Кіріспе

Нейропсихологиялық тесттер – белгілі бір ми құрылымымен немесе жолмен байланысты деп танылған психологиялық функцияларды өлшеуге арналған арнайы жасалған тапсырмалар. Тесттер мидың жұмыс істеуін зерттеу және клиникалық жағдайда кемшіліктерді диагностикалау үшін қолданылады. Олар, әдетте, ресми ортада нақты анықталған процедураларды жүйелі түрде орындауды қамтиды. Нейропсихологиялық тесттер көбінесе бір адамға, тексерушімен тыныш кеңседе, алаңдатушы факторларсыз жүргізіледі. Осыған байланысты, нейропсихологиялық тесттер кейде адамның танымдық қабілеттерінің ең жоғары деңгейін бағалауға мүмкіндік береді деуге болады. Нейропсихологиялық тестілеу – жеке, қарым-қатынас және контексттік факторлармен қатар, нейропсихологиялық бағалау процесінің маңызды бөлігі болып табылады. Қазіргі кезде қолданылатын нейропсихологиялық тесттердің көпшілігі дәстүрлі психометриялық теорияға негізделген. Бұл модельде адамның тестте алған бастапқы ұпайлары үлкен, жалпы халықтың нормативтік үлгісімен салыстырылады, ол тексеріліп отырған адамға ұқсас популяциядан алынуы тиіс. Нормативтік зерттеулер көбінесе жас, білім деңгейі және/немесе этникалық принадлежность бойынша жіктелінген деректерді ұсынады, егер зерттеулер көрсеткендей, мұндай факторлар белгілі бір тесттегі нәтижеге әсер ететін болса. Бұл адамның нәтижелерін тиісті бақылау тобымен салыстыруға және осылайша олардың қазіргі танымдық функциясын объективті бағалауға мүмкіндік береді. Ларри Дж. Сейдманның айтуынша, нейропсихологиялық тесттердің кең ауқымын талдау төрт санатқа бөлінеді. Біріншісі – жалпы нәтижелерді талдау, яғни адамның тесттен тестке қаншалықты жақсы орындағаны және орташа баллмен салыстырғандағы көрсеткіштері. Екіншісі – сол және оң жақ арасындағы салыстыру: адамның дененің сол және оң жағымен байланысты нақты тапсырмаларды орындау деңгейі. Үшіншісі – патогномикалық белгілер, яғни нақты аурумен тікелей байланысты нақты тест нәтижелері. Соңғысы – ерекше үлгілер, олар көбінесе нақты ауруларды немесе зақымдану түрлерін диагностикалау үшін қолданылады.

Санаты

Көптеген таным түрлері бірнеше танымдық функциялардың үйлесімде жұмыс істеуін қамтиды, бірақ тесттер басымдықпен қандай танымдық функцияны бағалайтынына қарай кең санаттарға жіктеледі.

Ақпараттық қызмет

Клиникалық жағдайда интеллектті тестілеу кезінде, алынған нәтижелермен салыстыру үшін түрлі әдістермен анықталатын, бұрынғы күйге қатысты бағалаулар қолданылуы мүмкін. Мысалы, тест нәтижелерін бұрынғы білім беру және жұмыс тәжірибесіне сәйкес күтілетін жетістік деңгейімен салыстыруға болады.

Нейропсихологиялық тестілеудің пайдасы

Нейропсихологиялық бағалаудың ең пайдалы жағы – психологқа науқастың қандай аурудан зардап шегетіні белгісіз болғанда, науқасқа аурудың нақты диагнозын қою мүмкіндігін береді. Бұл, емдеу процесінде дұрыс емдеуді қамтамасыз етеді, себебі емдеу аурудың нақты көріністеріне және науқастың әртүрлі емдеулерге қалай ден қоятынына байланысты жүргізіледі. Бағалау психолог пен науқасқа кемістіктің қырқын түсінуге және екеуіне де дұрыс шешім қабылдауға көмектеседі.