалған және оларды пайдалану үшін төлем қабылданады. Ал қалғандары зерттеушілермен әзірленген және академиялық зерттеу әдебиеттерінде кездеседі. Нақты психологиялық конструкцияларды бағалауға арналған тесттерді деректер базасын іздеу арқылы табуға болады. Кейбір деректер базалары ашық қолжетімді, мысалы, Google Scholar (дегенмен Google Scholar деректер базасындағы көптеген тесттер тегін емес). Басқа деректер базалары авторлық құқықпен қорғалған, мысалы, PsycINFO, бірақ олар университеттер мен көптеген қоғамдық кітапханалар арқылы қолжетімді (мысалы, Бруклин қалалық кітапханасы және Нью-Йорк қалалық кітапханасы). Әр түрлі тақырыптар бойынша тесттерді қамтитын онлайн архивтер де бар. APA PsycTests. Абонамент талап етіледі.
Психологиялық өлшемдер жылнамасы – коммерциялық емес ұйым, ол мыңдаған психологиялық тесттерге тәуелсіз шолулар ұсынады. Assessment Psychology Online клиникалық бағалау үшін ондаған тесттерге сілтемелер ұсынады. Халықаралық тұлғалық элементтер қоры (IPIP) бес факторлы модельді қоса алғанда, 100-ден астам тұлғалық қасиеттерді бағалауға арналған элементтерді қамтиды. Жұмысты ұйымдастыру: зерттеу және тәжірибе үшін өлшеу құралдары. NIOSH сайты еңбек қауіпсіздігі мен денсаулығына арналған.

Сынақ қауіпсіздігі

Көптеген психологиялық және психологиялық-педагогикалық тесттер жалпы қолданысқа арналмаған. Тесттерді шығарушы компаниялар тестке кімнің қол жеткізе алатынына шектеулер қояды. Психологтарды аттестаттау кеңестері де психологтарды аттестаттау үшін қолданылатын тесттерге қол жеткізуді шектейді. Тесттерді шығарушылар авторлық құқық пен кәсіби этика талаптары оларды қорғауды міндеттейді деп санайды. Баспагерлер тесттерді тек білім беру және кәсіби біліктілігін растаған адамдарға ғана сатады. Сатып алушылар, егер баспагер рұқсат бермесе, тест жауаптарын немесе тесттердің өзін жұртшылыққа ұсынуға заңды түрде міндетті емес. Халықаралық Тестілеу Комиссиясы (ITC), ұлттық психологиялық қоғамдар мен тесттерді шығарушылардың халықаралық бірлестігі, Тестілерді қолдану жөніндегі халықаралық нұсқаулықты жариялайды, онда тесттердің техникасын жарияламау және адамдарды "тест нәтижелерін әділсіз түрде өзгертуге" мүмкіндік беретіндей "дайындаудан" аулак болу арқылы тесттердің "тұтастығын сақтау" үшін қабылданатын шаралар сипатталған.